Luận án tiến sĩ đánh giá tác dụng chống oxy hóa và xơ vữa động mạch của viên nang mềm ích trí vương trên thực nghiệm và lâm sàng - Lê Thị Minh Phương, Viện Y học cổ truyền Quân Đội, 2019

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG VIỆN Y HỌC CỔ TRUYỀN QUÂN ĐỘI LÊ THỊ MINH PHƯƠNG §¸NH GI¸ T¸C DôNG CHèNG OXY Hãa Vµ X¥ V÷A §éNG M¹CH CñA ViªN NANG MÒM ÝCH TRÝ V¦¥NG TR£N THùC NGHIÖM Vµ L ¢M SµNG LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HÀ NỘI – 2019 luan an BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG VIỆN Y HỌC CỔ TRUYỀN QUÂN ĐỘI LÊ THỊ MINH PHƯƠNG §¸NH GI¸ T¸C DôNG CHèNG OXY Hãa Vµ X¥ V÷A §éNG M¹CH CñA ViªN NANG MÒM ÝCH TRÝ V¦¥NG TR£N THùC NGHIÖM Vµ L ¢M SµNG Chuyên ngành: Y học cổ truyền Mã số: 62720201 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Người hướng dẫn khoa học: 1. Đỗ Thị Phương 2. Nguyễn Trần Thị Giáng Hương HÀ NỘI – 2019 luan an LỜI CẢM ƠN Trong quá trình thực hiện luận án này, tôi đã nhận được rất nhiều sự giúp đỡ, động viên quý báu từ các Thầy Cô giáo, các đồng nghiệp, gia đình và bạn bè. Tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc nhất tới Cô PGS.

Đỗ Thị Phương, Nguyên Trưởng khoa Y học cổ truyền - Trường Đại học Y Hà Nội, là người hướng dẫn khoa học. Cô là người truyền dạy cho tôi các kiến thức, kinh nghiệm khoa học, luôn định hướng cho tôi trong nghiên cứu khoa học và cho tôi những lời khuyên quý giá trong cuộc sống. Sự trưởng thành của tôi trên mỗi bước đường khoa học cũng như trong sự nghiệp đều có sự quan tâm và dìu dắt của Cô. Sự động viên, giúp đỡ của Cô đã cho tôi thêm nghị lực để vượt lên chính mình và vượt qua những khó khăn trở ngại.

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS.TS Nguyễn Trần Thị Giáng Hương, Nguyên Phó trưởng Bộ môn Dược lý - Trường Đại học Y Hà Nội, giáo viên đồng hướng dẫn. Cô đã luôn nhiệt tình giúp đỡ, chỉ bảo, động viên tôi trong quá trình học tập và thực hiện nghiên cứu để tôi có thể hoàn thành luận án này. Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban giám Đốc - Viện Y học cổ truyền Quân Đội, Lãnh đạo, các Thầy Cô giáo và cán bộ Trung tâm huấn luyện - Viện Y học cổ truyền Quân đội, đã luôn tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi trong thời gian học tập tại Viện và hoàn thành luận án này. Tôi cũng xin trân trọng cảm ơn Ban Giám hiệu, Thầy, Cô giáo của Trường Đại học Y Hà Nội, đặc biệt là các Thầy, Cô giáo của Khoa Y học cổ truyền đã giảng dạy, dìu dắt, giúp đỡ, tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong luan an suốt thời gian học tập và công tác.

Tôi cũng xin chân thành cảm ơn các Thầy, cô và anh/chị đồng nghiệp tại Khoa Kỹ Thuật Y học đã hỗ trợ tôi trong quá trình hoàn thành luận án này. Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban Giám đốc, lãnh đạo các phòng ban và các anh/chị đồng nghiệp tại Bệnh viện Y học cổ truyền Bộ công an. Tôi xin chân thành cảm ơn TS. Trần Việt Hùng - Viện Trưởng viện kiểm nghiệm thuốc TP.

Hồ Chí Minh, các nghiên cứu viên đã tận tình giúp tôi trong quá trình triển khai đề tài nghiên cứu. Tôi xin gửi lời cảm ơn tới các đối tượng nghiên cứu, đã tình nguyện hợp tác giúp tôi thực hiện được nghiên cứu này. Tôi xin trân trọng cám ơn các bạn đồng nghiệp đã động viên, khuyến khích tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu. Cuối cùng, tôi xin ghi nhớ công ơn sinh thành, nuôi dưỡng và tình yêu thương của Cha Mẹ cùng sự ủng hộ, động viên, thương yêu chăm sóc, khích lệ của Chồng, con, anh chị em trong gia đình và bạn bè, những người đã luôn ở bên tôi, là chỗ dựa vững chắc để tôi yên tâm học tập và hoàn thành luận án.

Hà Nội, ngày tháng năm 2019 Lê Thị Minh Phương luan an LỜI CAM ĐOAN Tôi là Lê Thị Minh Phương, nghiên cứu sinh khóa IV, Viện Y học cổ truyền Quân Đội, xin cam đoan: 1. Đây là luận án do bản thân tôi trực tiếp thực hiện dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Đỗ Thị Phương và PGS.TS Nguyễn Trần Thị Giáng Hương. Công trình này không trùng lặp với bất kỳ nghiên cứu nào khác đã được công bố tại Việt Nam. Các số liệu và thông tin trong nghiên cứu là hoàn toàn chính xác, trung thực và khách quan, đã được xác nhận và chấp thuận của cơ sở nơi nghiên cứu.

Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật về những cam kết này. Hà Nội, ngày tháng năm 2019 NGHIÊN CỨU SINH Lê Thị Minh Phương luan an DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT AACE The American Association of Clinical Endocrinologists (Hội Bác sĩ Nội tiết Mỹ) ACC The American College of Cardiology (Hội Tim mạch học Mỹ) ADP Adenosin diphosphat AHA American Heart Association (Hội Tim Mỹ) ALT Alanin aminotransferase AST Aspartat aminotransferase DHI Dizziness Handicap Inventory (Bảng kiểm ảnh hưởng của chóng mặt) DPPH N,N'-diphenyl-p-phenylenediamine ĐTĐ Đái tháo đường ĐMCaC Động mạch cảnh chung ĐMCaT Động mạch cảnh trong ESC European Socitey of Cardiology (Hội Tim mạch Châu Âu) GGT Gamma glutamyltransferase HDL High density lipoprotein (Lipoprotein tỉ trọng cao) HIT-6 Headache Impact Test 6 (Trắc nghiệm ảnh hưởng đau đầu 6) HMG- CoA 3-hydroxy-3-methylglutaryl coenzyme A LDL Low density lipoprotein (Lipoprotein tỉ trọng thấp) MDA Malondiandehyde NCEP ATP III The US National Cholesterol Education Programme Adult Treatment Panel III (Hướng dẫn điều trị tăng cholesterol ở người trưởng thành lần III, Chương trình giáo dục quốc gia về cholesterol tại Mỹ) NTM Nội trung mạc luan an RI Resistance index (Chỉ số sức cản) SOD Superoxid dismutases T0 Trước khi uống thuốc T4 Sau khi bắt đầu uống thuốc 4 tuần T8 Sau khi bắt đầu uống thuốc 8 tuần THA Tăng huyết áp TAS Total antioxidant status (Trạng thái chống oxy hóa toàn phần) TIA Thiếu máu não cục bộ thoáng qua (Transient ischemic attack) TBMMN Tai biến mạch máu não TNTHNMT Thiểu năng tuần hoàn não mạn tính XVĐM Xơ vữa động mạch VLDL Very low density lipoprotein (Lipoprotein tỉ trọng rất thấp) VTTTh Vận tốc tâm thu VTTTr Vận tốc tâm trương YHCT Y học cổ truyền luan an MỤC LỤC ĐẶT VẤN ĐỀ.1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU. QUAN NIỆM VỀ OXY HÓA VÀ XƠ VỮA ĐỘNG MẠCH, CHẨN ĐOÁN, ĐIỀU TRỊ XƠ VỮA ĐỘNG MẠCH CẢNH THEO Y HỌC HIỆN ĐẠI. Quá trình oxy hóa, xơ vữa động mạch, mối liên quan của xơ vữa động mạch cảnh và bệnh lý tưới máu não.

Chẩn đoán xơ vữa động mạch cảnh. Điều trị xơ vữa động mạch cảnh. QUAN NIỆM, CHẨN ĐOÁN, ĐIỀU TRỊ XƠ VỮA ĐỘNG MẠCH CẢNH THEO Y HỌC CỔ TRUYỀN. Quan niệm y học cổ truyền về nguyên nhân, cơ chế bệnh sinh xơ vữa động mạch, phân loại xơ vữa động mạch.

Điều trị xơ vữa động mạch cảnh theo y học cổ truyền. Tình hình nghiên cứu các thuốc Y học cổ truyền có tác dụng chống oxy hóa và xơ vữa động mạch trên thế giới và tại Việt Nam. TỔNG QUAN VỀ VIÊN NANG MỀM ÍCH TRÍ VƯƠNG. Xuất xứ và công thức viên nang mềm Ích trí vương.

Nghiên cứu các thành phần trong viên nang mềm Ích trí vương. Các nghiên cứu về viên nang mềm Ích trí vương đã được thực hiện. 42 CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM.

Động vật thực nghiệm. Chất liệu nghiên cứu. Địa điểm nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.

Phân tích và xử lý số liệu. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU LÂM SÀNG. Đối tượng nghiên cứu. Chất liệu nghiên cứu.

Địa điểm nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Đạo đức nghiên cứu. Phân tích và xử lý số liệu.64 CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU.

TÁC DỤNG CHỐNG OXY HÓA VÀ XƠ VỮA ĐỘNG MẠCH CỦA VIÊN NANG MỀM ÍCH TRÍ VƯƠNG TRÊN THỰC NGHIỆM. Tác dụng chống oxy hóa của viên nang mềm Ích trí vương. Tác dụng ngăn ngừa hình thành xơ vữa động mạch. TÁC DỤNG CỦA VIÊN NANG MỀM ÍCH TRÍ VƯƠNG TRÊN LÂM SÀNG Ở BỆNH NHÂN XƠ VỮA ĐỘNG MẠCH CẢNH.

Đặc điểm bệnh nhân nghiên cứu. Tác dụng của viên nang mềm Ích trí vương trên lâm sàng.86 CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN. BÀN LUẬN VỀ TÁC DỤNG CHỐNG OXY HÓA VÀ XƠ VỮA ĐỘNG MẠCH CỦA VIÊN NANG MỀM ÍCH TRÍ VƯƠNG TRÊN THỰC NGHIỆM. Bàn luận về tác dụng chống oxy hóa của viên nang mềm Ích trí vương trên thực nghiệm.

Bàn luận về tác dụng chống xơ vữa động mạch của viên nang mềm Ích trí vương trên thực nghiệm. BÀN LUẬN VỀ TÁC DỤNG CỦA VIÊN NANG MỀM ÍCH TRÍ VƯƠNG TRÊN LÂM SÀNG. Bàn luận về đặc điểm bệnh nhân nghiên cứu. Bàn luận về tác dụng chống oxy hóa của viên nang mềm Ích trí vương trên lâm sàng.

Bàn luận về tác dụng chống xơ vữa động mạch của viên nang mềm Ích trí vương trên lâm sàng. Bàn luận về tác dụng điều trị trên các thể bệnh y học cổ truyền của viên nang mềm Ích trí vương. Bàn luận về tác dụng không mong muốn của viên nang mềm Ích trí vương. Bàn luận về tính khả thi sử dụng viên nang mềm ích trí vương trong điều trị bệnh nhân xơ vữa động mạch cảnh giai đoạn sớm.143 PHỤ LỤC luan an DANH MỤC BẢNG Bảng 1.1: Phân loại các chất chống oxy hóa.2: Các vị thuốc có tác dụng hạ lipid máu trên mô hình XVĐM.3: Các thuốc có tác dụng bảo vệ thành mạch trên mô hình XVĐM.4: Các vị thuốc có tác dụng lên quá trình đại thực bào.5: Các vị thuốc có tác dụng chống peroxid LDL.6: Các nghiên cứu đánh giá tác dụng chống oxy hóa và XVĐM của một số bài thuốc trên thực nghiệm.7: Các nghiên cứu đánh giá hiệu quả của một số vị thuốc, bài thuốc trong điều trị bệnh lý XVĐM cảnh và động mạch não.8: Nghiên cứu vị thuốc chống oxy hóa và XVĐM tại Việt Nam.9: Nghiên cứu tác dụng chống oxy hóa và XVĐM.10: Công thức thành phần viên nang mềm Ích trí vương.1: Thành phần viên nang mềm Ích trí vương.2: Các chỉ số nghiên cứu thực nghiệm.3: Các chỉ số nghiên cứu lâm sàng.4: Bảng đánh giá ảnh hưởng của triệu chứng đau đầu HIT-6.5: Bảng đánh giá mức độ ảnh hưởng của chóng mặt.6: Tiêu chuẩn chẩn đoán thể bệnh YHCT.7: Đánh giá mức độ triệu chứng YHCT.1: TAS huyết tương của các lô trước và sau 8 tuần uống thuốc.2: Hoạt độ SOD hồng cầu của các lô trước và sau 8 tuần.3: Nồng độ MDA huyết tương trung bình các lô thỏ tại T0 và T8.4: Cân nặng thỏ của các lô trước và sau 8 tuần uống thuốc thử.5: Nồng độ cholesterol TP máu các lô sau 4 tuần và 8 tuần.6: Mức chênh nồng độ cholesterol TP máu các lô sau 8 tuần.68 luan an Bảng 3.7: Nồng độ triglicerid máu của các lô sau 4 tuần và 8 tuần.8: Mức chênh nồng độ triglycerid máu các lô sau 8 tuần.9: Nồng độ LDL máu của các lô sau 4 tuần và 8 tuần.10: Mức chênh nồng độ LDL máu các lô sau 8 tuần.