Luận án: Những biến đổi của đội ngũ công nhân công nghiệp TP.HCM (2000-2015)

i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi. Những kết quả và nội dung của luận án là trung thực, chưa được công bố ở những công trình nghiên cứu khác. Tác giả Đỗ Cao Phúc iii MỤC LỤC Trang phụ bìa Lời cam đoan. iii Danh mục các kí hiệu, các chữ viết tắt.

vi Danh mục các bảng. vii Danh mục biểu đồ. ix MỞ ĐẦU. TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU.

Những công trình nghiên cứu có liên quan đề đề tài. Cơ sở lý luận về khái niệm và những biến đổi của giai cấp công nhân. Nhóm công trình nghiên cứu lí luận giai cấp công nhân. Nhóm các công trình nghiên cứu giai cấp công nhân Việt Nam.

Nhóm các công trình nghiên cứu về sự biến đổi của công nhân công nghiệp Việt Nam và công nhân công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh. Những vấn đề luận án kế thừa từ các công trình nghiên cứu trên. Những vấn đề đặt ra luận án cần tiếp tục nghiên cứu. 35 Tiểu kết chương 1.

NHỮNG BIẾN ĐỔI CỦA CÔNG NHÂN CÔNG NGHIỆP THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH GIAI ĐOẠN TIẾN HÀNH CÔNG NGHIỆP HÓA - HIỆN ĐẠI HÓA (2000 – 2007). Tình hình đội ngũ công nhân công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh trước năm 2000. Bối cảnh lịch sử và nhân tố tác động đến những biến đổi đội ngũ công nhân công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh (2000-2007). Bối cảnh lịch sử.

Các yếu tố tác động tạo nên sự biến đổi của đội ngũ công nhân công nghiệp thành phố Hồ Chí Minh. Những biến đổi của đội ngũ công nhân công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2000-2007. Về số lượng và cơ cấu đội ngũ. Về trình độ học vấn và chuyên môn kĩ thuật.

Về đời sống vật chất và tinh thần. Về hoạt động của tổ chức công đoàn. 75 Tiểu kết chương 2. NHỮNG BIẾN ĐỔI CỦA CÔNG NHÂN CÔNG NGHIỆP THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH GIAI ĐOẠN ĐẨY MẠNH CÔNG NGHIỆP HÓA - HIỆN ĐẠI HÓA VÀ HỘI NHẬP QUỐC TẾ (2008 – 2015).

Bối cảnh và những yếu tố tạo nên sự biến đổi của đội ngũ công nhân công nghiệp thành phố Hồ Chí Minh. Bối cảnh lịch sử. Chủ trương của Thành phố Hồ Chí Minh đối với sự phát triển của đội ngũ công nhân công nghiệp. Sự biến đổi của công nhân công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2008 - 2015.

Biến đổi số lượng và cơ cấu đội ngũ. Biến đổi trình độ học vấn và chuyên môn kĩ thuật. Biến đổi đời sống vật chất và tinh thần. Biến đổi trong hoạt động công đoàn của công nhân.

117 Tiểu kết chương 3. MỘT SỐ NHẬN XÉT VỀ NHỮNG BIẾN ĐỔI CỦA ĐỘI NGŨ CÔNG NHÂN CÔNG NGHIỆP THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH (2000-2015). Đặc điểm những biến đổi của đội ngũ công nhân công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh. Về số lượng, cơ cấu đội ngũ.

Về trình độ học vấn và khả năng tiếp cận khoa học công nghệ. Về thành phần xuất thân. Về đời sống vật chất, tinh thần và nhận thức chính trị. Tính truyền thống, năng động, sáng tạo, thu nhập và đời sống.

Khả năng liên minh với giai cấp. Phản kháng của công nhân công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh. Sự biến đổi của đội ngũ công nhân công nghiệp tác động đến đời sống xã hội ở Thành phố Hồ Chí Minh. Trên lĩnh vực kinh tế.

Trên lĩnh vực văn hóa – xã hội. Trên lĩnh vực chính trị, an ninh. 151 Tiểu kết chương 4. 157 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ.

162 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. PL1 vi DANH MỤC CÁC KÍ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT CNH-HĐH Công nghiệp hóa – hiện đại hóa TP.HCM Thành phố Hồ Chí Minh DNNN Doanh nghiệp nhà nước DNTN Doanh nghiệp tư nhân DNFDI Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài KCX, KCN Khu chế xuất, khu công nghiệp ĐTH Đô thị hóa CMKT Chuyên môn kĩ thuật QHLĐ Quan hệ lao động NSLĐ Năng suất lao động NLĐ Người lao động TTLĐ Thị trường lao động CDCCKT Chuyển dịch cơ cấu kinh tế GCCN Giai cấp công nhân HEPZA Ban Quản lý các Khu chế xuất, khu công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh CĐCS Công đoàn cơ sở CNVC-LĐ Công nhân viên chức – lao động ĐVCĐ Đoàn viên công đoàn vii DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2. Số lượng công nhân công nghiệp trong các KCX, KCN Thành phố Hồ Chí Minh (2000-2007). Tỷ lệ nữ công nhân trong KCX, KCN Thành phố Hồ Chí Minh (2000-2007).

Trình độ học vấn của công nhân công nghiệp trong các KCX, KCN Thành phố Hồ Chí Minh (2001-2007). Số lượng tuyển dụng vào các KCX, KCN Thành phố Hồ Chí Minh (2000-2007). Kênh tuyển dụng công nhân công nghiệp tại các KCX, KCN Thành phố Hồ Chí Minh (2001-2004). Thu nhập bình quân theo loại hình doanh nghiệp và tính chất công việc (2006).

Lương của công nhân công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh theo trình độ lao động (năm 2006). Đời sống tinh thần của công nhân công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh năm 2006. Số lượng công nhân công nghiệp trong các KCX, KCN Thành phố Hồ Chí Minh (2008-2015). Công nhân công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh phân theo loại hình hình doanh nghiệp (2008-2015).

Trình độ học vấn của công nhân công nghiệp tại KCX, KCN Thành phố Hồ Chí Minh (2008-2015). Trình độ chuyên môn kỹ thuật của đội ngũ công nhân công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh (2008-2015). Cơ cấu cung và cầu lao động theo trình độ chuyên môn kĩ thuật của công nhân công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh (2010-2015). Kênh giới thiệu việc làm của công nhân công nghiệp KCX, KCN Thành phố Hồ Chí Minh (2018).

Trình độ lao động của công nhân công nghiệp thành phố Hồ Chí Minh trước khi vào làm việc (năm 2018). Lương bình quân của đội ngũ công nhân công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh (2006 – 2015). Thu nhập của công nhân công nghiệp theo nghề tại Thành phố Hồ Chí Minh (2012-2015). Tình hình xây dựng nhà lưu trú cho công nhân công nghiệp tại các KCX, KCN Thành phố Hồ Chí Minh (2010-2015).

Tình hình xây dựng siêu thị phục vụ công nhân công nghiệp tại các KCX, KCN ở Thành phố Hồ Chí Minh (2010-2015). 113 ix DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 2. Cơ cấu doanh nghiệp sản xuất công nghiệp theo loại hình doanh nghiệp ở thành phố Hồ Chí Minh 2001-2006. Công nhân công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh theo thành phần kinh tế (2000-2007).

Tỷ lệ công nhân công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh theo khu vực kinh tế (2000-2015). Trình độ lao động của công nhân công nghiệp tại KCX, KCN Thành phố Hồ Chí Minh (2001-2015). Lí do chọn đề tài Cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX, thực dân Pháp tiến hành công cuộc khai thác thuộc địa ở Đông Dương dẫn đến sự ra đời của giai cấp công nhân Việt Nam. Thông qua đội tiên phong là Đảng Cộng sản Việt Nam, giai cấp công nhân là lực lượng chủ yếu gắn liền với cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc và quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội.

Thành tựu cơ bản của công cuộc đổi mới là ra tạo bước ngoặt quan trọng cho Việt Nam, từ một quốc gia lấy nông nghiệp là chủ yếu đã chuyển thành một nước công nghiệp theo hướng hiện đại. Khi đất nước tiến hành đẩy mạnh sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, giai cấp công nhân Việt Nam đã có những biến đổi tích cực: tăng nhanh về số lượng, đa dạng về cơ cấu, chất lượng và ý thức giác ngộ chính trị được nâng lên. Cùng với các giai tầng khác, giai cấp công nhân Việt Nam đóng góp to lớn vào quá trình phát triển kinh tế của đất nước. Sự phát triển của giai cấp công nhân Việt Nam là nhân tố then chốt để đưa công cuộc đổi mới đi đến thắng lợi.

Mục tiêu xây dựng giai cấp công nhân đến năm 2020 được nêu rõ trong Nghị Quyết số 20-NQ/TƯ (28/01/2008) là: “xây dựng giai cấp công nhân mạnh về số lượng và nâng cao về chất lượng, giải quyết những vấn đề bức xúc, cấp bách của giai cấp công nhân, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của công nhân (về nhà ở tại các khu công nghiệp, tiền lương và thu nhập…)”. Thành phố Hồ Chí Minh trung tâm công nghiệp, vùng kinh tế trọng điểm ở phía Nam… Nhờ có thế mạnh về cảng hàng không quốc tế Tân Sơn Nhất, hệ thống 42 cảng sông, biển lớn nhỏ (cảng Sài Gòn, Tân Cảng…) nên nơi đây được xem là đầu mối trung chuyển hàng hóa, tiêu thụ mạnh nhất giữa các địa phương, tỉnh thành trên cả nước và quốc tế. Đồng thời, Thành phố Hồ Chí Minh là thị trường lao động sôi nổi nhất vùng kinh tế trọng điểm phía Nam với sự phát triển mạnh mẽ của các ngành công nghiệp. Do đó, Thành phố chủ trương thành lập khu chế xuất, khu công nghiệp để định hướng, quy hoạch nền kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

Việc thành lập các khu chế xuất, khu công nghiệp ở Thành phố Hồ Chí Minh từ năm 1991 đến 2015 đã tạo ra một thị trường lớn thu hút lực lượng công nhân nhập cư, tại chỗ để tìm kiếm việc làm, thu hút nhiều doanh nghiệp trong và ngoài nước đầu tư. 2 Từ năm 2000 trở đi, dưới tác động từ công cuộc đổi mới đất nước, quá trình đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đã tạo nên những biến đổi đội ngũ công nhân công nghiệp trong các khu chế xuất, khu công nghiệp ở Thành phố Hồ Chí Minh, đó là sự tăng nhanh về số lượng và nâng cao chất lượng, góp phần rất quan trọng vào tăng trưởng kinh tế của thành phố. Từ năm 2008, Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh xác định công nhân công nghiệp: “là lực lượng tiên phong trong sự nghiệp xây dựng, bảo vệ chủ nghĩa xã hội, xây dựng và bảo vệ thành phố… là lực lượng chủ yếu vận hành, sử dụng các công cụ sản xuất hiện đại; một bộ phận công nhân có trình độ học vấn, tay nghề cao đáp ứng được yêu cầu của công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hội nhập kinh tế quốc tế; có tác phong và kỹ năng lao động trong môi trường công nghiệp hiện đại, thích nghi nhanh với cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa…” (Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh, 2008, trang 1).