Luận án: Nhân vật truyện kỳ ảo trung đại Việt Nam và Hàn Quốc dưới góc nhìn so sánh

LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Lê Văn Tấn và PGS. Các số liệu, kết quả nghiên cứu trong Luận án này là trung thực và chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào trước đó. Bản dịch 03 tập truyện kỳ ảo trung đại của Hàn Quốc sang tiếng Việt là do tôi tạm dịch từ bản tiếng Hàn Quốc (đính kèm ở Phụ lục 3 của Luận án) và những tập truyện này chưa từng được dịch ở Việt Nam.

Các trích dẫn ý kiến của các nhà khoa học và nguồn tài liệu được thực hiện nghiêm chỉnh theo đúng quy định chung. Nếu vi phạm, tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm. Tác giả luận án Kim KiHyun MỤC LỤC MỞ ĐẦU. 1 Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI.

Những nghiên cứu về thể loại truyện kỳ ảo trung đại Việt Nam và Hàn Quốc. Những nghiên cứu về thể loại truyện kỳ ảo trung đại Việt Nam. Những nghiên cứu về thể loại truyện kỳ ảo trung đại Hàn Quốc trong tương quan so sánh với truyện kỳ ảo Việt Nam. Những nghiên cứu về nhân vật trong thể loại truyện kỳ ảo trung đại Việt Nam và Hàn Quốc.

Những nghiên cứu về nhân vật trong truyện kỳ ảo trung đại Việt Nam. Những nghiên cứu về nhân vật trong truyện kỳ ảo trung đại Hàn Quốc trong tương quan so sánh với nhân vật trong truyện kỳ ảo trung đại Việt Nam.23 Chương 2: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ THUYẾT LIÊN QUAN VÀ CƠ SỞ HÌNH THÀNH THỂ LOẠI TRUYỆN KỲ ẢO TRUNG ĐẠI VIỆT NAM VÀ HÀN QUỐC. Một số vấn đề lý thuyết liên quan. Cơ sở lý thuyết chung.

Quan niệm về cái kỳ ảo và thể loại truyện kỳ ảo. Cơ sở hình thành thể loại truyện kỳ ảo trung đại Việt Nam và Hàn Quốc. Cơ sở lịch sử, xã hội .42 Chương 3: ĐẶC ĐIỂM MỘT SỐ KIỂU NHÂN VẬT TRONG TRUYỆN KỲ ẢO TRUNG ĐẠI VIỆT NAM VÀ HÀN QUỐC. Kiểu nhân vật kỳ ảo.

Kiểu nhân vật kỳ ảo có mối liên hệ ít/ nhiều với trần thế. Kiểu nhân vật kỳ ảo hầu như không liên hệ với trần thế. Kiểu nhân vật đời thường. Nhân vật đời thường có tiếp xúc với thế giới kỳ ảo.

Nhân vật đời thường không tiếp xúc với thế giới kỳ ảo .100 Chương 4: SỰ THỂ HIỆN CÁC CHIỀU CẠNH VĂN HÓA QUA HÌNH TƯỢNG NHÂN VẬT TRONG TRUYỆN KỲ ẢO TRUNG ĐẠI VIỆT NAM VÀ HÀN QUỐC. Nhân vật và các chiều cạnh văn hóa Phật giáo. Nhân vật và quá trình du nhập Phật giáo, các tông phái và tiểu truyện các thiền sư. Nhân vật với những đóng góp và ảnh hướng tích cực của các thiền sư/ của Phật giáo đối với quốc gia dân tộc.

Nhân vật và các chiều cạnh văn hóa Lão - Trang. Nhân vật và việc đề cao sự rèn luyện, dưỡng sinh, bảo tồn tâm tính, hướng đến cuộc sống ẩn dật. Nhân vật mang phép thuật, bùa chú. Nhân vật và các chiều cạnh văn hóa Nho giáo.

Nhân vật và sự đề cao nho sinh, sĩ khí và khoa cử. Nhân vật và việc đề cao các đấng minh quân, quan lại có công. Nhân vật và việc đề cao các gương liệt nữ và mẫu người phụ nữ đoan chính. Nhân vật và các chiều cạnh văn hóa bản địa Việt - Hàn.

Nhân vật và văn hóa bản địa trong truyện kỳ ảo trung đại Việt Nam. Nhân vật và văn hóa bản địa trong truyện kỳ ảo trung đại Hàn Quốc .147 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN NỘI DUNG ĐỀ TÀI LUẬN ÁN .151 TÀI LIỆU THAM KHẢO .152 DANH MỤC VIẾT TẮT TÊN CÁC TRUYỆN/ TẬP TRUYỆN TT Tên đầy đủ Viết tắt 1 Kim Ngao tân thoại KNTT 2 Lan Trì kiến văn lục LTKVL 3 Lĩnh Nam chích quái ngữ lục LNCQNL 4 Tang thương ngẫu lục TTNL 5 Thánh Tông di thảo TTDT 6 Thiền uyển tập anh ngữ lục TUTANL 7 Truyền kỳ mạn lục TKML 8 Truyền kỳ tân phả TKTP 9 Việt điện u linh VĐUL DANH MỤC BẢNG Bảng 3. Sự xuất hiện của loại hình nhân vật kỳ ảo trong truyện kỳ ảo trung đại Việt Nam và Hàn Quốc. Sự xuất hiện của loại hình nhân vật đời thường trong truyện kỳ ảo trung đại Việt Nam và Hàn Quốc.

Tính cấp thiết của đề tài 1. Có thể khẳng định rằng, sự hình thành, phát triển cũng như thoái trào của bất kể một nền văn học nào trên thế giới đều có sự gắn bó mật thiết với các thể loại. Tư duy về thể loại từ lâu vốn đã trở thành điểm quen thuộc của người sáng tác cũng như của nhà nghiên cứu, lý luận và phê bình văn học. Lịch sử văn học trung đại của Việt Nam và Hàn Quốc (ở đây khái niệm Hàn Quốc được chúng tôi sử dụng để bao hàm cả bán đảo Triều Tiên cũ, khi chưa có sự phân chia thành hai miền như hiện nay) cũng không nằm ngoài quy luật ấy.

Chính vì lẽ đó, đề tài Luận án chuyên ngành Văn học Việt Nam của chúng tôi: “Nhân vật trong truyện kỳ ảo trung đại Việt Nam và Hàn Quốc dưới góc nhìn so sánh” (베트남 및 한국의 중세시대 신비로운 문학 작품의 인물) là một sự lựa chọn hướng tiếp cận thể loại văn học trung đại từ một trong những vấn đề cốt lõi nhất của nó, đó là vấn đề về nhân vật. Trong bức tranh thể loại văn học trung đại của Việt Nam và Hàn Quốc, truyện kỳ ảo giữ một vai trò quan trọng, có nhiều phức tạp song lại dung chứa ở đó nhiều nội dung tư tưởng cũng như những giá trị, những kinh nghiệm nghệ thuật đặc sắc. Trong lịch sử văn học trung đại của cả hai quốc gia, thể loại truyện kỳ ảo manh nha xuất hiện từ rất sớm trong các ghi chép lịch sử, thần tích, thần phả và cũng rất nhanh chóng, nó phát triển thành một thể loại quan trọng của loại hình tự sự trung đại. Cũng đồng thời, nhìn vào thể loại truyện kỳ ảo, chúng ta có thể thấy được ở đó sự hiện diện của những tác giả và tác phẩm đỉnh cao của cả giai đoạn cũng như của lịch sử văn học Việt - Hàn.

Tuy thế, cho đến hôm nay, việc tìm hiểu, nghiên cứu, duy danh định nghĩa khái niệm thể loại đến những vấn đề liên quan vẫn còn nhiều điều có thể tiếp tục, nhất là những nghiên cứu có yếu tố so sánh như đề tài nghiên cứu này của chúng tôi để tìm ra những điểm tương đồng và khác biệt trong tư duy thể loại, tư duy về việc xây dựng 1 nhân vật của các nhà truyền kỳ hai nước. Đây cũng là một lý do mang tính cấp thiết khiến cho chúng tôi quyết tâm theo đuổi nghiên cứu đề tài. Xét về mặt nguồn gốc, thể loại truyện kỳ ảo trong văn học trung đại của hai nước Việt - Hàn đều có chung nguồn gốc ngoại lai (Trung Quốc) song khi được truyền nhập theo các con đường khác nhau, các tác giả hai nước đã có sự tiếp thu một cách linh hoạt và sáng tạo, đặc biệt trong đó có sự gắn bó chặt chẽ, mật thiết với hiện thực lịch sử và các phương diện vẻ đẹp con người dân tộc. Diện mạo và đặc điểm của thể loại truyện kỳ ảo cũng như việc xây dựng nhân vật trong thể loại này đã luôn có những thay đổi theo chiều hướng càng ngày càng hoàn thiện đến đỉnh cao, từ phạm vi, tính chất đến đề tài, chủ đề, cảm hứng tư tưởng, phương thức xây dựng kết cấu, cốt truyện, tư duy nghệ thuật, nghệ thuật sử dụng yếu tố kỳ/ ảo và yếu tố thực luôn có sự vận động, biến đổi không ngừng, ở từng giai đoạn phát triển đến từng tập truyện, thậm chí ở từng tác phẩm của từng tác giả.

Sẽ có nhiều điểm tương đồng trong con đường tiếp thu thể loại, tiếp thu nghệ thuật xây dựng nhân vật của các nhà viết truyện Việt Nam và Hàn Quốc, song màu sắc dân tộc, phương thức tư duy, vẻ đẹp của đất nước và con người hai quốc gia qua thể loại, qua sự phản ánh, xây dựng nhân vật lại có nhiều khác biệt lý thú. Đây là điều còn bỏ ngỏ đối với giới nghiên cứu thể loại truyện kỳ ảo, nhất là những nghiên cứu có yếu tố so sánh. Vì vậy, thực hiện đề tài nghiên cứu về nhân vật trong truyện kỳ ảo Việt Nam và Hàn Quốc, chúng tôi mong muốn có thêm những đánh giá, nhận định rõ hơn, toàn diện hơn sự khác biệt trong những đóng góp của nhà văn trung đại hai nước đối với sự phát triển thể loại. Xét từ phương thức tư duy nghệ thuật trung đại nói chung, phương thức tổ chức xây dựng thể loại truyện kỳ ảo nói riêng, việc xây dựng nhân vật là một trong những vấn đề mang ý nghĩa cốt tử.

Nhân vật là vấn đề trung tâm, gắn với cái nhìn, quan niệm nghệ thuật về con người, dân tộc và sự dung chứa các yếu tố văn hóa truyền thống Việt Nam, Hàn Quốc. Bởi thế, tìm hiểu nhân vật 2 trong truyện kỳ ảo trung đại Việt - Hàn, đề tài của chúng tôi sẽ từ vấn đề nhân vật để khảo sát, đánh giá, luận giải một cách thấu đáo các vấn đề trên đây. Bản thân là một người Hàn Quốc, tôi rất yêu mến đất nước và con người Việt Nam. Tôi đã có gần 10 năm sinh sống, học tập và làm việc tại Việt Nam.

Thực hiện đề tài nghiên cứu này, tôi hi vọng được đi sâu tìm hiểu về nền văn học Việt Nam nói chung, về lịch sử văn học trung đại Việt Nam, đặc biệt là về thể loại truyện kỳ ảo trung đại nói riêng (từ phương diện nhân vật) trong cái nhìn so sánh với thể loại này tại Hàn Quốc. Những nghiên cứu của chúng tôi, ở một phương diện nào đó, như một thông điệp, một chiếc cầu nối cho tình hữu nghị bền vững giữa hai quốc gia trong lịch sử cũng như trong thời kỳ hội nhập, toàn cầu hóa hiện nay. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 2. Mục đích nghiên cứu Thực hiện đề tài này, chúng tôi hướng đến việc làm rõ hơn một số vấn đề lý thuyết về nhân vật trong truyện kỳ ảo trung đại của hai nước Việt - Hàn, từ đó có những khảo sát, thống kê, phân loại đặc điểm loại hình một số kiểu nhân vật trong thể loại truyện kỳ ảo trung đại; mối quan hệ giữa nhân vật và sự thể hiện các yếu tố văn hóa truyền thống Việt - Hàn.