Luận án phó tiến sĩ: Đối chiếu trật tự từ Anh - Việt trong cú pháp

Mục dich ý nghĩa của luận an : Luận án này giành cho việc phân tích đối chiếu trật tự từ trong những cấu trúc ngữ pháp tiêu biểu qua hai ngôn ngữ : tiếng Anh và tiếng Việt. Có nhiều lý do đã din chúng tôi đến việc lựa chọn đề tài này, ít nhất chúng tôi có thể nêu ra những 1. Xét về mặt lý luận, việc nghiên cứu cấu trúc ngữ pháp của mot ngôn ngữ là nội dung quan trọng bậc nhất của ngữ pháp bất kỳ một ngôn ngữ nào và là việc làm hàng đầu từ xưa tới nay trong ngữ pháp truyền thống cũng như ngữ pháp hiện dai. Việc này vẫn phải tiếp tục nghiên cứu đù rằng thành tựu về mat lý luận rất phong phú và tiên tiến.

Đó là cơ sở tốt để tiếp cận những ngôn ngữ cụ thể trong đó có tiếng Anh và tiếng Việt. Trật tự từ là vấn dé quan trọng của các cấu trúc ngữ pháp, một bản the phổ quát của cấu tạo tuyến tính và là phương tiện ngữ pháp vốn đã được nhiều nhà Anh ngữ học và Việt ngữ học quan tâm. Tuy nhiên, cho đến nay, một công trình tỉ mi, xem xét vấn dé này một cách có hệ thống nhất là trong cách nhìn đối chiếu thi còn chưa có được và việc lấp chỗ trống đó là một việc cần thiết. Xét về mat thực tiễn, việc giảng dạy ngoại ngữ (mà dạy tiếng Anh là công việc phổ biến nhất hiện nay) cũng như việc giảng dạy tiếng Việt cho người nước ngoài (dang ngày một mở rộng) cần phải được dựa trên cơ sở ngôn ngữ hoc _ trong đó việc tiến hành so sánh đối chiếu các cấu trúc cú pháp, các phạm trù ngữ pháp.

là cách tốt nhất để những người dạy nâng cao hiệu quả trong việc truyền đạt và người học nhẹ nhàng trong khi tiếp thu và thực hành. Những công trình ngữ pháp đối chiếu nhằm vào xử lý những mảng thực tế dang là nhu cầu cấp bách dat ra. Những công trình thuộc loại đó một vài chục năm nay đã có nhưng chưa nhiều và chất lượng còn phải được nâng cao. Chọn dé tài này, chúng tôi sẽ có dip tham gia thảo luận và đóng góp ý kiến vào một trong những vấn đề quan trọng của ngữ pháp lý luận giữa hai ngôn ngữ có cấu trúc vừa giống nhau vừa khác nhau (Anh - Việt) đồng thời đề tài này cũng có ý 1 nghĩa về mat thực tiễn bởi vì nếu làm dược tốt sẽ có những đóng góp bổ ích cho những người giảng dạy ngôn ngữ trước hết là tiếng Anh cho những người dạy tiếng Việt thực hành (như mot ngoại ngữ) và cho tất cả những ai mong muốn thực hành tiếng qua hai ngôn ngữ này trên cơ sở có lý luận chứ không phải chỉ thuần tuý theo kinh nghiệm.

Như đã nói ở trên, luận án này sẽ tập trung vào đối chiếu những kiểu cấu trúc ngữ pháp cơ bản có trong tiếng Anh và tiếng Việt. Những cấu trúc ngữ pháp này vốn da được các nhà ngữ pháp học lập danh sách và đã dé cập đến trên phương diện này hay phương diện khác. Chúng tôi coi các đơn vị truyền thống này như một tiêu điểm của luận án này. Và vấn đề trật tự từ - một vấn dé quan trọng bậc nhất của cú pháp hình thức sẽ là nội dung quan tâm chủ yếu của chúng tôi.

Việc dối chiếu trật tự từ chúng tôi sẽ tiến hành trên hai loại cấu trúc. Đó là đoán ngữ và mệnh dé. Trong nghiên cứu, chúng tôi tập trung miêu tả các quy tắc quan trọng nhất của trật tự ở môi loại đơn vị, tìm kiếm những động lực chi phối các hoạt động của chúng, dồng thời tiến hành so sánh đối chiếu diện mạo và các quy tắc hoạt dộng của trật tự từ trong hai loại đơn vị cấu trúc của hai ngôn. Trong hai loại cấu trúc : doảán ngữ và mệnh đề, phạm vi nghiên cứu sẽ tập trung chủ yếu vào các doan ngữ bởi lẽ đoản ngữ chúng tôi quan niệm là cấu trúc cơ sở gan với những từ loại cơ bản nhất và ngay cả mệnh dé ngôn ngữ cũng phải xuất phát từ cấu trúc và trật tự của đoản ngữ.

Tất cả những cố gắng này sẽ nhằm tạo dựng lên một bức tranh về trật tự từ qua đoản ngữ và mệnh đề trong hai ngôn ngữ Anh - Việt. Luận án trong khi tập trung vào vấn dé trật tự hình thức sẽ tạm thời tách khỏi phân tích trên các bình điện khác (phân tích trật tự từ trên phương điện thông tín câu, trật tự từ trong phân đoạn thực tại các phát ngôn, trật tự từ trên bình diện tâm lý - giao tiếp. Nhiệm vụ của luận án : Trong luận án này, chúng tôi tập trung thực hiện những nhiệm vụ sau dây : 3. Xác lap khái niệm cấu trúc cú pháp là cơ sở của việc nghiên cứu.

Xác lập khái niệm trật tự từ như là nội dung cơ bản của việc nghiên cứu và đối chiếu trong luận án. Tìm hiểu các việc nghiên cứu đối tượng trong hai ngôn ngữ : tiếng Anh và tiếng Việt. Miêu tả, dối chiếu trật tự từ trong các cấu trúc đoản ngữ điển hình của tiếng Anh và tiếng Việt: (i) trật tự từ trong danh ngữ; (ii). trật tự từ trong động ngữ; 3.

Miêu tả, đối chiếu trật tự từ trong các kiểu mệnh đề thường gặp trong tiếng Anh và tiếng Việt. g - Những nhận xét tổng quát về lý luận và thực tiễn qua việc nghiên cứu và đối chiếu trật tự từ Anh - Việt. Thương pháp nghiên cứu : Luận án này theo cách dat vấn đề trên là một luận án thuộc loại nghiên cứu miêu tả và so sánh đối chiếu lấy tiếng Anh làm ngôn ngữ cơ sở. Do vậy, luận án sẽ được định hướng theo phương pháp : 4.

Miêu ta các đối tượng (trật tự từ trong danh ngữ, động ngữ, tính ngữ và mệnh dé) theo phương pháp quy nạp, nghĩa là, chúng tôi lập danh sách tư liệu của từng kiểu loại. Sau khi có được tất cả các cách miêu tả bộ phạn, chúng tôi mới dựng nên bức tranh riêng của từng ngôn ngữ về vấn đề nghiên cứu. Mục tiêu của luận án không chỉ đừng lại ở việc miêu tả trật tự từ trong từng ngôn ngữ mà chúng tôi phải so sánh dối chiếu bức tranh của hai ngôn ngữ. Bởi vậy, phương pháp ở bước thứ hai này là phương pháp đối chiếu.

Trong do : - Bất đầu các đối chiếu trên bậc hình thức (các quan hệ cú pháp và các hình thức cú pháp của trật tự). - Đối chiếu những đặc điểm loại hình chi phối đặc diém của các loại don vị trong môi ngôn ngữ. - Trong khi so sánh đối chiếu, cũng phân tích cả "những động lực” dưa đến sự khác biệt trong tổ chức và hoạt động của trật tự từ. Tuy nhiên, luận ấn sẽ không nghiên cứu đối chiếu các qui tắc về mặt nghĩa, bởi vì chúng tôi cố gắng hạn chế đối tượng và nhiệm vụ của luận án.

Trong khi tiến hành việc miêu tả và so sánh theo những nguyên tắc nói trên, chúng tôi vẫn sử dụng những thao tác mà ngôn ngữ học thường ding, trong đó chúng tôi đặc biệt chú ý sử dụng các thao tác của ngôn ngữ học miêu tả (descriptive linguistics) như là một kỹ thuật để phân tích. Kỹ thuật này bao gồm các thao tác như là phép lược, phép thế, phép cải biên bộ phận, phép chen để mục đích cuối cùng là phân tích các chỉ tiết các phát ngôn rồi từ đó tiến hành nhận xét khái quát. Việc chúng tôi chọn tiếng Anh và tiếng Việt để đối chiếu có liên quan chặt chẽ đến đời sống và công việc chuyên môn của người viết. Tiếng Việt là bản ngữ còn tiếng Anh là ngoại ngữ mà chúng tôi có dip làm công tác giảng dạy nhiều năm.

Tuy nhiên điêu quan trọng hơn là tiếng Anh và tiếng Việt đều có những phương thức ngữ pháp giống nhau. Trật tự từ là một phương pháp ngữ pháp quan trọng. Tuy nhiên, trong việc đối chiếu này thì chúng tôi bat đầu từ tiếng Anh trước với tính cách là một ngôn ngữ làm điểm xuất phát để tiến hành miêu tả và dối chiếu và trong quá trình đối chiếu, sự quan tâm đến tiếng Việt được tăng lên. Chúng tôi muốn làm như vậy để luận án có chiều sâu hơn.

Cũng cần nói thêm rằng đối với các vi dụ minh hoa bang tiếng Anh, chúng tôi chi chú ý dich đúng và sát nghĩa chứ không quá chú ý đến việc diễn đạt trau doan ngữ và mệnh đề thường gặp. CHUONG | CƠ SỞ Lý LUẬN LIEN QUAN DEN ĐỂ TÀI - 1. Lịch sử nghiên cứu trật tự từ trong ngôn ngữ học, tiếng Anh và tiếng Việt: 1. Nghiên cứu cấu trúc cú pháp thực chất là nghiên cứu hình thức, tổ chức của ngữ pháp.

Vấn đề này đã được đặt ra ngay từ khi xuất hiện khái niệm ngữ pháp học thời cổ đại với tư cách nghiên cứu ngữ pháp theo những phạm trù triết học. Các nhà ngữ pháp học cũng đã quan tâm đến các khái niệm hình thức của các phạm trù ngữ pháp như cách của danh từ, ngôi, thời, thể của động từ. Cố nhiên, các nghiên cứu hình thức này vào thời đó chưa tách ra khỏi những phạm trù ngữ pháp vừa có tính triết học, 10-gic vừa có tính tâm lý (có thể dẫn ra học thuyết của Aristotle về từ loại là một ví dụ). Có lẽ cấu trúc hình thức ngữ pháp đầu tiên được người ta quan tâm tỗi như một tổng thể là khái niệm mệnh dé do các nhà ngữ pháp tiếng Pháp nêu ra và phân tích trong các khái niệm ngữ pháp duy lí của Port-Royal.

Các nhà ngữ pháp Pháp trong khí đồng nhất ngôn ngữ với tư duy đã khám phá ra một cấu trúc quan trọng, đó là : cấu trúc mệnh đề có hình thức S - P (subject (chủ) - predicate (vị). Cấu trúc này với trật tự S - P (mà người ta ít nghĩ đến các biến dang của nó trong cả một thời gian dài đã trở thành một công thức miêu tả của ngữ pháp nhà trường ở châu Âu, kể cả những nhà trường dạy các ngôn ngữ Âu châu như là một ngoại ngữ. Việc quan tâm đến các cấu trúc ngữ pháp hình thức và trật tự của chúng đã được dat ra một cách nghiêm chỉnh từ thế kỷ 19. Ta có thể dẫn ra một truyền thống ngôn ngữ học rất khác với tiếng Anh và tiếng Việt : đó là tiếng Nga - một ngôn ngữ biến tố (Ilcxional) điển hình.

Trong ngôn ngữ nay, việc sử dụng trật tự từ như một phương thức ngữ pháp thì đã dược nhiều tác giả quan tâm và đề cập tới. Lý thuyết về các hình thức ngữ pháp mà A.