Bảo vệ quyền con người trong hoạt động báo chí thời kỳ chuyển đổi số - Kinh nghiệm EU & Việt Nam

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH LÊ HOÀNG ANH TUẤN BẢO VỆ QUYỀN CON NGƯỜI TRONG HOẠT ĐỘNG BÁO CHÍ THỜI KỲ CHUYỂN ĐỔI SỐ - KINH NGHIỆM CỦA LIÊN MINH CHÂU ÂU VÀ GIÁ TRỊ THAM KHẢO CHO VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH PHÁP LUẬT VỀ QUYỀN CON NGƯỜI MÃ SỐ: THÍ ĐIỂM Hà Nội, năm 2026 HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH LÊ HOÀNG ANH TUẤN BẢO VỆ QUYỀN CON NGƯỜI TRONG HOẠT ĐỘNG BÁO CHÍ THỜI KỲ CHUYỂN ĐỔI SỐ - KINH NGHIỆM CỦA LIÊN MINH CHÂU ÂU VÀ GIÁ TRỊ THAM KHẢO CHO VIỆT NAM Chuyên ngành: Pháp luật về quyền con người MÃ SỐ: THÍ ĐIỂM LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC 1. Hoàng Văn Nghĩa Hà Nội, năm 2026 LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan Luận án “Bảo vệ quyền con người trong hoạt động báo chí thời kỳ chuyển đổi số - kinh nghiệm của Liên minh châu Âu và giá trị tham khảo cho Việt Nam” là công trình nghiên cứu của tôi. Các nội dung nghiên cứu và kết quả được trình bày trong Luận án là hoàn toàn trung thực và chưa từng được công bố. Tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm về lời cam đoan này.

Hà Nội, ngày 04 tháng 3 năm 2026 Tác giả luận án Lê Hoàng Anh Tuấn MỤC LỤC MỞ ĐẦU. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài liên quan đến bảo vệ quyền con người trong hoạt động báo chí thời kỳ chuyển đổi số. Nhóm công trình nghiên cứu liên quan đến lý luận về quyền con người trong hoạt động báo chí thời kỳ chuyển đổi số.

Nhóm công trình nghiên cứu liên quan đến bảo vệ quyền con người trong hoạt động báo chí thời kỳ chuyển đổi số. Tình hình nghiên cứu ở trong nước liên quan đến bảo vệ quyền con người trong hoạt động báo chí thời kỳ chuyển đổi số. Nhóm công trình nghiên cứu liên quan đến lý luận về quyền con người trong hoạt động báo chí thời kỳ chuyển đổi số. Nghiên cứu về bảo vệ quyền con người trong hoạt động báo chí thời kỳ chuyển đổi số.

Đánh giá chung về tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài và những vấn đề luận án sẽ tiếp tục nghiên cứu. Những kết quả đạt được. Những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu trong luận án. Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết khoa học.

Giả thuyết nghiên cứu. Câu hỏi nghiên cứu. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ BẢO VỆ QUYỀN CON NGƯỜI TRONG HOẠT ĐỘNG BÁO CHÍ THỜI KỲ CHUYỂN ĐỔI SỐ. Khái niệm, đặc điểm, vai trò của bảo vệ quyền con người trong hoạt động báo chí thời kỳ chuyển đổi số.

Khái niệm bảo vệ quyền con người trong hoạt động báo chí thời kỳ chuyển đổi số. Vai trò bảo vệ quyền con người trong hoạt động báo chí thời kỳ chuyển đổi số. Nguyên tắc, nội dung, phương thức bảo vệ quyền con người trong hoạt động báo chí thời kỳ chuyển đổi số. Nguyên tắc bảo vệ quyền con người trong hoạt động báo chí thời kỳ chuyển đổi số.

Nội dung quyền con người trong hoạt động báo chí thời kỳ chuyển đổi số. Phương thức bảo vệ quyền con người trong hoạt động báo chí thời kỳ chuyển đổi số. Bảo vệ quyền con người thông qua cơ chế xử lý đối với hành vi vi phạm trong hoạt động báo chí thời kỳ chuyển đổi số. Cơ sở pháp lý quốc tế về quyền con người trong hoạt động báo chí thời kỳ chuyển đổi số.

Cơ sở pháp lý khu vực về quyền con người trong hoạt động báo chí thời kỳ chuyển đổi số. THỰC TRẠNG BẢO VỆ QUYỀN CON NGƯỜI TRONG HOẠT ĐỘNG BÁO CHÍ THỜI KỲ CHUYỂN ĐỔI SỐ CỦA LIÊN MINH CHÂU ÂU. Khái quát về bảo vệ quyền con người trong hoạt động báo chí thời kỳ chuyển đổi số của Liên minh châu Âu. Quá trình hình thành quy chế pháp lý bảo vệ quyền con người trong hoạt động báo chí của Liên minh châu Âu từ năm 1994 cho đến nay.

Đặc điểm pháp luật Liên minh châu Âu về bảo vệ quyền con người trong hoạt động báo chí thời kỳ chuyển đổi số. Kinh nghiệm của Liên minh châu Âu đối với bảo vệ quyền con người trong hoạt động báo chí thời kỳ chuyển đổi số. Nội dung quyền con người trong hoạt động báo chí thời kỳ chuyển đổi số của Liên minh châu Âu. Nghiên cứu điển hình quy định của một số quốc gia thuộc Liên minh châu Âu trong bảo vệ quyền con người trong hoạt động báo chí trong thời kỳ chuyển đổi số.

Cộng hòa Séc. Cộng hòa Pháp. Ý nghĩa nghiên cứu đối với báo chí Việt Nam trong thời kỳ chuyển đổi số. Về phương diện lý luận khoa học.

Về phương diện hội nhập quốc tế trong bảo vệ quyền con người. THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP BẢO VỆ QUYỀN CON NGƯỜI TRONG HOẠT ĐỘNG BÁO CHÍ THỜI KỲ CHUYỂN ĐỔI SỐ Ở VIỆT NAM - KINH NGHIỆM TỪ LIÊN MINH CHÂU ÂU. Thực trạng bảo vệ quyền con người trong hoạt động báo chí thời kỳ chuyển đổi số ở Việt Nam. Thực trạng bảo vệ quyền con người trong hoạt động báo chí thời kỳ chuyển đổi số ở Việt Nam thông qua quy định về nội dung quyền.

Những vấn đề đặt ra đối với bảo vệ quyền con người trong hoạt động báo chí thời kỳ chuyển đổi số ở Việt Nam. Giải pháp nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền con người trong hoạt động báo chí thời kỳ chuyển đổi số ở Việt Nam hiện nay từ kinh nghiệm Liên minh Châu Âu. 184 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 187 DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT BLDS Bộ luật Dân sự ECtHR Tòa án Nhân quyền châu Âu EMFA Đạo luật Tự do truyền thông châu Âu EU Liên minh châu Âu GDPR Quy định chung về bảo vệ dữ liệu (Liên minh châu Âu) ICPR Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị (International Covenant on Civil and Political Rights) năm 1966 LHQ Liên hợp quốc NĐ-CP Nghị định của Chính phủ OHCHR Văn phòng Cao ủy Liên hợp quốc về Nhân quyền QCN Quyền con người RSF Phóng viên không biên giới UDHR Tuyên ngôn quốc tế nhân quyền UHDR Tuyên ngôn phổ quát về QCN năm 1948 UNESCO Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên hợp quốc XHCN Xã hội chủ nghĩa 1 MỞ ĐẦU 1.

Tính cấp thiết của đề tài Trong lịch sử phát triển nhân loại, báo chí luôn được coi là “quyền lực thứ tư” bên cạnh quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp. Báo chí không chỉ thực hiện chức năng cung cấp thông tin, định hướng dư luận, mà còn là công cụ bảo vệ và thúc đẩy quyền con người, dân chủ và công bằng xã hội. Tuy nhiên, bước sang thế kỷ XXI, đặc biệt là trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp lần thứ tư với sự phát triển bùng nổ của công nghệ thông tin, truyền thông và trí tuệ nhân tạo (AI), báo chí đang phải đối diện với những biến đổi sâu sắc chưa từng có. Công nghệ số đã tạo nên một hệ sinh thái truyền thông mới, nơi mà bất kỳ cá nhân nào cũng có thể trở thành “nhà báo”.

Sự phổ biến của mạng xã hội, blog, podcast, nền tảng chia sẻ video và các hệ thống phân phối tin tức trực tuyến đã làm thay đổi căn bản cách thức sản xuất, truyền tải và tiếp nhận thông tin. Báo chí truyền thống (báo in, phát thanh, truyền hình) buộc phải thích ứng, chuyển đổi sang mô hình báo chí điện tử, báo chí đa phương tiện và báo chí dữ liệu. Một mặt, báo chí số giúp mở rộng không gian tiếp cận thông tin, thúc đẩy quyền được thông tin và tự do ngôn luận của con người, đồng thời tăng tính minh bạch và trách nhiệm giải trình của chính quyền, doanh nghiệp. Tuy nhiên, cũng tồn tại những mặt trái như xâm phạm quyền riêng tư và dữ liệu cá nhân; tin giả (fake news) và thông tin sai sự thật lan truyền nhanh chóng, tác động nghiêm trọng đến an ninh, trật tự và lòng tin của nhân dân; ngôn từ thù ghét, định kiến và phân biệt đối xử; tập trung sở hữu và thao túng thông tin cũng như những thách thức từ trí tuệ nhân tạo đã đặt ra câu hỏi mới về trách nhiệm của báo chí.

Những vấn đề này cho thấy bảo vệ quyền con người trong hoạt động báo chí thời kỳ chuyển đổi số không chỉ là một nhiệm vụ quan trọng, mà còn là một yêu cầu cấp thiết mang tính toàn cầu. Liên minh châu Âu (EU) là khu vực đi đầu trên thế giới trong việc xây dựng cơ chế bảo vệ quyền con người trong hoạt động báo chí và truyền thông số. Ngay từ khi thành lập, EU đã coi quyền con người là nền tảng, được khẳng định trong Hiệp ước Maastricht (1992), Hiến chương quyền cơ bản (2000/2009) 2 và Công ước châu Âu về quyền con người (ECHR, 1950). Trong lĩnh vực báo chí và truyền thông, EU đã ban hành nhiều văn kiện pháp lý có ảnh hưởng toàn cầu như GDPR, năm 2016, thiết lập khuôn khổ pháp lý nghiêm ngặt về bảo vệ dữ liệu cá nhân, trong đó có ngoại lệ báo chí nhưng phải cân bằng giữa lợi ích công cộng và quyền riêng tư; Digital Services Act - DSA (2022) và Digital Markets Act - DMA (2022) quy định trách nhiệm của nền tảng số trong việc gỡ bỏ nội dung bất hợp pháp, hạn chế tin giả và ngăn ngừa thao túng thuật toán; European Media Freedom Act - EMFA (2023) nhằm bảo đảm tự do báo chí, ngăn chặn sự can thiệp chính trị, kiểm soát tập trung sở hữu truyền thông, đồng thời thiết lập cơ quan giám sát độc lập ở cấp EU.

Cùng với đó là các Án lệ của Tòa án Nhân quyền châu Âu (ECtHR) đã góp phần xây dựng nguyên tắc cân bằng giữa tự do báo chí và bảo vệ quyền riêng tư, nhân phẩm. Những kinh nghiệm này là nguồn tham khảo quan trọng cho Việt Nam trong việc xây dựng và hoàn thiện khung pháp lý, bởi EU không chỉ bảo vệ quyền tự do báo chí mà còn đặt trọng tâm vào trách nhiệm của báo chí và bảo vệ quyền của cá nhân bị ảnh hưởng bởi báo chí. Ở Việt Nam, Đảng và Nhà nước ta luôn nhất quán quan điểm coi quyền con người vừa là mục tiêu, vừa là động lực phát triển. Hiến pháp năm 2013 đã khẳng định: “Công dân có quyền tự do ngôn luận, tự do báo chí, tiếp cận thông tin, hội họp, lập hội, biểu tình” (Điều 25).