Luận án tiến sĩ: Hành vi hung tính của trẻ mẫu giáo lớn trong các trường công lập tại Đà Nẵng

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI HỒ THỊ THUÝ HẰNG HÀNH VI HUNG TÍNH CỦA TRẺ MẪU GIÁO LỚN TRONG CÁC TRƯỜNG CÔNG LẬP TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG Chuyên ngành: Tâm lý học Mã số: 9.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ TÂM LÝ HỌC Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Trần Thu Hương Hà Nội, 2018 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng mình. Các tài liệu, kết quả nghiên cứu trong luận án là trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác. Tác giả luận án Hồ Thị Thuý Hằng LỜI CẢM ƠN Để có được kết quả như ngày hôm nay, tôi xin bày tỏ lời cảm ơn sâu sắc đến PGS.TS Trần Thu Hương, người đã tận tình, hướng dẫn, chỉ bảo cho tôi trong quá trình thực hiện luận án. Tôi xin cảm ơn sâu sắc Trường Đại học Sư phạm – Đại học Đà Nẵng, Khoa Tâm lý – Giáo dục Trường Đại học Sư phạm – Đại học Đà Nẵng và các thầy cô giáo đã giúp đỡ và tạo mọi điều kiện để tôi thực hiện luận án.

Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy cô ở các cấp hội đồng đánh giá luận án đã chỉ báo cho tôi những điều quý giá để tôi hoàn thiện luận án. Tôi xin cảm ơn gia đình, bạn bè đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện luận án. Xin trân trọng cảm ơn! Tác giả luận án Hồ Thị Thuý Hằng DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC TỪ VIẾT TẮT SỬ DỤNG TRONG LUẬN ÁN ĐLC Độ lệch chuẩn ĐTB Điểm trung bình HVHT Hành vi hung tính MGL Mẫu giáo lớn GV Giáo viên NXB Nhà xuất bản tr Trang TT Thứ tự MỤC LỤC MỞ ĐẦU. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ HÀNH VI HUNG TÍNH CỦA TRẺ MẪU GIÁO LỚN.

Những nghiên cứu lý luận về hành vi hung tính và hành vi hung tính của trẻ mẫu giáo. Nghiên cứu xây dựng công cụ đánh giá hành vi hung tính và hành vi hung tính của trẻ. Nghiên cứu biện pháp giảm thiểu hành vi hung tính và hành vi hung tính của trẻ. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HÀNH VI HUNG TÍNH CỦA TRẺ MẪU GIÁO LỚN.

Hành vi hung tính. Hành vi hung tính của trẻ mẫu giáo lớn. Các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi hung tính của trẻ mẫu giáo lớn. TỔ CHỨC VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Tổ chức nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Tiêu chí đánh giá và thang đánh giá. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU THỰC TIỄN VỀ HÀNH VI HUNG TÍNH CỦA TRẺ MẪU GIÁO LỚN TRONG CÁC TRƯỜNG CÔNG LẬP TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG.

Thực trạng mức biểu hiện hành vi hung tính của trẻ mẫu giáo lớn. Các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi hung tính của trẻ mẫu giáo lớn. Nghiên cứu trường hợp điển hình về biểu hiện hành vi hung tính của trẻ mẫu giáo lớn trong các trường công lập trên địa bàn thành phố Đà Nẵng. Một số biện pháp tâm lý – giáo dục giảm thiểu hành vi hung tính cho trẻ mẫu giáo lớn.

125 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ. 140 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BỐ. 144 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 1 DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1.

Các biểu hiện được xem xét là hành vi hung tính (theo DSM-IV) 20 Bảng 2. Phân loại hành vi hung tính. Đặc điểm khách thể nghiên cứu là trẻ mẫu giáo lớn (N=207). Các nhóm biểu hiện hành vi hung tính của trẻ mẫu giáo lớn.

Các nhóm biểu hiện hành vi hung tính của trẻ mẫu giáo lớn theo ba thang đo. Mức biểu hiện hành vi hung tính của trẻ mẫu giáo lớn. Hành vi hung tính của trẻ mẫu giáo lớn biểu hiện qua ngôn ngữ (Số liệu từ bản quan sát của nhà nghiên cứu). Hành vi hung tính của trẻ mẫu giáo lớn biểu hiện qua hành vi phi ngôn ngữ (số liệu từ bản quan sát của nhà nghiên cứu).

Biểu hiện hành vi hung tính của trẻ mẫu giáo lớn qua hành vi ngôn ngữ so sánh theo giới tính. Biểu hiện hành vi hung tính của trẻ mẫu giáo lớn qua hành vi phi ngôn ngữ theo giới tính. Biểu hiện hành vi hung tính của trẻ mẫu giáo lớn qua hành vi ngôn ngữ theo khu vực trường học. Biểu hiện hành vi hung tính của trẻ mẫu giáo lớn qua hành vi phi ngôn ngữ theo khu vực trường học.

So sánh biểu hiện hành vi hung tính của trẻ mẫu giáo lớn theo mối quan hệ anh chị em trong gia đình. Hệ số hồi quy của các yếu tố ảnh hưởng tới hành vi hung tính của trẻ mẫu giáo lớn. 114 DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3. Phân bố điểm số về biểu hiện hành vi hung tính theo kết quả từ giáo viên.

Phân bố điểm số về biểu hiện hành vi hung tính theo kết quả quan sát trên trẻ của phụ huynh. Các khía cạnh biểu hiện hành vi hung tính của trẻ mẫu giáo lớn. Cách xử lý của giáo viên khi trẻ có hành vi hung tính. So sánh biểu hiện hành vi hung tính của trẻ mẫu giáo lớn theo giới tính.

Biểu hiện hành vi hung tính của trẻ mẫu giáo lớn theo khu vực trường. So sánh hành vi hung tính của trẻ mẫu giáo lớn theo nghề nghiệp của mẹ. Tính cấp thiết của đề tài Hành vi hung tính là một trong những nguyên nhân dẫn đến những xung đột và phần lớn mang tính bạo lực với các biểu hiện: gây gổ, hung hăng, dễ dàng bị kích động, cáu kỉnh, bực bội, cứng đầu, thù địch với người khác. Mối quan hệ của trẻ có hành vi hung tính với gia đình, bạn bè và thầy cô giáo luôn luôn căng thẳng và mâu thuẫn.

Điều đó có thể làm suy yếu sức khỏe của trẻ cả về thể chất lẫn tinh thần. Ngoài ra, hung tính có thể trở thành một đặc điểm tính cách ổn định, tiêu cực ảnh hưởng đến quá trình phát triển nhân cách và xã hội của các em trong các giai đoạn tuổi sau đó. Một số nghiên cứu theo chiều dọc đã khẳng định những trẻ có hành vi hung tính sẽ có nguy cơ lạm dụng chất, điều chỉnh cảm xúc nghèo nàn, thất bại ở trường học, phạm pháp. Nếu trong những năm học mẫu giáo trẻ xuất hiện hành vi hung tính thì khoảng 50% số trẻ này sẽ tiếp tục bộc lộ hành vi này ở tuổi thiếu niên, và một số lượng đáng kể sẽ tiếp tục tham gia vào các hành vi chống đối xã hội (Campbell, 1995, Campbell, 2000; William Bor và cộng sự, 2001) [52][56][58].

Theo thống kê của Bộ Giáo dục – đào tạo, từ đầu năm học 2009 – 2010 đến nay, cả nước đã xảy ra 1.598 vụ học sinh đánh nhau ở trong và ngoài trường học. Các nhà trường đã xử lý kỷ luật khiển trách 881 học sinh, cảnh cáo 1.558 học sinh và buộc thôi học có thời hạn (3 ngày, 1 tuần, 1 năm học) tới 735 học sinh. Tính bình quân, cứ 11,1 học sinh thì có 1 em bị buộc kỷ luật thôi học có thời hạn vì đánh nhau [dẫn theo 1]. Việc hạn chế bạo lực học đường trong các trường học đang được cả xã hội quan tâm như là nhiệm vụ quan trọng của giáo dục, của các nhà nghiên cứu trong các lĩnh vực tâm lý học, giáo dục học, xã hội học, quản lý giáo dục… Tuy nhiên, việc giải quyết vấn đề bạo lực học đường cho đến nay chưa có sự thống nhất đồng bộ và hiệu quả.

Thiết nghĩ, muốn giải quyết được triệt để phải bắt nguồn từ hành vi hung tính và phải ở 1 độ tuổi trẻ bắt đầu hình thành nên những ý thức về thế giới, về các giới hạn và về tính kỷ luật – lứa tuổi mẫu giáo. Do vậy, nghiên cứu hành vi hung tính ở lứa tuổi mẫu giáo mang lại những ý nghĩa thiết thực không chỉ đối với vấn đề giáo dục trẻ ở thời điểm hiện tại mà còn có tầm quan trọng đối với sự phát triển trong tương lai của chính đứa trẻ đó. Hành vi hung tính đã được nhiều tác giả nghiên cứu ở nhiều góc độ và nhiều phương diện khác nhau: Bandura A. Những nghiên cứu này thường tập trung tới các yếu tố sinh học có ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ hung tính và các mối quan hệ trong gia đình, nhà trường, xã hội, … Hành vi hung tính không chỉ được hình thành do bối cảnh quan hệ mà còn do tiếp xúc với nguồn thông tin bạo lực (sách, báo, phim, trò chơi…).

Tuy nhiên, nghiên cứu hành vi hung tính ở trẻ lứa tuổi mẫu giáo lớn nhằm đưa ra những biện pháp can thiệp hiệu quả hiện đang còn là vấn đề nghiên cứu chưa mang tính thống nhất. Do vậy, việc lựa chọn đề tài “Hành vi hung tính của trẻ mẫu giáo lớn trong các trường công lập trên địa bàn thành phố Đà Nẵng” là khía cạnh mang lại ý nghĩa thiết thực cho thực tiễn giáo dục, góp phần hạn chế hành vi bạo lực trong học đường; đồng thời, góp phần xây dựng biện pháp can thiệp sớm đối với trẻ có biểu hiện hành vi hung tính để giúp trẻ nhận thức được bản thân, quản lý được cảm xúc cũng như hành vi của mình. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án 2. Mục đích nghiên cứu Xây dựng cơ sở lý luận và chỉ rõ thực trạng hành vi hung tính của trẻ mẫu giáo lớn trong các trường công lập trên địa bàn Thành phố Đà Nẵng hiện nay; từ đó, đề xuất các biện pháp nhằm giảm thiểu hành vi hung tính một cách hiệu quả.

Nhiệm vụ nghiên cứu 1) Khái quát hoá các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước về hành vi, hành vi hung tính phục vụ cho việc xây dựng cơ sở lý luận của đề tài luận án. 2) Hệ thống hoá cơ sở lý luận về hành vi hung tính của trẻ mẫu giáo lớn, xác định các yếu tố ảnh hưởng tới hiện tượng tâm lý này. 3) Làm rõ thực trạng biểu hiện và mức độ hành vi hung tính của trẻ mẫu giáo lớn trong các trường công lập trên địa bàn thành phố Đà Nẵng hiện nay; phân tích mức độ tác động của các yếu tố chủ quan và khách quan tới hành vi hung tính của trẻ mẫu giáo lớn. 4) Đề xuất biện pháp tâm lý – giáo dục nhằm giảm thiểu hành vi hung tính của trẻ mẫu giáo lớn một cách hiệu quả.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án 3.