Luận án: Chính sách Trung Quốc Biển Đông từ sau Đại hội 18 - Vấn đề đặt ra cho Việt Nam

Chính sách Biển Đông của Trung Quốc dựa trên nhiều cơ sở. Chủ nghĩa hiện thực cung cấp khung lý luận chính. Nó nhấn mạnh tầm quan trọng của sức mạnh quốc gia. Chủ nghĩa tự do và kiến tạo cũng được nghiên cứu. Tư tưởng kinh điển Trung Quốc định hướng chiến lược dài hạn. Văn hóa chiến lược truyền thống ảnh hưởng sâu sắc. Sự mở rộng lợi ích quốc gia trên biển là động lực chính. Nhu cầu về tài nguyên và không gian chiến lược gia tăng. Thể diện quốc gia và uy thế nước lớn thúc đẩy các hành động quyết đoán. Chủ nghĩa dân tộc ngày càng mạnh mẽ trong xã hội Trung Quốc. Đây là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến các quyết định chính sách.

Mục tiêu chiến lược của Trung Quốc tại Biển Đông rất rõ ràng. Kiểm soát hoàn toàn khu vực là ưu tiên hàng đầu. Yêu sách đường lưỡi bò là công cụ để hiện thực hóa mục tiêu này. Đường lưỡi bò bao trùm phần lớn diện tích Biển Đông. Yêu sách này không có cơ sở pháp lý quốc tế. Việc tuyên bố chủ quyền phi lý gây ra căng thẳng. Trung Quốc tìm cách hợp pháp hóa yêu sách này bằng nhiều cách. Việc xây dựng đảo nhân tạo và quân sự hóa là minh chứng. Mở rộng kiểm soát hàng hải, hàng không cũng là mục tiêu. Điều này trực tiếp vi phạm chủ quyền và quyền chủ quyền của các nước ven biển. Nó làm phức tạp thêm tranh chấp chủ quyền Biển Đông.

Quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa là tâm điểm tranh chấp chủ quyền Biển Đông. Trung Quốc đơn phương tuyên bố chủ quyền đối với các quần đảo này. Các tuyên bố này không phù hợp với luật pháp quốc tế. Việt Nam có đầy đủ bằng chứng lịch sử và pháp lý. Việt Nam khẳng định chủ quyền đối với Hoàng Sa và Trường Sa. Trung Quốc đã chiếm đóng trái phép quần đảo Hoàng Sa. Hành vi này gây ra căng thẳng nghiêm trọng. Các hoạt động xây dựng và quân sự hóa trên quần đảo Trường Sa tiếp diễn. Điều này càng làm phức tạp tình hình khu vực. Cộng đồng quốc tế bày tỏ quan ngại sâu sắc. Việc giải quyết tranh chấp cần dựa trên luật pháp quốc tế.

Trung Quốc đã điều chỉnh chính sách Biển Đông đáng kể. Từ sau Đại hội 18, cách tiếp cận trở nên quyết đoán hơn. Trung Quốc duy trì chiến lược mềm dẻo nhưng kiên quyết. Các điều chỉnh ở tầm chiến lược bao gồm việc tái khẳng định chủ quyền. Trung Quốc tăng cường sức mạnh hải quân và các lực lượng thực thi pháp luật biển. Các điều chỉnh ở tầm chiến thuật cũng rất rõ nét. Trung Quốc sử dụng chiến thuật 'vùng xám' hiệu quả. Các hành động leo thang từng bước, tránh xung đột trực diện. Điều này giúp Trung Quốc đạt được lợi ích mà không bị phản ứng mạnh. Trung Quốc cũng tăng cường đối thoại song phương và đa phương. Mục đích là để phân hóa các bên tranh chấp.

Trên thực địa, Trung Quốc triển khai nhiều cách thức. Việc bồi đắp, xây dựng đảo nhân tạo là hành động nổi bật. Các cấu trúc mới được quân sự hóa nhanh chóng. Hải quân, hải cảnh Trung Quốc gia tăng tần suất hoạt động. Các tàu dân quân biển cũng được sử dụng rộng rãi. Các hoạt động này nhằm khẳng định yêu sách đường lưỡi bò. Chúng cản trở hoạt động hợp pháp của các nước khác. Trung Quốc thường xuyên tiến hành các cuộc tập trận. Các cuộc tập trận này khẳng định sự hiện diện quân sự. Chúng còn gây ra mối đe dọa an ninh khu vực. Tự do hàng hải Biển Đông bị ảnh hưởng tiêu cực. Cộng đồng quốc tế bày tỏ sự lo ngại về các hành động này.

Chính sách Biển Đông của Trung Quốc đạt được một số thuận lợi. Trung Quốc củng cố kiểm soát trên thực địa ở một số khu vực. Việc xây dựng đảo nhân tạo tạo ra các căn cứ mới. Trung Quốc thúc đẩy một số hợp tác với các bên tranh chấp. Điều này nhằm giảm bớt căng thẳng hoặc phân hóa các nước. Các hoạt động chính trị - ngoại giao cũng giúp Trung Quốc. Chúng tạo dựng hình ảnh tích cực trong một số trường hợp. Tuy nhiên, chính sách này cũng có nhiều tồn tại và hạn chế. Trung Quốc phải đối mặt với sự lên án của quốc tế. Uy tín của Trung Quốc bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Mối quan hệ với các nước láng giềng xấu đi. Việc Trung Quốc bác bỏ Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS) và phán quyết PCA 2016 càng làm gia tăng căng thẳng. Điều này không phù hợp với luật pháp quốc tế Biển Đông.

Các chuyên gia dự báo chính sách Biển Đông của Trung Quốc sẽ tiếp tục hung hăng. Đến năm 2030, Trung Quốc có thể đẩy mạnh hơn yêu sách đường lưỡi bò. Các nội hàm chính sách dự kiến tiếp tục được kế thừa. Trung Quốc sẽ duy trì chiến lược 'vùng xám' và 'salami-slicing'. Việc khẳng định chủ quyền trên quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa sẽ không thay đổi. Khả năng Trung Quốc tiếp tục điều chỉnh chính sách là rất cao. Điều này nhằm thích nghi với tình hình khu vực và quốc tế. Tuy nhiên, cũng có những biến số nằm ngoài dự đoán. Phản ứng của các cường quốc lớn có thể ảnh hưởng. Tình hình kinh tế nội bộ Trung Quốc cũng là một yếu tố. Các yếu tố này có thể làm thay đổi tốc độ hoặc mức độ quyết liệt của chính sách.

Chính sách của Trung Quốc tạo ra mối đe dọa an ninh khu vực. Việc quân sự hóa các đảo nhân tạo làm tăng nguy cơ xung đột. Các hành động gây hấn trên biển gia tăng. Điều này ảnh hưởng đến hòa bình và ổn định trong khu vực. Tự do hàng hải Biển Đông bị hạn chế nghiêm trọng. Trung Quốc thường xuyên cản trở tàu thuyền các nước. Các tàu cá và tàu nghiên cứu bị quấy nhiễu. Điều này vi phạm nguyên tắc cơ bản của luật pháp quốc tế. Sự hiện diện quân sự của Trung Quốc làm thay đổi cán cân quyền lực. Các nước trong khu vực cảm thấy bất an. Mối đe dọa này đòi hỏi các biện pháp đối phó mạnh mẽ.

Chính sách của Trung Quốc gây ra tác động không thuận cho Việt Nam. Việt Nam đối mặt với sự xâm phạm chủ quyền và quyền chủ quyền. Các hoạt động kinh tế biển của Việt Nam bị ảnh hưởng. Ngư dân Việt Nam gặp nhiều khó khăn. Các dự án thăm dò dầu khí bị cản trở. Điều này gây thiệt hại lớn về kinh tế. An ninh quốc phòng của Việt Nam bị đe dọa trực tiếp. Việt Nam cần đầu tư nhiều hơn vào quốc phòng. Các lợi ích quan trọng của Việt Nam tại Biển Đông bị thách thức. Bảo vệ quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa là ưu tiên hàng đầu. Việt Nam phải lựa chọn các chính sách khó khăn. Điều này đòi hỏi sự cân bằng giữa hợp tác và đấu tranh.

Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS) là nền tảng pháp lý. Đây là văn kiện pháp lý quốc tế toàn diện về biển. UNCLOS quy định các vùng biển của quốc gia ven biển. Các quyền và nghĩa vụ liên quan được xác định rõ. Công ước cũng thiết lập cơ chế giải quyết tranh chấp. Tất cả các bên tranh chấp Biển Đông đều là thành viên của UNCLOS. Trừ Trung Quốc, không quốc gia nào bác bỏ hoàn toàn Công ước. Việt Nam luôn tuân thủ và vận dụng UNCLOS. Công ước là công cụ quan trọng để bảo vệ chủ quyền. Nó hỗ trợ việc xác định các vùng biển hợp pháp.

Phán quyết của Tòa Trọng tài thường trực (PCA) năm 2016 có giá trị pháp lý cao. Phán quyết bác bỏ yêu sách đường lưỡi bò của Trung Quốc. Nó khẳng định không có cơ sở pháp lý cho yêu sách này. Phán quyết PCA 2016 cũng làm rõ tình trạng pháp lý của các thực thể. Các thực thể trên quần đảo Trường Sa không phải là đảo có quyền hưởng vùng đặc quyền kinh tế 200 hải lý. Điều này có ý nghĩa quan trọng đối với luật pháp quốc tế Biển Đông. Phán quyết là ràng buộc về mặt pháp lý đối với các bên. Mặc dù Trung Quốc từ chối công nhận, phán quyết vẫn có hiệu lực. Nó là cơ sở để cộng đồng quốc tế ủng hộ các nước bị ảnh hưởng.

Quan điểm về luật pháp quốc tế Biển Đông có sự khác biệt rõ rệt. Trung Quốc thường xuyên viện dẫn cái gọi là 'chủ quyền lịch sử'. Trung Quốc không công nhận phán quyết PCA 2016. Quan điểm này đi ngược lại UNCLOS và luật pháp quốc tế. Các nước ASEAN và cộng đồng quốc tế nhấn mạnh UNCLOS. Việc tuân thủ UNCLOS là điều kiện tiên quyết cho hòa bình. Họ ủng hộ giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình. Các nước lớn như Mỹ cũng kêu gọi tôn trọng luật pháp quốc tế. Họ thúc đẩy tự do hàng hải Biển Đông. Sự khác biệt về quan điểm này gây ra nhiều khó khăn. Việc tìm kiếm tiếng nói chung là rất cần thiết.

Biển Đông mang ý nghĩa chiến lược đối với Việt Nam. Đây là tuyến đường hàng hải huyết mạch. Khu vực này giàu tài nguyên biển, dầu khí và thủy sản. Biển Đông liên quan trực tiếp đến an ninh quốc phòng. Bảo vệ chủ quyền quần đảo Hoàng Sa, quần đảo Trường Sa là thiêng liêng. Việc duy trì môi trường hòa bình, ổn định là thiết yếu. Các hoạt động kinh tế biển đóng góp lớn cho sự phát triển. Tầm quan trọng này định hình các mục tiêu của Việt Nam. Việt Nam kiên quyết bảo vệ các lợi ích chính đáng của mình. Việt Nam luôn tuân thủ luật pháp quốc tế Biển Đông.

Việt Nam có nhiều lựa chọn chính sách để đối phó. Việc duy trì đối thoại song phương là cần thiết. Đồng thời, kiên quyết đấu tranh bảo vệ chủ quyền. Việt Nam cần tăng cường hợp tác đa phương. Việc tham gia các diễn đàn khu vực và quốc tế rất quan trọng. Phát huy vai trò của UNCLOS và phán quyết PCA 2016. Điều này nhằm huy động sự ủng hộ của cộng đồng quốc tế. Việt Nam cũng cần củng cố nội lực quốc phòng. Xây dựng quân đội hiện đại và đủ mạnh. Việc đa dạng hóa quan hệ đối ngoại là chiến lược hiệu quả. Việt Nam phải cân bằng giữa hợp tác và cạnh tranh.

Các biện pháp chính trị - ngoại giao là ưu tiên hàng đầu. Việt Nam cần tiếp tục đẩy mạnh ngoại giao pháp lý. Việc đưa các hành vi vi phạm ra ánh sáng là cần thiết. Hợp tác với các nước có cùng lợi ích. Thúc đẩy xây dựng Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC) hiệu quả. Về hoạt động hợp tác trên thực địa, Việt Nam cần minh bạch. Việc tuân thủ luật pháp quốc tế được nhấn mạnh. Về quân sự, Việt Nam cần nâng cao năng lực phòng thủ. Đầu tư vào các lực lượng hải quân, không quân. Phát triển công nghệ giám sát biển hiện đại. Các biện pháp này nhằm bảo vệ chủ quyền. Đồng thời, duy trì tự do hàng hải Biển Đông và an ninh khu vực.