Luận án TS: Nghiên cứu thành phần hóa học, hoạt tính sinh học Vitex limonifolia, trifolia

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ ----------------------------- Nguyễn Thị Kim Thoa NGHIÊN CỨU THÀNH PHẦN HÓA HỌC VÀ HOẠT TÍNH SINH HỌC LOÀI Vitex limonifolia WALL.CLARK VÀ Vitex trifolia L. LUẬN ÁN TIẾN SĨ HÓA HỌC Hà Nội - 2019 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ ----------------------------- Nguyễn Thị Kim Thoa NGHIÊN CỨU THÀNH PHẦN HÓA HỌC VÀ HOẠT TÍNH SINH HỌC LOÀI Vitex limonifolia WALL.CLARK VÀ Vitex trifolia L. Chuyên ngành: Hóa Hữu Cơ Mã số: 9.14 LUẬN ÁN TIẾN SĨ HÓA HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC 1. Nguyễn Xuân Nhiệm 2.

Ninh Khắc Bản Hà Nội – 2019 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận án này là công trình nghiên cứu của tôi dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Nguyễn Xuân Nhiệm và PGS. Ninh Khắc Bản. Các số liệu, kết quả trong luận án là trung thực và chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác.

Hà Nội, ngày tháng năm 2018 Tác giả luận án Nguyễn Thị Kim Thoa ii LỜI CẢM ƠN Luận án này được hoàn thành tại Viện Hóa sinh biển - Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam. Trong quá trình nghiên cứu, tác giả đã nhận được sự giúp đỡ quý báu của các thầy cô, các nhà khoa học, các đồng nghiệp, bạn bè và gia đình. Tôi xin bày tỏ lời cảm ơn sâu sắc, sự cảm phục và kính trọng nhất tới TS. Nguyễn Xuân Nhiệm và PGS.

Ninh Khắc Bản - những người Thầy đã tận tâm hướng dẫn khoa học, động viên, khích lệ và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt thời gian thực hiện luận án. Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban lãnh đạo Học viện Khoa học và Công nghệ, đồng cảm ơn Ban lãnh đạo Viện Hóa sinh biển cùng tập thể cán bộ của Viện đã quan tâm, giúp đỡ và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu. Tôi xin chân thành cảm ơn phòng Nghiên cứu cấu trúc - Viện Hóa Sinh biển, đặc biệt là PGS. Phan Văn Kiệm, ThS.

Đan Thị Thúy Hằng, ThS. Đỗ Thị Trang về sự quan tâm giúp đỡ, với những lời khuyên bổ ích và những góp ý quý báu trong việc thực hiện và hoàn thiện luận án. Tôi xin trân trọng cảm ơn Khoa Dược, Trường Đại học Yonsei, Hàn Quốc đã giúp đỡ tôi thử hoạt tính kháng viêm và hoạt tính kháng virus. Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới Ban Giám hiệu Trường đại học Mỏ - Địa chất, Phòng Tổ chức Cán bộ và các đồng nghiệp của tôi tại Bộ môn Hóa học, khoa Khoa học cơ bản đã ủng hộ và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt thời gian làm nghiên cứu sinh.

Tôi xin chân thành cảm ơn Quỹ phát triển khoa học và công nghệ Việt Nam (NAFOSTED) đã tài trợ kinh phí theo mã số đề tài 104. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc nhất tới toàn thể gia đình, bạn bè và những người thân đã luôn luôn quan tâm, khích lệ, động viên tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu. Xin trân trọng cảm ơn! iii MỤC LỤC MỤC LỤC. III DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT.VII DANH MỤC BẢNG.

IX DANH MỤC HÌNH. Giới thiệu về chi Vitex. Đặc điểm thực vật của chi Vitex. Công dụng của các loài thuộc chi Vitex.

Tình hình sử dụng trong y học cổ truyền các loài thuộc chi Vitex. Công dụng khác của các loài thuộc chi Vitex. Giới thiệu về loài V. limonifolia và loài V.

Tình hình nghiên cứu về thành phần hóa học của chi Vitex. Các hợp chất triterpennoid. Các hợp chất ecdysteroid. Các hợp chất labdane-diterpennoid.

Các hợp chất lignan và neolignan. Các hợp chất flavonoid. Các hợp chất iridoid. Các hợp chất khác.

Các nghiên cứu về hoạt tính sinh học của chi Vitex. Hoạt tính gây độc tế bào ung thư. Hoạt tính kháng viêm, giảm đau. Hoạt tính kháng virus và vi sinh vật.

Các hoạt tính khác. Tình hình nghiên cứu về chi Vitex ở Việt Nam. Tình hình nghiên cứu về loài V. Giới thiệu về viêm.

Sơ lược về viêm. Giới thiệu về quá trình viêm. Các giai đoạn của quá trình viêm. Vai trò của nitric oxide trong bệnh lý viêm.

Các thuốc kháng viêm. Giới thiệu về kháng virus. Sơ lược về virus. Các thuốc kháng virus.

THỰC NGHIỆM VÀ KẾT QUẢ. Đối tượng nghiên cứu. Loài Vitex limonifolia Wall. Loài Vitex trifolia L.

Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp phân lập các hợp chất. Sắc ký lớp mỏng (TLC). Phương pháp xác định cấu trúc.

Phổ khối lượng phân giải cao (HR-ESI-MS). Phổ cộng hưởng từ nhân (NMR). Phổ lưỡng sắc tròn (CD). Phương pháp tính toán phổ CD lý thuyết.

Phương pháp xác định hoạt tính sinh học. Phương pháp đánh giá hoạt tính kháng viêm in vitro. Phương pháp đánh giá hoạt tính kháng virus in vitro. Phân lập các hợp chất.

Các hợp chất phân lập từ loài V. Các hợp chất phân lập từ loài V. Thông số vật lý và dữ liệu phổ của các hợp chất đã phân lập được. Các thông số vật lí của các hợp chất phân lập được từ loài V.

Hợp chất VL1: 7α,12α-Dihydroxylabda-8(17),13-dien-15,16-olide (Vitexlimolide A) (hợp chất mới). Hợp chất VL2: 7α,12β,16-Trihydroxylabda-8(17),13-dien-15,16-olide (Vitexlimolide B) (hợp chất mới). Hợp chất VL3: 7α,16-Dihydroxylabda-8(17),13-dien-15,16-olide (Vitexlimolide C) (hợp chất mới). Hợp chất VL4: 5,4′-Dihydroxy-3,7-dimethoxyflavone.

Hợp chất VL5: Vitecetin. Hợp chất VL6: 5,4′-Dihydroxy-7,3′-dimethoxyflavone. Hợp chất VL7: Verrucosin. Hợp chất VL8: 2α,3α-Dihydroxyurs-12-en-28-oic acid.

Hợp chất VL9: Euscaphic acid. Hợp chất VL10: 2α,3α-Dihydroxy-19-oxo-18,19-seco-urs-11,13(18)-dien-28-oic acid. Hợp chất VL11: Maslinic acid. Hợp chất VL12: Maltol O-β-D-glucopyranoside.

Các thông số vật lí của các hợp chất phân lập được từ loài V. Hợp chất VT1: 3α-Hydroxylanosta-8,24E-dien-26-oic acid (hợp chất mới). Hợp chất VT2: Matairesinol 4′-O-β-D-glucopyranoside (hợp chất mới). Hợp chất VT3: Ecdysone.

Hợp chất VT4: 20-Hydroxyecdysone. Hợp chất VT5: 20-Hydroxyecdysone 2,3-monoacetonide. Hợp chất VT6: Turkesterone. Hợp chất VT7: Polypodine B.

Hợp chất VT8: Rubrosterone. Hợp chất VT9: Luteolin. Hợp chất VT10: (2S)-7,4'-Dihydroxy-5-methoxyflavanone. Hợp chất VT11: Vitexin.

Hợp chất VT12: Orientin. Hợp chất VT13: Homoorientin. Hợp chất VT14: 2-O-Rhamnosylvitexin. Hợp chất VT15: Euscaphic acid.

Hợp chất VT16: Tormentic acid. Kết quả thử hoạt tính sinh học của các hợp chất phân lập được. Hoạt tính kháng viêm in vitro của các hợp chất phân lập được từ loài V. Hoạt tính kháng virus in vitro của các hợp chất.

THẢO LUẬN KẾT QUẢ. Xác định cấu trúc của các hợp chất phân lập được. Xác định cấu trúc của các hợp chất phân lập được từ loài V. Hợp chất VL1: Vitexlimolide A (hợp chất mới).

Hợp chất VL2: Vitexlimolide B (hợp chất mới). Hợp chất VL3: Vitexlimolide C (hợp chất mới). Hợp chất VL4: 5,4′-Dihydroxy-3,7-dimethoxyflavone. Hợp chất VL5: Vitecetin.

Hợp chất VL6: 5,4′-Dihydroxy-7,3′-dimethoxyflavone. Hợp chất VL7: Verrucosin. Hợp chất VL8: 2α,3α-Dihydroxyurs-12-en-28-oic acid. Hợp chất VL9: Euscaphic acid.

Hợp chất VL10: 2α,3α-Dihydroxy-19-oxo-18,19-seco-urs-11,13(18)-dien-28-oic acid. Hợp chất VL11: Maslinic acid. Hợp chất VL12: Maltol O-β-D-glucopyranoside. Xác định cấu trúc của các hợp chất phân lập được từ loài V.

Hợp chất VT1: 3α-Hydroxylanosta-8,24E-dien-26-oic acid (hợp chất mới). Hợp chất VT2: Matairesinol 4′-O-β-D-glucopyranoside (hợp chất mới). Hợp chất VT3: Ecdysone. Hợp chất VT4: 20-Hydroxyecdysone.

Hợp chất VT5: 20-Hydroxyecdysone 2,3-monoacetonide. Hợp chất VT6: Turkesterone. Hợp chất VT7: Polypodine B. Hợp chất VT8: Rubrosterone.

Hợp chất VT9: Luteolin. Hợp chất VT10: (2S)-7,4'-Dihydroxy-5-methoxyflavanone. Hợp chất VT11: Vitexin. Hợp chất VT12: Orientin.

Hợp chất VT13: Homoorientin. Hợp chất VT14: 2-O-rhamnosylvitexin. Hợp chất VT15: Eucaphic acid. Hợp chất VT16: Tormentic acid.

Hoạt tính sinh học của các hợp chất phân lập được. Hoạt tính kháng viêm in vitro của các hợp chất phân lập từ loài V. Hoạt tính kháng virus in vitro của các hợp chất. Hoạt tính kháng virus in vitro của các hợp chất từ loài V.

Hoạt tính kháng virus in vitro của các hợp chất từ loài V.136 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ .137 TÀI LIỆU THAM KHẢO .