Luận án TS Quản trị lợi nhuận phát hành thêm cổ phiếu - Phạm Thị Bích Vân

1 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG PHẠM THỊ BÍCH VÂN LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN TRỊ LỢI NHUẬN KHI PHÁT HÀNH THÊM CỔ PHIẾU CỦA CÁC CÔNG TY NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƢỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM Chuyên ngành: Kế toán Mã số: 62.01 Đà Nẵng - Năm 2017 2 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG PHẠM THỊ BÍCH VÂN LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN TRỊ LỢI NHUẬN KHI PHÁT HÀNH THÊM CỔ PHIẾU CỦA CÁC CÔNG TY NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƢỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM Chuyên ngành: Kế toán Mã số: 62 34 30 01 Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: 1. NGUYỄN CÔNG PHƢƠNG 2. NGUYỄN MẠNH TOÀN Đà Nẵng - Năm 2017 3 LỜI CAM ÐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu độc lập của riêng tôi, các dữ liệu, lập luận, phân tích, đánh giá và kết quả trong luận án là trung thực. Tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm về những nội dung đã trình bày trong luận án này.

Tác giả luận án 4 MỤC LỤC LỜI CAM ÐOAN. 4 DANH MỤC BẢNG. Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu nghiên cứu.

Đối tượng, phạm vi và phương pháp nghiên cứu .1 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu.2 Cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu. Ý nghĩa khoa học và những đóng góp của luận án. Bố cục của luận án. 15 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU .1 Nghiên cứu về quản trị lợi nhuận trên thế giới.

Nghiên cứu về quản trị lợi nhuận trong trường hợp phát hành cổ phiếu lần đầu (IPO). Nghiên cứu về quản trị lợi nhuận trong trường hợp phát hành thêm cổ phiếu. Điều chỉnh tăng lợi nhuận trước khi phát hành thêm cổ phiếu. Các nhân tố ảnh hưởng đến hành động quản trị lợi nhuận .2 Nghiên cứu về quản trị lợi nhuận ở Việt Nam .3 Khoảng trống nghiên cứu.

50 CHƢƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT .1 Định nghĩa quản trị lợi nhuận .2 Động cơ quản trị lợi nhuận.1 Động cơ về thu hút tài trợ .2 Động cơ hợp đồng.1 Quản trị lợi nhuận nhằm tránh vi phạm hợp đồng vay .2 Hợp đồng thù lao của nhà quản lý .3 Động cơ đáp ứng các quy định từ phía nhà nước hoặc gây áp lực để đưa ra các chính sách có lợi.3 Các lý thuyết giải thích hành động điều chỉnh lợi nhuận .1 Lý thuyết đại diện.2 Lý thuyết thông tin bất đối xứng .4 Lý thuyết chi phí chính trị .4 Cách thức thực hiện hành động quản trị lợi nhuận .1 Quản trị lợi nhuận thông qua lựa chọn chính sách kế toán .2 Quản trị lợi nhuận thông qua sự can thiệp vào các giao dịch thực .5 Mô hình dồn tích (accruals) đo lường quản trị lợi nhuận .1 Mô hình Healy (1985) .2 Mô hình DeAngelo (1986) .3 Mô hình Jones (1991) .4 Mô hình Dechow và cộng sự (1995)-Modified Jones .5 Mô hình của Kothari và cộng sự (2005) .6 Mô hình của Dechow và Dichev (2002).6 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản trị lợi nhuận của công ty .1 Quy mô hội đồng quản trị.2 Tỷ lệ thành viên độc lập trong hội đồng quản trị .3 Sự kiêm nhiệm giữa chủ tịch hội đồng quản trị và Tổng giám đốc (giám đốc) điều hành .4 Kiểm toán độc lập .5 Quy mô doanh nghiệp.6 Đòn bẩy tài chính .7 Khả năng sinh lời .8 Tính thanh khoản của tài sản. 87 CHƢƠNG 3: THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU .1 Giả thuyết nghiên cứu .1 Giả thuyết về quản trị lợi nhuận trước khi phát hành thêm cổ phiếu.2 Các giả thuyết về các nhân tố ảnh hưởng đến hành động quản trị lợi nhuận.1 Quy mô hội đồng quản trị .2 Tỷ lệ thành viên hội đồng quản trị độc lập .3 Sự kiêm nhiệm của chủ tịch hội đồng quản trị và giám đốc/tổng giám đốc .4 Kiểm toán độc lập .5 Quy mô doanh nghiệp .6 Đòn bẩy tài chính .7 Khả năng sinh lời .8 Tính thanh khoản .2 Phương pháp nghiên cứu.1 Mô hình nghiên cứu .2 Đo lường các biến nghiên cứu .1 Đo lường biến đại diện cho quản trị lợi nhuận (DA) .2 Đo lường biến quy mô hội đồng quản trị.3 Đo lường biến tỷ lệ thành viên hội đồng quản trị độc lập .4 Đo lường biến sự kiêm nhiệm của chủ tịch hội đồng quản trị và giám đốc/ tổng giám đốc .5 Đo lường biến kiểm toán độc lập .6 Đo lường biến quy mô doanh nghiệp .7 Đo lường biến đòn bẩy tài chính.8 Đo lường biến khả năng sinh lời .9 Đo lường biến tính thanh khoản .3 Thu thập và phân tích dữ liệu .1 Thu thập dữ liệu .2 Phân tích dữ liệu. 110 CHƢƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN .1 Thống kê mẫu nghiên cứu .2 Kết quả kiểm định các giả thuyết với số liệu năm .1 Phân tích biến kế toán dồn tích có thể điều chỉnh (DA) .2 Kiểm định các giả thuyết về các nhân tố ảnh hưởng đến điều chỉnh lợi nhuận.1 Phân tích thống kê mô tả và kiểm định đơn biến .2 Phân tích tương quan .3 Phân tích hồi quy đa biến .3 Kết quả kiểm định các giả thuyết với số liệu quý .1 Phân tích biến kế toán dồn tích có thể điều chỉnh (DA) .2 Kiểm định các giả thuyết về các nhân tố ảnh hưởng đến sự điều chỉnh lợi nhuận .1 Phân tích thống kê mô tả và kiểm định đơn biến .2 Phân tích tương quan .3 Phân tích hồi quy đa biến .4 Bàn luận kết quả nghiên cứu .1 Hành vi điều chỉnh tăng lợi nhuận ở kỳ trước kỳ phát hành thêm cổ phiếu.2 Về các nhân tố ảnh hưởng đến quản trị lợi nhuận trước khi phát hành thêm cổ phiếu .1 Các nhân tố về quản trị công ty tác động đến quản trị lợi nhuận 134 4.2 Các nhân tố về đặc điểm công ty ảnh hưởng đến quản trị lợi nhuận. 149 CHƢƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.1 Tăng cường quản trị công ty niêm yết .1 Nâng cao tính độc lập của thành viên hội đồng quản trị độc lập .2 Thành lập và tăng cường vai trò của ban kiểm soát và kiểm toán nội bộ.3 Nâng cao ý thức của ban điều hành công ty .2 Tăng cường quản lý nhà nước .1 Sửa đổi, bổ sung Thông tư 121/2012/TT-BTC về quản trị công ty .2 Ban hành luật bảo vệ nhà đầu tư .3 Thành lập Học viện thành viên hội đồng quản trị độc lập.3 Nâng cao chất lượng kiểm toán độc lập .4 Đối với nhà đầu tư .3 Hạn chế của đề tài và hướng nghiên cứu tiếp theo.

173 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ. 175 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 178 DANH MỤC PHỤ LỤC. 199 8 DANH MỤC BẢNG Bảng 1.1 : Bảng tóm tắt các kết quả nghiên cứu Trang 35 Bảng 3.1: Bảng tóm tắt tên biến và cách đo lường các biến Trang 105 Bảng 3.2: Thống kê hình thức phát hành cổ phiếu Trang 106 Bảng 3.3: Thống kê số công ty theo năm phát hành thêm Trang 107 Bảng 3.4: Thống kê ngành nghề kinh doanh các công ty trong mẫu Trang 108 Bảng 4.1: Thống kê mẫu nghiên cứu Trang 110 Bảng 4.2: Thống kê mô tả biến DA theo số liệu năm Trang 112 Bảng 4.3: Thống kê kiểm định Wilcoxon Trang 113 Bảng 4.4: Kiểm định tham số Paired Samples Test Trang 114 Bảng 4.5: Thống kê mô tả và kiểm định đơn biến cho năm trước năm Trang 117 phát hành Bảng 4.6: Ma trận hệ số tương quan Trang 118 Bảng 4.7: Tóm tắt kết quả kiểm tra giả thiết phương sai sai số thay đổi Trang 120 Bảng 4.8: Mô hình hồi quy các nhân tố ảnh hưởng đến sự điều chỉnh Trang 121 lợi nhuận Bảng 4.9: Thống kê mô tả biến DA theo số liệu quý Trang 123 Bảng 4.10: Thống kê kiểm định Wilcoxon Trang 124 Bảng 4.11: Kiểm định tham số Paired Samples Test Trang 124 Bảng 4.12: Thống kê mô tả và kiểm định đơn biến cho quý trước quý Trang 127 phát hành Bảng 4.13: Ma trận tương quan Trang 128 Bảng 4.14: Tóm tắt kết quả kiểm tra giả thiết phương sai sai số thay Trang 130 đổi Bảng 4.15: Mô hình hồi quy các nhân tố ảnh hưởng đến sự điều chỉnh Trang 130 lợi nhuận Bảng 4.16: Bảng tóm tắt nội dung giả thuyết và kết quả nghiên cứu Trang 148 9 MỞ ĐẦU 1.

Tính cấp thiết của đề tài Quản trị lợi nhuận là chủ đề được các nhà nghiên cứu trên thế giới quan tâm khám phá từ những năm của thập niên 80 đến nay như Healy [94], DeAngelo [62], Davidson và cộng sự [59], Dye [73], Sweeney [159], Schipper [148], Rangan [143], Teoh và cộng sự [162], [163], Shivakumar [152], Wang [166], Sun và cộng sự [157], Suzan và cộng sự [156], Rifki Zulkarnain và cộng sự [146], Seyed Arash Sadeghi và cộng sự [154]… Loomis [125] đã từng phát biểu “Quản trị lợi nhuận là một trong những chủ đề được quan tâm nhiều nhất của giới nghiên cứu kế toán và giới làm nghề kế toán đặc biệt là kế toán của các công ty niêm yết”. Tuy nhiên, đa số các nghiên cứu về chủ đề quản trị lợi nhuận được thực hiện ở các nước phát triển như Anh, Mỹ, Canada…Ở Việt Nam, chủ đề quản trị lợi nhuận nói chung và quản trị lợi nhuận trong bối cảnh phát hành thêm cổ phiếu nói riêng còn rất mới mẻ nên có rất ít nghiên cứu về chủ đề này. Đây chính là khoảng trống nghiên cứu. Hơn thế nữa, trên thế giới, các nhà nghiên cứu thực hiện nghiên cứu trong bối cảnh phát hành cổ phiếu ra công chúng lần đầu (IPOs) và phát hành thêm.

Tuy nhiên, ở Việt Nam dữ liệu của các công ty IPOs không được công bố rộng rãi. Bên cạnh đó, thị trường chứng khoán Việt Nam cũng chưa có cơ sở dữ liệu có sẵn để truy cập. Đây là những khó khăn trong quá trình thực hiện nghiên cứu ở Việt Nam. Dye [73] cho rằng, quản trị lợi nhuận là sự lựa chọn chính sách kế toán của công ty nhằm đạt được những mục tiêu cụ thể nào đó của nhà quản trị.

Theo Schipper [148], quản trị lợi nhuận là một sự can thiệp có tính toán kỹ lưỡng trong quá trình cung cấp thông tin tài chính nhằm đạt được những mục đích cá nhân. Tồn tại nhiều nghiên cứu về chủ đề quản trị lợi nhuận xung quanh một sự kiện cụ thể. Chẳng hạn: Teoh và cộng sự [162] tìm thấy bằng chứng là, các tổ chức phát hành có lợi nhuận cao bất thường trước thời điểm phát hành thêm cổ 10 phiếu; Shivakumar [152] cũng đưa ra bằng chứng phù hợp với Teoh và cộng sự [162], lợi nhuận thuần và biến kế toán dồn tích có thể điều chỉnh cao bất thường quanh thời điểm phát hành thêm cổ phiếu.