Tăng cường quản trị rủi ro tài chính doanh nghiệp dược Việt Nam - Luận án tiến sĩ Học viện Tài chính

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TÀI CHÍNH HỌC VIỆN TÀI CHÍNH  NGUYỄN THỊ BẢO HIỀN TĂNG CƢỜNG QUẢN TRỊ RỦI RO TÀI CHÍNH CÁC DOANH NGHIỆP DƢỢC Ở VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ HÀ NỘI - 2016 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TÀI CHÍNH HỌC VIỆN TÀI CHÍNH  NGUYỄN THỊ BẢO HIỀN TĂNG CƢỜNG QUẢN TRỊ RỦI RO TÀI CHÍNH CÁC DOANH NGHIỆP DƢỢC Ở VIỆT NAM Chuyên ngành : Tài chính – Ngân hàng Mã số : 62.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: 1. PGS,TS NGUYỄN ĐĂNG NAM 2. TS BẠCH ĐỨC HIỀN HÀ NỘI - 2016 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan bản luận án là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực và có nguồn gốc rõ ràng.

TÁC GIẢ LUẬN ÁN Nguyễn Thị Bảo Hiền i MỤC LỤC LỜI MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài. Những nghiên cứu trong và ngoài nƣớc có liên quan đến luận án. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu của luận án.

Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu. Phƣơng pháp nghiên cứu của luận án. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án. Kết cấu của luận án .14 LÝ LUẬN CHUNG VỀ RỦI RO TÀI CHÍNH VÀ QUẢN TRỊ RỦI RO TÀI CHÍNH TRONG DOANH NGHIỆP.

Rủi ro tài chính trong doanh nghiệp. Khái quát về rủi ro trong doanh nghiệp. Rủi ro tài chính trong doanh nghiệp. Tác động của rủi ro tài chính đối với doanh nghiệp.

Quản trị rủi ro tài chính trong doanh nghiệp. Khái niệm và sự cần thiết quản trị rủi ro tài chính. Nội dung quản trị rủi ro tài chính. Các chỉ tiêu đánh giá kết quả quản trị rủi ro tài chính.

Mô hình quản trị rủi ro tài chính. Các nhân tố ảnh hƣởng đến quản trị rủi ro tài chính của doanh nghiệp. Các nhân tố bên ngoài. Các nhân tố bên trong.

Kinh nghiệm quản trị rủi ro tài chính các doanh nghiệp Dƣợc trên thế giới và bài học rút ra cho doanh nghiệp Dƣợc ở Việt Nam. Kinh nghiệm quản trị rủi ro tài chính các doanh nghiệp Dƣợc trên thế giới. Bài học rút ra cho doanh nghiệp Dƣợc ở Việt Nam trong quản trị rủi ro tài chính .80 THỰC TRẠNG QUẢN TRỊ RỦI RO TÀI CHÍNH CÁC DOANH NGHIỆP DƢỢC Ở VIỆT NAM. Tổng quan về các doanh nghiệp Dƣợc ở Việt Nam.

Quá trình hình thành và phát triển các doanh nghiệp Dƣợc. Đặc điểm sản xuất kinh doanh. Khái quát tình hình tài chính các doanh nghiệp Dƣợc. Thực trạng quản trị rủi ro tài chính các doanh nghiệp Dƣợc.

Thực trạng nhận diện rủi ro tài chính các doanh nghiệp Dƣợc. Thực trạng đo lƣờng rủi ro tài chính các doanh nghiệp Dƣợc. Thực trạng kiểm soát rủi ro tài chính các doanh nghiệp Dƣợc. Thực trạng tài trợ rủi ro tài chính các doanh nghiệp Dƣợc.

Đánh giá thực trạng quản trị rủi ro tài chính các doanh nghiệp Dƣợc. Những kết quả đạt đƣợc trong quản trị rủi ro tài chính các doanh nghiệp Dƣợc .2 Những hạn chế và nguyên nhân của hạn chế trong quản trị rủi ro tài chính các doanh nghiệp Dƣợc .156 GIẢI PHÁP TĂNG CƢỜNG QUẢN TRỊ RỦI RO TÀI CHÍNH CÁC DOANH NGHIỆP DƢỢC Ở VIỆT NAM. Bối cảnh kinh tế xã hội và định hƣớng phát triển của ngành Dƣợc trong những năm tới. Bối cảnh kinh tế - xã hội và triển vọng phát triển của ngành Dƣợc.

Quan điểm và mục tiêu phát triển các doanh nghiệp Dƣợc. Những quan điểm cần quán triệt trong quản trị rủi ro tài chính các doanh nghiệp Dƣợc. Giải pháp tăng cƣờng quản trị rủi ro tài chính các doanh nghiệp Dƣợc. Hoàn thiện nhận diện rủi ro tài chính các doanh nghiệp Dƣợc.

Hoàn thiện đo lƣờng rủi ro tài chính các doanh nghiệp Dƣợc. Hoàn thiện kiểm soát rủi ro tài chính các doanh nghiệp Dƣợc. Giải pháp về mô hình quản trị rủi ro tài chính trong doanh nghiệp Dƣợc. Giải pháp về nguồn lực tài chính để tài trợ (bù đắp) rủi ro tài chính các doanh nghiệp Dƣợc.

Giải pháp về nguồn nhân lực trong doanh nghiệp. Điều kiện thực hiện giải pháp. Đối với Nhà nƣớc. Đối với ngân hàng nhà nƣớc .224 CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ ĐƢỢC CÔNG BỐ .227 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO .235 iv DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Từ viết tắt Diễn giải BCĐKT : Bảng cân đối kế toán BCTC : Báo cáo tài chính CN : Cuối năm CTCP : Công ty cổ phần DN : Doanh nghiệp DOL : Mức độ sử dụng đòn bẩy kinh doanh EBIT : Lợi nhuận trƣớc lãi vay và thuế EBITDA : Lợi nhuận trƣớc lãi vay, thuế và khấu hao F : Chi phí cố định kinh doanh I : Lãi vay LN : Lợi nhuận NWC : Nguồn vốn lƣu động thƣờng xuyên RRTC : Rủi ro tài chính ROE : Tỷ suất lợi nhuận vốn chủ sở hữu ROS : Tỷ suất lợi nhuận sau thuế trên doanh thu TBYT : Thiết bị y tế TGHĐ : Tỷ giá hối đoái TNDN : Thu nhập doanh nghiệp TL : Tỷ lệ TT : Tỷ trọng DNNN : Doanh nghiệp nhà nƣớc v DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng Tên bảng Trang 2.1 Kết quả kinh doanh các doanh nghiệp Dƣợc giai đoạn 2009 – 2014 86 2.2 Hoạt động nhận diện rủi ro tài chính các doanh nghiệp Dƣợc 94 2.3 Hệ thống thông tin hỗ trợ rủi ro tài chính 119 2.4 Đo lƣờng rủi ro tài chính các doanh nghiệp Dƣợc 120 2.5 Kiểm soát rủi ro tài chính các doanh nghiệp Dƣợc 127 2.6 Tài trợ rủi ro tài chính của doanh nghiệp Dƣợc 138 2.7 Trích lập dự phòng các doanh nghiệp Dƣợc giai đoạn 2009 - 2014 139 2.8 Đánh giá chung về công tác quản trị rủi ro tài chính 143 2.9 Tình hình tiếp cận với quản trị rủi ro tài chính 144 2.10 Kết quả nhận diện rủi ro tài chính các doanh nghiệp Dƣợc 145 3.1 Hệ số nguy cơ phá sản Z-Score các doanh nghiệp Dƣợc 168 3.2 Tổng hợp xếp hạng tín nhiệm các doanh nghiệp Dƣợc 172 3.3 Xếp hạng tín nhiệm các doanh nghiệp Dƣợc giai đoạn 2009 - 2014 176 3.4 Tỷ suất sinh lời của tỷ giá USD/VND năm 2014 183 3.5 Tính toán VaR với độ tin cậy 95% và 99% 183 3.6 Tính VaR của tỷ giá USD/VND bằng phƣơng pháp VaR – Covar 185 vi DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ Biểu đồ Tên biểu đồ Trang 2.1 Biến động tài sản và nguồn vốn các doanh nghiệp Dƣợc 87 2.2 Chênh lệch tỷ giá hối đoái các doanh nghiệp ngành Dƣợc 95 2.3 Chênh lệch TGHĐ các doanh nghiệp Dƣợc giai đoạn 2009 – 2014 97 2.4 Tình hình biến động các khoản phải thu giai đoạn 2009 – 2014 99 2.5 Cơ cấu các khoản phải thu giai đoạn 2009 – 2014 100 2.6 Tốc độ luân chuyển các khoản phải thu giai đoạn 2009 – 2014 102 2.7 Khả năng thanh toán các doanh nghiệp Dƣợc 2009 – 2014 105 2.8 Khả năng thanh toán lãi vay của các doanh nghiệp 107 3.1 Biến động tỷ giá giai đoạn 1995-2014 165 3.2 Dự báo biến động tỷ giá USD/VND năm 2015 166 3.3 Dự báo mức tỷ giá năm 2015 166 3.4 Các chỉ tiêu tài chính đặc trƣng giai đoạn 2009 - 2014 169 vii DANH MỤC CÁC HÌNH, SƠ ĐỒ VÀ ĐỒ THỊ Hình Tên hình Trang 2.1 Phƣơng pháp phân tích độ nhạy đối với chênh lệch tỷ giá của 124 các doanh nghiệp Dƣợc 3.1 Kết quả mô hình cây quyết định các doanh nghiệp Dƣợc 178 3.2 Mô hình dự đoán 180 3.3 Kết quả mô hình dự đoán 181 Sơ đồ Tên sơ đồ 3.1 Mô hình dự đoán rủi ro tài chính 175 3.2 Xây dựng mô hình 175 3.3 Kiểm định mô hình 175 3.4 Tính chất của cây quyết định 177 3.5 Sơ đồ ba tuyến bảo vệ 212 Đồ thị Tên đồ thị 3.1 Dự báo theo chuỗi thời gian 164 viii DANH MỤC CÁC PHỤ LỤC Phụ lục Tên phụ lục Trang 01 Tổng quan về mẫu nghiên cứu 242 02 Phiếu khảo sát đề tài nghiên cứu 235 03 Kết quả khảo sát 241 04 Biến động tài sản và nguồn vốn ngành Dƣợc giai đoạn 2009 – 2014 244 05 Một số chỉ tiêu tài chính đặc trƣng ngành Dƣợc giai đoạn 2009 – 2014 246 06 Chênh lệch tỷ giá hối đoái ngành Dƣợc giai đoạn 2009 – 2014 248 07 Lãi, lỗ chênh lệch tỷ giá ngành Dƣợc giai đoạn 2009 – 2014 249 08 Cơ cấu các khoản phải thu ngành Dƣợc giai đoạn 2009 – 2014 251 09 Tốc độ luân chuyển các khoản phải thu ngành Dƣợc giai đoạn 2009 - 2014 252 10 Vòng quay các khoản phải thu ngành Dƣợc giai đoạn 2009 – 2014 253 11 Khả năng thanh toán ngành Dƣợc giai đoạn 2009 – 2014 254 12 Khả năng thanh toán 36 doanh nghiệp Dƣợc giai đoạn 2009 – 2014 255 13 Cơ cấu nợ phải trả ngành Dƣợc giai đoạn 2009 – 2014 259 14 Hệ số nợ và nguồn vốn lƣu động thƣờng xuyên 261 15 Hệ số nợ và NWC của 36 doanh nghiệp Dƣợc 262 16 Phân tích Dupont ngành Dƣợc giai đoạn 2009 – 2014 264 17 Rủi ro đòn bẩy tài chính các doanh nghiệp Dƣợc 265 18 Mức độ tác động của đòn bẩy tài chính 36 doanh nghiệp Dƣợc 266 19 Trích lập và sử dụng quỹ dự phòng 36 doanh nghiệp Dƣợc 267 20 Dữ liệu tỷ giá USD/VND giai đoạn 2009 – 2014 269 21 Đo lƣờng rủi ro tài chính bằng Z-Score 271 ix LỜI MỞ ĐẦU 1.

Tính cấp thiết của đề tài Đầu năm 2008 hệ thống tài chính ngân hàng của Mỹ lâm vào cuộc khủng hoảng lớn chƣa từng có, đã lan ra và kéo theo khủng hoảng trên toàn thế giới. Cuộc khủng hoảng này làm chao đảo thị trƣờng tài chính, thị trƣờng chứng khoán, khiến nhiều công ty rơi vào tình trạng phá sản. Thay đổi xấu đi trong kết quả kinh doanh của các công ty xuất phát từ việc dự báo không chính xác đã làm xuất hiện một nhu cầu phải hƣớng đến một phƣơng pháp quản trị rủi ro chủ động thay vì chỉ tìm cách dự báo sự biến động trong tƣơng lai. Toàn cầu hoá, hội nhập kinh tế quốc tế và tự do hoá thƣơng mại đòi hỏi các doanh nghiệp cần phải có những thay đổi kịp thời để thích ứng với bối cảnh mới, đó là tìm kiếm cơ hội kinh doanh, học kết nối trong sự cạnh tranh, học cách huy động và sử dụng vốn, học thói quen đồng hành cùng chính phủ, học đối thoại pháp lý,….Việt Nam là nƣớc đang phát triển, do đó thị trƣờng tài chính tiền tệ có nhiều biến động tác động rất lớn đến hoạt động tài chính của doanh nghiệp.