Luận án tiến sĩ: Hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ ở Tổng công ty Bưu điện Việt Nam - Học viện Tài chính

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TÀI CHÍNH HỌC VIỆN TÀI CHÍNH HOÀNG THANH HẠNH HOÀN THIỆN HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ Ở TỔNG CÔNG TY BƯU ĐIỆN VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SỸ KINH TẾ HÀ NỘI - 2017 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TÀI CHÍNH HỌC VIỆN TÀI CHÍNH HOÀNG THANH HẠNH HOÀN THIỆN HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ Ở TỔNG CÔNG TY BƯU ĐIỆN VIỆT NAM CHUYÊN NGÀNH: KẾ TOÁN MÃ SỐ: 62.01 LUẬN ÁN TIẾN SỸ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC 1. Lê Đình Thăng HÀ NỘI - 2017 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan bản luận án “Hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ ở Tổng công ty Bưu Điện Việt Nam" là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, tư liệu sử dụng trong luận án là trung thực và có nguồn gốc, có xuất xứ rõ ràng và được ghi trong tài liệu tham khảo. NGHIÊN CỨU SINH HOÀNG THANH HẠNH ii LỜI CẢM ƠN Nghiên cứu sinh xin bày tỏ sự biết ơn sâu sắc tới PGS.

Thịnh Văn Vinh và TS. Lê Đình Thăng – giáo viên hướng dẫn khoa học, đã nhiệt tình hướng dẫn để nghiên cứu sinh có thể hoàn thành luận án này. Nghiên cứu sinh trân trọng cảm ơn những ý kiến đóng góp chân thành và quý báu của các nhà khoa học, sự hỗ trợ nhiệt tình của các nhà quản lý tại các doanh nghiệp trong Tổng công ty Bưu điện Việt Nam trong quá trình thu thập tài liệu khi thực hiện luận án. Nghiên cứu sinh chân thành cảm ơn Ban giám đốc Học viện Tài chính, các đồng nghiệp trong Khoa kế toán đã tạo mọi điều kiện về vật chất và tinh thần, giúp nghiên cứu sinh hoàn thành luận án.

Cuối cùng, nghiên cứu sinh xin bày tỏ lời cảm ơn tới gia đình và bạn bè đã động viên, giúp đỡ nghiên cứu sinh trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận án này. NGHIÊN CỨU SINH HOÀNG THANH HẠNH iii DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VIẾT TẮT Ký hiệu Giải thích từ ngữ AICPA Hiệp hội kiểm toán viên công chứng Hoa Kỳ BGĐ Ban giám đốc BKS Ban kiểm soát COSO Hiệp hội các tổ chức tài trợ HĐQT Hội đồng quản trị HĐTV Hội đồng thành viên IFAC Liên đoàn Quốc tế KSV Kiểm soát viên KSNB Kiểm soát nội bộ KTNB Kiểm toán nội bộ NCC Nhà cung cấp NCS Nghiên cứu sinh NĐD Người đại diện TGĐ Tổng giám đốc TNHH Trách nhiệm hữu hạn TSCĐ Tài sản cố định Tổng công ty Tổng công ty Bưu Điện Việt Nam TNHHMTV Trách nhiệm hữu hạn một thành viên iv MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN .II MỤC LỤC. IV DANH MỤC SƠ ĐỒ .VII DANH MỤC BẢNG BIỂU .VII DANH MỤC PHỤ LỤC. VIII MỞ ĐẦU.

LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ TRONG DOANH NGHIỆP. TỔNG QUAN VỀ HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ TRONG DOANH NGHIỆP. Kiểm soát nội bộ trong doanh nghiệp. Hệ thống kiểm soát nội bộ trong doanh nghiệp.

CÁC YẾU TỐ CẤU THÀNH HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ TRONG DOANH NGHIỆP. Môi trường kiểm soát. Hệ thống thông tin. Thủ tục kiểm soát.

Mô hình đánh giá hệ thống kiểm soát nội bộ trong doanh nghiệp. NHỮNG ĐẶC TRƯNG CỦA HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ Ở CÁC DOANH NGHIỆP THEO MÔ HÌNH CÔNG TY MẸ - CÔNG TY CON. Tổng quan về doanh nghiệp hoạt động theo mô hình công ty mẹ - công ty con tại Việt Nam. Đặc trưng của hệ thống kiểm soát nội bộ trong mô hình doanh nghiệp hoạt động theo mô hình công ty mẹ - công ty con.

43 KẾT LUẬN CHƯƠNG 1. THỰC TRẠNG HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ Ở TỔNG CÔNG TY BƯU ĐIỆN VIỆT NAM. KHÁI QUÁT NHỮNG NÉT CƠ BẢN VỀ TỔNG CÔNG TY BƯU ĐIỆN VIỆT NAM. Quá trình hình thành và phát triển của Tổng công ty Bưu điện Việt Nam.

Đặc điểm của Tổng công ty Bưu điện Việt Nam với việc thiết kế và vận hành hệ thống kiểm soát nội bộ. THỰC TRẠNG HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ Ở TỔNG CÔNG TY BƯU ĐIỆN VIỆT NAM. Thực trạng môi trường kiểm soát tại Tổng công ty Bưu điện Việt Nam. Thực trạng hệ thống thông tin tại Tổng công ty Bưu điện Việt Nam 80 2.

Thực trạng thủ tục kiểm soát tại Tổng công ty Bưu điện Việt Nam. ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ TẠI TỔNG CÔNG TY BƯU ĐIỆN VIỆT NAM. Ưu điểm của hệ thống kiểm soát nội bộ ở Tổng công ty Bưu điện Việt Nam. Những hạn chế của hệ thống kiểm soát nội bộ ở Tổng công ty Bưu Điện Việt Nam.

Nguyên nhân của những hạn chế và bài học kinh nghiệm rút ra từ thực trạng hệ thống kiểm soát nội bộ ở Tổng công ty Bưu điện Việt Nam127 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2. 131 vi CHƯƠNG 3. GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ Ở TỔNG CÔNG TY BƯU ĐIỆN VIỆT NAM. ĐỊNH HƯỚNG VÀ MỤC TIÊU PHÁT TRIỂN CỦA TỔNG CÔNG TY BƯU ĐIỆN VIỆT NAM.

Định hướng phát triển của Tổng công ty Bưu điện Việt Nam. Mục tiêu phát triển đến năm 2020. GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ Ở TỔNG CÔNG TY BƯU ĐIỆN VIỆT NAM. Quan điểm hoàn thiện Hệ thống kiểm soát nội bộ ở Tổng công ty Bưu điện Việt Nam.

Giải pháp hoàn thiện môi trường kiểm soát. Giải pháp hoàn thiện hệ thống thông tin và truyền thông. Giải pháp hoàn thiện các thủ tục kiểm soát. ĐIỀU KIỆN THỰC HIỆN GIẢI PHÁP VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ.

Điều kiện thực hiện giải pháp đối với Tổng công ty Bưu điện Việt Nam. Kiến nghị với Chính phủ và cơ quan chủ quản. 181 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3. 186 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.

189 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 195 vii DANH MỤC SƠ ĐỒ Sơ đồ 1. Quy trình tự kiểm soát. Cơ cấu tổ chức của Tổng công ty Bưu Điện Việt Nam.

68 DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 1. Các cấp bậc và phân loại thủ tục kiểm soát. Mô tả đặc tính của hệ thống kiểm soát nội bộ. Chấm điểm và xếp hạng Hệ thống kiểm soát nội bộ.

Bảng kết quả điều tra về đặc thù quản lý. Bảng kết quả điều tra về cơ cấu tổ chức. Bảng kết quả điều tra về tổ chức bộ máy kiểm soát. Bảng kết quả điều tra về hệ thống thông tin.

Kết quả điều tra về hệ thống thông tin kế toán. Bảng kết quả điều tra về kiểm soát quá trình mua hàng và thanh toán. Bảng kết quả điều tra về kiểm soát quá trình bán hàng và thu tiền. Bảng kết quả điều tra về kiểm soát hàng tồn kho:.

Bảng kết quả điều tra về kiểm soát tài sản cố định. Bảng kết quả đánh giá một số hoạt động kinh doanh cơ bản theo Mô hình. 112 viii DANH MỤC PHỤ LỤC Phụ lục 1. Danh sách các đơn vị trực thuộc Tổng công ty Bưu điện Việt Nam.

Báo cáo nhanh chi phí tháng…. Chu trình kiểm kê và hạch toán hàng tồn kho. Báo cáo hoạt động kinh doanh Quý…. 199 Phụ lục 5: Trình tự ghi sổ kế toán theo hình thức Nhật Ký Chung tại các công ty thuộc Tổng Công ty Bưu Điện Việt Nam.

200 Phụ lục 6: Trình tự ghi sổ kế toán theo hình thức Nhật Ký Chứng từ tại các công ty thuộc Tổng Công ty Bưu Điện Việt Nam. 201 Phụ lục 7: Tổng hợp Phiếu khảo sát hệ thống KSNB dành cho các công ty trực thuộc Tổng công ty Bưu Điện Việt Nam. 202 Phụ lục 8: Đánh giá chi tiết một số thủ tục kiểm soát tại Tổng công ty theo Mô hình. Tính cấp thiết của đề tài Trong điều kiện hội nhập kinh tế thế giới và khu vực, vai trò của hệ thống kiểm soát nội bộ hiện nay không chỉ là sự đảm bảo hợp lý mà còn có vai trò hỗ trợ và tạo ra giá trị gia tăng cho doanh nghiệp.

Ngay từ năm 2000, nhận định tình hình biến động thị trường, sự bùng nổ của công nghệ viễn thông và công nghệ thông tin, Tổng công ty Bưu chính Viễn thông Việt Nam đã sớm nhận ra sự cần thiết phải chia tách Bưu chính Viễn thông để tạo điều kiện cho cả Bưu chính và Viễn thông kịp thời thay đổi cách thức tổ chức và hoạt động, đương đầu với nhiều thách thức, đón nhận cơ hội trong bối cảnh nền kinh tế thị trường hội nhập quốc tế, cạnh tranh gay gắt. Đây là quá trình mang tính cách mạng bởi nó đòi hỏi sự thay đổi đồng bộ từ cơ chế chính sách, quy định của Nhà nước, đến cơ cấu tổ chức sản xuất kinh doanh, quy chế phối hợp, hỗ trợ giữa Bưu chính và Viễn thông đảm bảo ổn định sản xuất kinh doanh, yên tâm tư tưởng đối với toàn thể người lao động trong Tổng công ty Bưu chính Viễn thông Việt Nam. Chính vì vậy, quá trình chia tách Bưu chính Viễn thông đã được Chính phủ, mà đại diện trực tiếp chủ sở hữu nhà nước là Hội đồng thành viên, phê duyệt thực hiện theo lộ trình rõ ràng, phù hợp. Ngày 16/11/2012 Thủ tướng Chính phủ ban hành quyết định số 1746/QĐ- TTg chuyển quyền đại diện chủ sở hữu nhà nước tại Tổng công ty Bưu chính Việt Nam từ Tập đoàn Bưu chính Viễn thông Việt Nam về Bộ thông tin truyền thông, đổi tên Tổng công ty Bưu chính Việt Nam thành Tổng công ty Bưu điện Việt Nam, vốn điều lệ 8.

Việc chia tách Bưu chính và Viễn thông cơ bản hoàn thành. Hiện nay Tổng công ty Bưu điện Việt Nam đang hoạt động chủ yếu với 4 loại hình dịch vụ chính: Bưu chính chuyển phát, Tài chính bưu chính, Viễn thông và công nghệ thông tin, các dịch vụ khác. Theo đó cơ cấu khách hàng và tỷ trọng doanh thu có nhiều thay đổi so với trước do cạnh tranh và doanh số từ 2 Bưu chính công ích giảm sút. Tổng công ty có mạng lưới Bưu chính rộng khắp trên cả nước với gần 43.000 lao động, trong đó lao động nữ chiếm trên 65%.

Từ đặc điểm thực tiễn nêu trên, Tổng công ty Bưu điện Việt Nam đang đối mặt với thực trạng hệ thống kiểm soát nội bộ chưa được hoàn thiện.