Nâng cao năng lực cạnh tranh DNNVV dệt may Việt Nam - Luận án tiến sĩ của Vũ Dương Hòa

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ CÔNG THƯƠNG VIỆN NGHIÊN CỨU THƯƠNG MẠI VŨ DƯƠNG HÒA NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA CÁC DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA DỆT MAY VIỆT NAM Chuyên ngành : Thương mại Mã số : 62.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. VÕ PHƯỚC TẤN 2. PHẠM NGỌC HẢI HÀ NỘI, 2017 i LỜI CAM ĐOAN Tác giả xin cam đoan Luận án “Nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp nhỏ và vừa dệt may Việt Nam” là công trình nghiên cứu độc lập của tác giả, với sự hướng dẫn tận tình của PGS. Võ Phước Tấn và TS.

Phạm Ngọc Hải. Công trình được tác giả nghiên cứu và hoàn thành tại Viện Nghiên cứu Thương mại từ năm 2011 đến năm 2015. Các tài liệu tham khảo, các số liệu thống kê phục vụ mục đích nghiên cứu công trình này được sử dụng đúng quy định, không vi phạm quy chế bảo mật của Nhà nước. Trong quá trình nghiên cứu, tác giả có công bố một số kết quả trên các tạp chí khoa học của ngành và của lĩnh vực kinh tế.

Kết quả nghiên cứu của Luận án này chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác ngoài các công trình nghiên cứu của tác giả. Tác giả xin cam đoan những vấn đề nêu trên là hoàn toàn đúng sự thật. Nếu sai, tác giả xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật. Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Tác giả Vũ Dương Hòa ii MỤC LỤC HÀ NỘI, 2017.

ii LỜI CAM ĐOAN. ii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT. v DANH MỤC BẢNG. viii DANH MỤC HÌNH.

ix PHẦN MỞ ĐẦU. 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU.Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến luận án.Tổng quan các công trình nghiên cứu trong nước.Tổng quan các công trình nghiên cứu ngoài nước.Những vấn đề còn tồn tại trong các nghiên cứu có liên quan và hướng nghiên cứu của luận án.Những vấn đề tồn tại.Nhiệm vụ nghiên cứu. 13 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CẠNH TRANH VÀ NĂNG LỰC. 13 CẠNH TRANH CỦA DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA NGÀNH DỆT MAY.

Khái niệm về cạnh tranh và lợi thế cạnh tranh. Khái niệm cạnh tranh. Khái niệm lợi thế cạnh tranh. Khái niệm năng lực và năng lực cạnh tranh.

Khái niệm về đối thủ cạnh tranh. Khái niệm về doanh nghiệp nhỏ và vừa. Đặc điểm ngành dệt may. Đặc điểm chung.

Đặc điểm doanh nghiệp nhỏ và vừa ngành Dệt May. Các yếu tố tác động đến năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp ngành dệt may. Các yếu tố bên ngoài. Các yếu tố bên trong.

Sự cần thiết phải nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp vừa và nhỏ ngành Dệt May. Đề xuất mô hình đánh giá năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp nhỏ và vừa ngành Dệt May. Các phương pháp phân tích năng lực cạnh tranh ngành/doanh nghiệp. Đề xuất mô hình phân tích năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp nhỏ và vừa ngành Dệt May.

Kinh nghiệm nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp nhỏ và vừa của một số nước và các tham vấn cho Việt Nam. Kinh nghiệm nâng cao năng lực cạnh tranh của DNNVV. Một số gợi ý tham vấn cho Việt Nam. 53 Kết luận chương 1.

59 THỰC TRẠNG NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA .59 CÁC DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA DỆT MAY VIỆT NAM.Tổng quan ngành Dệt May Việt Nam và Thế giới.Vai trò của ngành Dệt May Việt Nam [23].Năng lực sản xuất, tiêu thụ và xuất khẩu của ngành Dệt May[23].Phân tích chung về năng lực cạnh tranh của ngành Dệt May.Phân bố và chuỗi giá trị trong ngành Dệt May[23].Đánh giá năng lực cạnh tranh của các DNNVV ngành Dệt May.Phân tích áp lực cạnh tranh của DNNVV ngành dệt may.Đánh giá chung về năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp trong iv ngành Dệt May.Nguyên nhân tồn tại về năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp trong ngành.Đánh giá cụ thể về năng lực của DNNVV ngành Dệt May theo các tiêu chí cạnh tranh.Đánh giá cụ thể năng lực cạnh tranh của các DNNVV ngành Dệt May qua kết quả khảo sát thực tế.Tổng hợp so sánh năng lực cạnh tranh của DNNVV so với đối thủ cạnh tranh chính.Phân tích ma trận SWOT của DNNVV ngành dệt may Việt Nam. Một số vấn đề đặt ra. 118 Kết luận chương 2. 121 GIẢI PHÁP NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH .121 CỦA DNNVV DỆT MAY VIỆT NAM.

Bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế và cạnh tranh của các DNNVV dệt may Việt Nam. Quan điểm, định hướng chiến lược và mục tiêu phát triển các DNNVV dệt may Việt Nam. Quan điểm phát triển dệt may. Các định hướng của Nhà nước về phát triển DNNVV ngành Dệt May.

Quan điểm của Nhà nước về phát triển DNNVV dệt may. Quan điểm của tác giả về nâng cao năng lực cạnh tranh của các DNNVV dệt may Việt Nam. Mục tiêu phát triển. Các giải pháp đột phá nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của DNNVV Dệt May Việt Nam.

Tập trung và đẩy mạnh liên doanh, liên kết với doanh nghiệp, nhà đầu tư nước ngoài nhằm tăng cường năng lực tài chính của DNNVV. Cần chủ động hơn nữa về nguồn nguyên liệu sản xuất, nhất là trong bối cảnh Việt Nam đã tham gia hiệp định TPP. Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho DNNVV dệt may một cách bền vững và dài hạn. Cải thiện môi trường sản xuất kinh doanh theo hướng ưu đãi về tín dụng; ưu đãi về thuế; ưu đãi về thuê mặt bằng, nhà xưởng nhằm thúc đẩy phát triển loại hình DNNVV ngành dệt may, làm tăng khả năng tự chủ của DNNVV và nâng cao lợi thế cạnh tranh của các DN này.

Nâng cao năng lực Marketing, xây dựng kế hoạch và triển khai hành động một cách khoa học. Các khuyến nghị vĩ mô. Khuyến nghị với Nhà nước và đơn vị hữu quan khác. Khuyến nghị với Bộ Công Thương.

167 Kết luận chương 3. 172 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ. 1 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 6 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT DNNVV Doanh nghiệp nhỏ và vừa DN Doanh nghiệp NLCT Năng lực cạnh tranh LATS Luận án tiến sĩ DM Dệt may VN Việt Nam PGS.TS Phó giáo sư Tiến sĩ TS Tiến sĩ ThS Thạc sĩ CNV Công nhân viên NĐ­CP Nghị định Chính phủ vi NDT Nhân dân tệ HTX Hợp tác xã NSNN Ngân sách Nhà nước VINATEX Tập đoàn dệt may Việt Nam XK Xuất khẩu NK Nhập khẩu SXKD Sản xuất kinh doanh GO Giá trị sản xuất công nghiệp USD United States dollar Đô la Mỹ VAT Value Added Tax Thuế giá trị gia tăng GDP Gross Domestic Product Tổng sản phẩm quốc nội VA Added value Giá trị gia tăng Foreign Direct Đầu tư trực tiếp nước ngoài FDI Investment Trans Pacific Hiệp định đối tác xuyên Thái TPP Partnership Bình Dương FTA Free trade agreement Hiệp định thương mại tự do Bilateral Trade Hiệp định thương mại song BTA Agreement phương (Việt ­ Mỹ) Association of Southeast Hiệp hội các quốc gia Đông ASEAN Asian Nations Nam Á EU European Union Liên minh Châu Âu WB World Bank Ngân hàng Thế giới The Asian Development Ngân hàng phát triển Châu Á ADB Bank International Monetary Quỹ tiền tệ Quốc tế IMF Fund International Tổ chức Quốc tế về tiêu chuẩn ISO Organization for hóa Standardization Organization for Tổ chức hợp tác và Phát triển OECD Economic Co­operation Kinh tế and Development B2B Business to Business Giao dịch trực tiếp giữa các doanh nghiệp với nhau trong vii Thuong mại điện tử Strengths, Weaknesses, Điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, SWOT Opportunities, Threats thách thức viii DANH MỤC BẢNG Bảng 1.

Các chỉ tiêu đánh giá năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.41 nhỏ và vừa ngành Dệt May. Giá trị sản xuất ngành Dệt May qua các năm. Năng lực sản xuất ngành Dệt May qua các năm. Phân bố doanh nghiệp trong ngành Dệt May theo các tiêu chí.

Điểm mạnh, điểm yếu của các đối thủ cạnh tranh chính. Năng suất lao động của công nghiệp cả nước, chế biến chế tạo và ngành Dệt May năm 2012 và qua các giai đoạn. Cơ cấu sản phẩm dệt may Việt Nam.7 Một số chỉ tiêu về năng lực tài chính của DNNVV ngành Dệt May. 96 Đơn vị: Giá trị (nghìn tỷ đồng); Tốc độ (%).

Thực trạng lực lượng lao động của DNNVV DM giai đoạn 2010 – 2014. 103 Đơn vị: SL: Số lượng (người); Tỷ lệ (%). So sánh giá trị năng lực cạnh tranh của DNNVV so với .106 đối thủ cạnh tranh chính là các DN quy mô lớn và DN FDI. Tổng hợp kết quả phân tích và so sánh lợi thế cạnh tranh của DNNVV.

108 so với các đối thủ cạnh tranh chính.11: Ma trận SWOT của DNNVV dệt may Việt Nam. Dự báo như cầu nguồn nhân lực ngành Dệt May[23].144 ix DANH MỤC HÌNH Hình 1. Mô hình đánh giá năng lực cạnh tranh SWOT. Xuất khẩu hàng dệt may Việt Nam vào các thị trường chính.

Năng suất lao động các nước trong khu vực. So sánh năng suất lao động dệt may của Ấn Độ, Trung Quốc và Việt Nam sản xuất trên nền sợi cotton. Tỷ lệ trình độ nhân lực của DNNVV ngành dệt may. Cơ cấu lao động DNNVV ngành DM theo trình độ năm 2014.103 1 PHẦN MỞ ĐẦU 1.

Tính cấp thiết của đề tài Trong khoảng 10 năm trở lại đây, ngành Dệt May đã có những bước phát triển đáng kể. Tốc độ tăng trưởng bình quân năm của giá trị sản xuất ngành Dệt May giai đoạn 2005 – 2015 đạt 13,64%, tốc độ tăng trưởng xuất khẩu bình quân giai đoạn này đạt 18,61%,đưa ngành Dệt May trở thành ngành có vai trò quan trọng đối với nền kinh tế­xã hội Việt Nam (năm 2015, kim ngạch xuất khẩu dệt may đạt 22,8 tỷ USD, chiếm 14,06% tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước), và ngành Dệt May Việt Nam cũng có vị trí quan trọng trên thị trường dệt may thế giới. Cụ thể, Việt Nam nằm trong tốp 5 quốc gia xuất khẩu dệt may l ớn nhất thế giới, chiếm 3,8% tổng kim ngạch xuất khẩu dệt may toàn cầu. Tuy có tốc độ phát triển cao, giá trị kim ngạch xuất khẩu lớn, nhưng giá trị gia tăng trong các mặt hàng dệt may của Việt Nam thấp, tỷ suất lợi nhuận trong gia công chỉ vào khoảng 5 – 8%, và chỉ được xếp vào nước có nền công nghiệp sản xuất dệt may và thời trang vào loại trung bình trên thế giới (Theo BMI, 2012) nhưng năng lực cạnh tranh của ngành Dệt May còn nhiều khuyết điểm, sự liên kết giữa các mắt xích chưa chặt chẽ khiến giá trị gia tăng còn thấp.

Một trong những yếu tố quan trọng khiến cho năng lực cạnh tranh của ngành còn nhiều khiếm khuyết và thiếu tính bền vững là do tuy số lượng doanh nghiệp trong ngành lên đến gần 6.800 doanh nghiệp nhưng phần lớn các doanh nghiệp này là những doanh nghiệp siêu nhỏ hoặc nhỏ với nguồn vốn yếu, sản xuất phân tán khắp cả nước.