Luận án Tiến sĩ: Nhân viên công tác xã hội trong trường THCS từ thực tiễn TP.HCM - Trần Thị Lụa

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI TRẦN THỊ LỤA NHÂN VIÊN CÔNG TÁC XÃ HỘI TRONG TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ TỪ THỰC TIỄN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH LUẬN ÁN TIẾN SĨ CÔNG TÁC XÃ HỘI HÀ NỘI, 2023 VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI TRẦN THỊ LỤA NHÂN VIÊN CÔNG TÁC XÃ HỘI TRONG TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ TỪ THỰC TIỄN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH Ngành: Công tác xã hội Mã số: 976 01 01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ CÔNG TÁC XÃ HỘI Người hướng dẫn khoa học: 1.TS Nguyễn Đức Chiện 2.TS Bùi Thị Xuân Mai HÀ NỘI, 2023 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan công trình nghiên cứu khoa học này là kết quả nghiên cứu của cá nhân tôi. Các số liệu và tài liệu được trích dẫn trong công trình này là trung thực. Kết quả nghiên cứu này không trùng với bất cứ công trình nào đã được công bố trước đó. Tôi chịu trách nhiệm với lời cam đoan của chính mình.

Tác giả Trần Thị Lụa LỜI CẢM ƠN Sau hơn 3 năm học tập và nghiên cứu tại Học viện Khoa học xã hội – Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, tôi đã hoàn thành xong luận án tiến sĩ với đề tài “Nhân viên công tác xã hội trong trường Trung học cơ sở từ thực tiễn Thành phố Hồ Chí Minh”. Tôi xin gửi lời tri ân sâu sắc tới PGS.TS Nguyễn Đức Chiện và PGS.TS Bùi Thị Xuân Mai, hai quý thầy cô đã tận tình hướng dẫn tôi về học thuật và động viên mỗi khi tôi gặp khó khăn trong công việc, cuộc sống. Đồng thời thầy cô sẵn sàng hỗ trợ tôi bất cứ lúc nào dù có lúc thầy cô rất bận, sức khoẻ không tốt, đây chính là điều mà tôi trân trọng nhất. Tôi xin trân trọng cảm ơn Hội đồng khoa học của Học viện Khoa học xã hội, Ban Giám đốc Học viện, GS.TS Đặng Nguyên Anh, PGS.TS Nguyễn Thị Mai Lan, TS.

Hà Thị Thư, TS. Nông Thị Nhung Khoa Xã hội học – Tâm lý học – Công tác xã hội cùng quý thầy cô trong Hội đồng đã hướng dẫn tôi về chuyên môn và thủ tục hành chính trong suốt quá trình thực hiện luận án. Quá trình học tập và thực hiện luận án không thể hoàn thành đúng tiến độ nếu Ban Giám đốc Học viện Thanh thiếu niên Việt Nam, Ban Giám đốc Phân viện, Lãnh đạo Phòng Đào tạo, Phòng Tổng hợp và các đồng nghiệp tại Khoa CTTN, Khoa Lý luận và KHCS không tạo điều kiện về thời gian và hỗ trợ, động viên tôi về mặt tinh thần. Sự giúp đỡ của Lãnh đạo phòng chính trị tư tưởng Sở Giáo dục và Đào tạo Tp.

Hồ Chí Minh, Lãnh đạo Trung tâm Công tác xã hội thanh niên Tp. Hồ Chí Minh, quý thầy cô giáo và các em học sinh các trường THCS tại Tp. Hồ Chí Minh đã hỗ trợ, chia sẻ thông tin trong suốt quá trình thu thập dữ liệu. *Những người vô cùng quan trọng trong quá trình học tập của tôi, đó là chồng, hai con, bố mẹ, anh chị em hai bên nội ngoại đã luôn ở bên quan tâm, chia sẻ, động viên và ủng hộ tôi.

Tình thân luôn là động lực lớn nhất để tôi hoàn thành luận án này. Hà Nội, tháng 8 năm 2023 Trần Thị Lụa DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT BGDĐT: Bộ Giáo dục và Đào tạo CTXH: Công tác xã hội KH: Kế hoạch NQ: Nghị quyết QĐ: Quyết định Tp: Thành phố TT: Thông tư TTg: Thủ tướng THCS: Trung học cơ sở Tp: Thành phố PVS: Phỏng vấn sâu ĐTB: Điểm trung bình ĐLC: Độ lệch chuẩn HS: Học sinh CS: Chính sách TV: Tham vấn GD: Giáo dục BH: Biện hộ KN: Kết nối CG: Chuyển gửi CM: Chuyên môn PH: Phụ huynh NVCTXH: Nhân viên công tác xã hội MỤC LỤC MỞ ĐẦU. 1 Chương 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ NHÂN VIÊN CÔNG TÁC XÃ HỘI TRONG TRƯỜNG TRUNG HỌC. Những nghiên cứu về các vấn đề nảy sinh trong trường học và các biện pháp hỗ trợ học sinh trong trường học.

Những nghiên cứu về công tác xã hội trường học. Những nghiên cứu về nhân viên công tác xã hội trong trường học. Những nghiên cứu về tiêu chuẩn, trình độ, năng lực chuyên môn của nhân viên CTXH trong trường học. Những nghiên cứu về vai trò, nhiệm vụ của nhân viên công tác xã hội trong trường học.

Những nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến thực hiện nhiệm vụ của nhân viên công tác xã hội trong trường học. Đánh giá chung về tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài. 41 Tiểu kết chương 1. 43 Chương 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NHÂN VIÊN CÔNG TÁC XÃ HỘI TRONG TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ.

Công tác xã hội trường học và đặc điểm của học sinh Trung học cơ sở. Khái niệm công tác xã hội trường học. Đặc điểm của học sinh Trung học cơ sở và vấn đề của học sinh Trung học cơ sở. Nhân viên công tác xã hội trong trường học.

Khái niệm nhân viên công tác xã hội. Nhân viên công tác xã hội trong trường học. Yêu cầu, tiêu chuẩn cần có của nhân viên công tác xã hội trong trường Trung học cơ sở. Một số nhiệm vụ của nhân viên công tác xã hội trong trường Trung học cơ sở.

Một số lý thuyết ứng dụng trong thực hiện nhiệm vụ của nhân viên công tác xã hội trong trường Trung học cơ sở. Một số yếu tố ảnh hưởng đến thực hiện nhiệm vụ của nhân viên công tác xã hội trong trường học. Chủ trương, chính sách phát triển nghề công tác xã hội trong trường học. Nhận thức của xã hội về nghề công tác xã hội.

Trình độ chuyên môn về công tác xã hội của nhân viên công tác xã hội. Sự phối hợp giữa học sinh, giáo viên, phụ huynh và các đơn vị liên quan trong trường học. Khung phân tích và các biến số. Khung phân tích.

70 Tiểu kết chương 2. 71 Chương 3: THỰC TRẠNG NHÂN VIÊN CÔNG TÁC XÃ HỘI TRONG TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ QUA KHẢO SÁT TẠI TP. HỒ CHÍ MINH. Khái quát về địa bàn nghiên cứu và công tác xã hội trong trường Trung học cơ sở hiện nay.

Khái quát về địa bàn nghiên cứu. Những vấn đề của học sinh và nhu cầu trợ giúp của học sinh các trường Trung học cơ sở qua khảo sát. Thực trạng số lượng, đặc điểm cá nhân, trình độ chuyên môn về công tác xã hội của nhân viên công tác xã hội trường Trung học cơ sở qua khảo sát. Số lượng, đặc điểm cá nhân của nhân viên công tác xã hội trong trường Trung học cơ sở qua khảo sát.

Về trình độ và chuyên ngành đào tạo của nhân viên công tác xã hội trong trường Trung học cơ sở qua khảo sát. Công tác đào tạo bồi dưỡng về chuyên môn công tác xã hội của nhân viên công tác xã hội trường Trung học cơ sở. Thực trạng đáp ứng yêu cầu của nhân viên công tác xã hội trong các trường Trung học cơ sở qua khảo sát. Thực trạng đáp ứng yêu cầu về kiến thức.

Thực trạng đáp ứng yêu cầu về kỹ năng. Thực trạng đáp ứng yêu cầu về thái độ. Thực trạng thực hiện nhiệm vụ của nhân viên công tác xã hội trong trường Trung học cơ sở qua khảo sát. Thực hiện nhiệm vụ tham vấn/tư vấn.

Thực hiện nhiệm vụ giáo dục. Thực hiện nhiệm vụ biện hộ. Thực hiện nhiệm vụ kết nối, chuyển gửi. Nhiệm vụ tổ chức hoạt động nhóm (vui chơi, giải trí, tự giúp).

Thực trạng tự đánh giá về các yếu tố ảnh hưởng đến thực hiện nhiệm vụ của nhân viên công tác xã hội trong trường Trung học cơ sở qua khảo sát. Tự đánh giá qua yếu tố chủ trương, chính sách phát triển nghề công tác xã hội. Tự đánh giá qua yếu tố trình độ chuyên môn về công tác xã hội của nhân viên công tác xã hội trong trường Trung học cơ sở. Tự đánh giá qua yếu tố sự tham gia, phối hợp của học sinh, giáo viên, phụ huynh và các đơn vị liên quan trong trường Trung học cơ sở.

Tự đánh giá qua yếu tố nhận thức của nhà trường về công tác xã hội trong trường học. 138 Tiểu kết chương 3. 141 Chương 4: THỰC NGHIỆM GIẢI PHÁP TẬP HUẤN NÂNG CAO NĂNG LỰC CÔNG TÁC XÃ HỘI CHO NHÂN VIÊN CÔNG TÁC XÃ HỘI TRONG TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ TẠI TP. HỒ CHÍ MINH.

Căn cứ đề xuất giải pháp. Cơ sở khoa học. Cơ sở thực tiễn. Một số giải pháp.

Tăng cường truyền thông nâng cao nhận thức về CTXH trường học với lãnh đạo các trường về vai trò, nhiệm vụ của nhân viên công tác xã hội. Tập huấn, bồi dưỡng nâng cao năng lực cho nhân viên công tác xã hội trong trường Trung học cơ sở. Giải pháp về cơ cấu, vị trí việc làm của nhân viên công tác xã hội trong trường Trung học cơ sở. Đề xuất các điều kiện để đảm bảo hoạt động nghề nghiệp cho nhân viên công tác xã hội trong các trường học.

Thực nghiệm giải pháp tập huấn nâng cao năng lực cho nhân viên công tác xã hội trong trường Trung học cơ sở. Điều kiện thực nghiệm giải pháp tập huấn nâng cao năng lực cho nhân viên công tác xã hội trong trường Trung học cơ sở. Kết quả thực nghiệm giải pháp. 151 Tiểu kết chương 4.

162 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ. 164 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU. 170 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 185 DANH MỤC BẢNG Bảng 3.1: Thông tin nhân khẩu nhân viên CTXH trong trường THCS công lập trên địa bàn Tp.

Hồ Chí Minh theo Báo cáo của Sở Giáo dục và Đào tạo Tp. Hồ Chí Minh năm 2022 .2: Những vấn đề gặp phải của HS (đánh giá của HS) (N = 146) .3: Đội ngũ nhân viên công tác xã hội trong trường THCS qua khảo sát (N = 125) .4: Đội ngũ nhân viên công tác xã hội trường học phân theo trình độ đào tạo và trình độ chuyên môn (N = 125) .5: Công tác đào tạo, bồi dưỡng về CTXH của nhân viên CTXH trường THCS .6: Thực trạng đáp ứng yêu cầu về kiến thức của nhân viên CTXH trong trường THCS (N = 125) .7: Thực trạng đáp ứng yêu cầu về kỹ năng của nhân viên CTXH trong trường THCS (N = 125) .8: Thực trạng đáp ứng yêu cầu về thái độ của nhân viên CTXH về CTXH trong trường học (N = 125) .