Luận án quản lý kiểm định chất lượng giáo dục trường THCS tỉnh Hải Dương

Lý do chọn đề tài Trong suốt tiến trình cách mạng, Đảng và Nhà nước ta đã luôn khẳng định giáo dục và đào tạo đóng vai trò then chốt, là những chính sách trọng tâm, có vai trò chính yếu của Nhà nước, được ưu tiên trước nhất, thậm chí đi trước một bước so với các chính sách phát triển kinh tế - xã hội khác. Kể từ năm 1993, Đảng đã xác định giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu; đầu tư cho giáo dục là đầu tư phát triển [1]; giáo dục là sự nghiệp của toàn Đảng, của Nhà nước và của toàn dân, mục tiêu của giáo dục là nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, phát triển giáo dục gắn với nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội và củng cố quốc phòng - an ninh [2]. Trong phát triển giáo dục nói chung, chất lượng giáo dục (CLGD) là nội dung được Đảng thực sự quan tâm, đặt quyết tâm “Tạo chuyển biến căn bản, mạnh mẽ về chất lượng, hiệu quả giáo dục, đào tạo; đáp ứng ngày càng tốt hơn công cuộc xây dựng, bảo vệ Tổ quốc và nhu cầu học tập của nhân dân” [3]. Để nâng cao CLGD, nhiều biện pháp, giải pháp đã được thực hiện, trong đó đáng chú ý là việc xây dựng và triển khai hệ thống kiểm định chất lượng giáo dục (KĐCLGD) các cấp học, bao gồm giáo dục phổ thông nói chung và trường THCS nói riêng.

KĐCLGD thực chất là hoạt động đánh giá nhằm xem xét, công nhận cơ sở giáo dục (CSGD) hoặc chương trình đào tạo (CTĐT) đạt tiêu chuẩn CLGD trong thời gian nhất định. Kết quả của KĐCLGD làm căn cứ để CSGD giải trình với các cơ quan quản lí nhà nước có thẩm quyền và xã hội về thực trạng CLGD, được công khai, là căn cứ tham khảo cho người học lựa chọn CSGD và người sử dụng lao động tuyển chọn nhân lực. Mặc dù, KĐCLGD không trực tiếp tạo ra CLGD, nhưng quá trình phấn đấu để được công nhận đạt chuẩn chất lượng đã đòi hỏi các CSGD phải không ngừng hoàn thiện và nâng cao các chuẩn mực đầu vào, qui trình đào tạo và các chuẩn mực đầu ra, do đó tạo nên chất lượng ở tất cả các khâu liên quan trong mỗi CSGD [4]. Với việc lần đầu được thể chế hóa tại Luật Giáo dục năm 2005: “Kiểm định chất lượng giáo dục là biện pháp chủ yếu nhằm xác định mức độ thực hiện mục 1 tiêu, chương trình, nội dung giáo dục đối với nhà trường và cơ sở giáo dục khác.

Việc kiểm định chất lượng giáo dục được thực hiện định kỳ trong phạm vi cả nước và đối với từng cơ sở giáo dục. Kết quả kiểm định chất lượng giáo dục được công bố công khai để xã hội biết và giám sát” [51]; và tiếp tục được Đảng xác định là một trong các nhiệm vụ, giải pháp góp phần đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục: “Hoàn thiện hệ thống kiểm định chất lượng giáo dục. Định kỳ kiểm định chất lượng các cơ sở giáo dục, đào tạo và các chương trình đào tạo; công khai kết quả kiểm định” (Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 4/11/2013) [3], càng cho thấy sự cần thiết, ý nghĩa cũng như vai trò quan trọng của KĐCLGD đối với mục tiêu tạo chuyển biến căn bản, mạnh mẽ về CLGD nói chung và CLGD trường THCS nói riêng, nhất là trong bối cảnh Việt Nam đang trong quá trình đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế. Thực hiện quan điểm, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, cũng như nhận thức được vai trò, ý nghĩa của KĐCLGD, trong thời gian qua ngành Giáo dục tỉnh Hải Dương đã tích cực đẩy mạnh hoạt động KĐCLGD phổ thông, trường THCS trên địa bàn nói riêng, bước đầu đạt được những kết quả nhất định.

Tính lũy kế đến thời điểm năm học 2020-2021 đang diễn ra, đã có 100% trường THCS trên địa bàn tỉnh Hải Dương hoàn thành TĐG (với 252/252 trường) và 79,76% trường được ĐGN và công nhận đạt KĐCLGD (với 201/252 trường), tỷ lệ trường THCS được công nhận trường đạt chuẩn quốc gia là 77,78% (với 196/252 trường) [56]. Mặc dù vậy, KĐCLGD trường THCS trên địa bàn tỉnh Hải Dương vẫn tồn tại một số hạn chế, khó khăn như: (1) Nhận thức của một bộ phận cán bộ quản lý, giáo viên trường THCS về vai trò, ý nghĩa và tầm quan trọng của KĐCLGD đối với yêu cầu nâng cao CLGD chưa đầy đủ nên chưa dành sự quan tâm đúng mức; (2) Một bộ phận cán bộ quản lý, giáo viên ở các trường THCS nhưng chưa nắm chắc quy trình, kỹ thuật TĐG, nên việc triển khai hoạt động này chưa đáp ứng yêu cầu đạt ra; (3) Việc lưu trữ hồ sơ, văn bản, tài liệu của các trường THCS không đầy đủ, thiếu khoa học gây trở ngại, mất nhiều thời gian cho việc thu thập thông tin minh chứng. Việc sử dụng, sắp xếp, bố trí thông tin minh chứng của báo cáo TĐG chưa phù hợp với yêu cầu của chỉ báo; (4) Chất lượng 2 báo cáo TĐG của một số trường THCS chưa đạt yêu cầu, chưa phản ánh được chất lượng và thực tiễn của nhà trường; (5) Chưa có đội ngũ ĐGN chuyên trách, tất cả đánh giá viên đều thực hiện ĐGN theo điều động của Sở GD&ĐT như là công tác kiêm nhiệm nên bị động về thời gian cũng như hạn chế về năng lực khi thực hiện công việc; (6) Việc tổ chức thực hiện kế hoạch cải tiến chất lượng của nhà trường sau TĐG và ĐGN chưa được kiểm tra, theo dõi thường xuyên nên hiệu quả của công tác KĐCLGD chưa thực sự rõ nét; (7) Bên cạnh đó, việc xây dựng kế hoạch thực hiện KĐCLGD trường THCS chưa thực sự khoa học; việc tổ chức, chỉ đạo, thanh tra, kiểm tra thực hiện KĐCLGD trường THCS chưa được thường xuyên và chưa có sự thống nhất v. Do đó, nghiên cứu, nâng cao quản lý KĐCLGD trường THCS trên địa bàn tỉnh Hải Dương cần được quan tâm thực hiện, góp phần quyết định tới việc cải thiện CLGD và sự thành công của đổi mới giáo dục cho địa phương.

Xuất phát từ thực tiễn nêu trên và trước yêu cầu đổi mới, phát triển giáo dục trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, trước sự phát triển mạnh mẽ của cuộc CMCN 4.0 và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, cần có một công trình nghiên cứu chuyên sâu, có cơ sở lý luận và thực tiễn để đề xuất giải pháp nâng cao quản lý KĐCLGD trường THCS trên địa bàn tỉnh Hải Dương. Do đó, tác giả lựa chọn đề tài “Quản lý kiểm định chất lượng giáo dục trường trung học cơ sở trên địa bàn tỉnh Hải Dương” để nghiên cứu. Mục đích nghiên cứu Luận án làm rõ những vấn đề lý luận quản lý KĐCLGD trường THCS và thực tiễn quản lý KĐCLGD trường THCS trên địa bàn tỉnh Hải Dương, nhằm đưa ra những giải pháp để nâng cao hơn nữa quản lý KĐCLGD trường THCS của Sở GD&ĐT tỉnh Hải Dương. Khách thể và đối tượng nghiên cứu Khách thể nghiên cứu: Hoạt động KĐCLGD trường THCS Đối tượng nghiên cứu: Quản lý KĐCLGD trường THCS trên địa bàn tỉnh Hải Dương.

Phạm vi nghiên cứu 3 Phạm vi nội dung: Hoạt động quản lý KĐCLGD trường THCS của Sở GD&ĐT tỉnh Hải Dương, bao gồm: quản lý TĐG, quản lý ĐGN, quản lý công nhận đạt KĐCLGD và đề xuất công nhận trường THCS đạt chuẩn quốc gia (CQG). Phạm vi không gian: giới hạn nghiên cứu trên địa bàn tỉnh Hải Dương. Phạm vi thời gian: Số liệu sử dụng trong luận án được thu thập từ năm học 2014-2015 đến thời điểm năm học 2020-2021 đang diễn ra. Giả thuyết khoa học Quản lý KĐCLGD trường THCS trên địa bàn tỉnh Hải Dương đã đạt được những kết quả nhất định, góp phần nâng cao CLGD chung của địa phương.

Tuy nhiên, hoạt động này của Sở GD&ĐT tỉnh Hải Dương còn bộc lộ một số hạn chế, nhất là về lập kế hoạch thực hiện, tổ chức thực hiện, chỉ đạo thực hiện và kiểm tra, đánh giá thực hiện. Nghiên cứu xây dựng và áp dụng các giải pháp quản lý khả thi, phù hợp với cơ sở khoa học và thực tiễn sẽ góp phần nâng cao hơn nữa quản lý KĐCLGD trường THCS trên địa bàn tỉnh Hải Dương. Nhiệm vụ nghiên cứu Hệ thống hóa cơ sở lý luận về KĐCLGD và quản lý KĐCLGD trường THCS; Đánh giá khái quát thực trạng KĐCLGD trường THCS và đánh giá cụ thể thực trạng quản lý KĐCLGD trường THCS của Sở GD&ĐT tỉnh Hải Dương; Đề xuất giải pháp quản lý KĐCLGD trường THCS trên địa bàn tỉnh Hải Dương; Thử nghiệm, khảo nghiệm giải pháp đã đề xuất, đánh giá tính cần thiết và khả thi đối với các giải pháp quản lý KĐCLGD trường THCS trên địa bàn tỉnh Hải Dương. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu 7.

Phương pháp luận nghiên cứu 7. Tiếp cận quản lý chất lượng Quản lý chất lượng là hoạt động có phối hợp để định hướng và kiểm soát một tổ chức về chất lượng bao gồm việc lập chính sách chất lượng và mục tiêu chất lượng, hoạch định chất lượng, kiểm soát chất lượng, đảm bảo và cải tiến chất lượng. Trong khi đó, quản lý KĐCLGD về bản chất cũng là một dạng quản lý chất 4 lượng, vì vậy, tiếp cận quản lý chất lượng, cụ thể là mô hình quản lý chất lượng toàn diện (TQM) được khai thác để nghiên cứu luận án. Tiếp cận chức năng Quản lí có rất nhiều hoạt động khác nhau tùy theo tổ chức, hay theo cấp bậc.

Tuy nhiên, có bốn hoạt động (chức năng) cơ bản phổ biến ở tất cả các tổ chức như: Lập kế hoạch, tổ chức, lãnh đạo/điều phối (chỉ đạo) và kiểm tra. Do đó, tiếp cận theo chức năng được vận dụng để nghiên cứu quản lý KĐCLGD trường THCS của Sở GD&ĐT tỉnh Hải Dương. Tiếp cận hệ thống Được sử dụng nhằm phân tích, đánh giá tính thống nhất, đa dạng, mối tương quan giữa mục tiêu, nội dung, phương pháp về KĐCLGD và quản lý KĐCLGD trường THCS. Quản lý KĐCLGD trường THCS là một nội dung trong quản lý giáo dục.

Quản lý KĐCLGD trường THCS có mối liên hệ với các nội dung quản lý giáo dục khác, góp phần vào quản lý chất lượng trường THCS. Tiếp cận lịch sử, logic KĐCLGD trên thế giới đã có lịch sử trăm năm, nhưng KĐCLGD và quản lý KĐCLGD trường THCS trên địa bàn tỉnh Hải Dương chỉ bắt đầu xuất hiện khi các quy định pháp luật liên quan được ban hành ở Việt Nam. Dù không có bề dầy lịch sử nhưng KĐCLGD trường THCS trên địa bàn tỉnh Hải Dương cũng luôn vận động, phát triển qua các giai đoạn thời gian.