Luận án quản lý đào tạo giáo viên THCS tại các tỉnh Đông Nam Bộ đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục

Lý do chọn đề tài Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04/11/2013 của Hội nghị lần thứ 8 Ban Chấp hành Trung ương khóa XI về “Đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục Việt Nam theo hướng chuẩn hoá, hiện đại hoá” đã đề ra các nhiệm vụ đối với giáo dục, đào tạo: (1) Đổi mới hệ thống giáo dục theo hướng mở, linh hoạt, liên thông giữa các bậc học, trình độ và giữa các phương thức giáo dục, đào tạo. Chuẩn hóa, hiện đại hóa giáo dục và đào tạo; (2) Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, phát triển khả năng sáng tạo, tự học khuyến khích học tập suốt đời và xây dựng xã hội học tập; (3) Phát triển đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lí, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục, đào tạo. Đào tạo lại, bồi dưỡng nhà giáo theo yêu cầu nâng cao chất lượng, trách nhiệm, đạo đức và năng lực nghề nghiệp; (4) Khuyến khích phát triển các loại hình trường ngoài công lập đáp ứng nhu cầu xã hội về giáo dục chất lượng cao, hoàn thiện chính sách học phí; (5) Đổi mới căn bản công tác quản lí giáo duc, đào tạo, đảm bảo dân chủ thống nhất; tăng quyền tự chủ và trách nhiệm xã hội của các cơ sở giáo dục, đào tạo; coi trọng quản lí chất lượng [28,29]. Trong những năm qua, đã có nhiều công trình nghiên cứu về đào tạo và quản lí đào tạo nói chung [31,36,39,48,58,121,125] cũng như đào tạo và quản lí đào tạo giáo viên [41,51,97,99,100,117].

Các công trình nghiên cứu về quản lí đào tạo nói chung, quản lí đào tạo giáo viên nói riêng đã đề xuất nhiều biện pháp, giải pháp, nhất là về quản lí đào tạo giáo viên theo chuẩn đầu ra [56,99,100,117]. Trong những năm gần đây, bối cảnh tác động đến đào tạo và quản lí đào tạo giáo viên nói chung, giáo viên trung học cơ sở (THCS) nói riêng có nhiều thay đổi. Trước hết, Đổi mới khung cơ cấu hệ thống giáo dục quốc dân trong đó quy định về mục tiêu, yêu cầu, nội dung, phương pháp và chương trình giáo dục của các cấp bậc học. Khung cơ cấu hệ thống giáo dục quốc dân mới, ban hành kèm theo QĐ số 1981/QĐ-TTg ngày 18/10/2016 ban hành Khung cơ cấu hệ thống giáo dục quốc dân [110] và Luật Giáo dục – Luật số 43 [104], qui định: Giáo dục tiểu học là giáo dục bắt buộc, giáo dục phổ cập bao gồm THCS và trung học phổ thông.

Việt Nam chúng ta đã hoàn thành phổ cập THCS từ năm 2010. Nói cách khác, tốt nghiệp THCS, học sinh đã có tri thức phổ thông cơ bản, nền tảng để học tiếp lên trung học 2 phổ thông (THPT), hoặc sang giáo dục nghề nghiệp (sơ cấp, trung cấp), hoặc gia nhập thị trường lao động. Đổi mới Khung cơ cấu hệ thống giáo dục quốc dân như vậy đòi hỏi phải ban hành chương trình giáo dục phổ thông mới (năm 2018), đòi hỏi đẩy mạnh giáo dục hướng nghiệp cho học sinh THCS, đẩy mạnh phân luồng học sinh sau THCS [92]. Một điều tất yếu dẫn đến đó là cần phải đổi mới mục tiêu, nội dung, phương pháp đào tạo giáo viên THCS.

Thứ hai, Luật Giáo dục đã sửa đổi [104], trong đó chuẩn trình độ đào tạo của giáo viên THCS là trình độ đại học (có trình đại học các ngành đào tạo giáo viên). Điều này dẫn đến thay đổi sứ mạng, chức năng của nhiều cơ sở đào tạo giáo viên, nhất là các trường ở địa phương như các tỉnh KVĐNB. Cụ thể là: trước đây, một số trường cao đẳng sư phạm trong KVĐNB có sứ mạng đào tạo giáo viên THCS thì hiện nay không còn đáp ứng được, chỉ đào tạo giáo viên bậc mầm non, chỉ còn lại các ngành đào tạo giáo viên có trình độ đại học trong các trường đại học (địa phương) đa ngành là đủ điều kiện để đào tạo giáo viên THCS. Thứ ba, Luật Giáo dục đại học sửa đổi năm 2018 - Luật số 34/2018/QH14 ngày 19 tháng 11 năm 2018 về sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục đại học [103] đã có nhiều thay đổi đáng kể về chủ đề tự chủ và trách nhiệm giải trình của cơ sở đào tạo (CSĐT) nói chung, CSĐT giáo viên nói riêng, cơ chế quản lí, vai trò của Hội đồng trường, trách nhiệm công khai, giải trình.

và phân cấp quản lí các trường đại học địa phương. Cuối cùng, bối cảnh đổi mới giáo dục Việt Nam có nhiều thay đổi, trong đó có những thay đổi (như toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế, Cách mạng công nghiệp lần thứ Tư và chuyển đổi số, tác động của biến đổi khí hậu, đại dịch,.) mang tính quyết định đến định hướng chung, chiến lược phát triển bền vững của quốc gia [66,67,111,130]. Đối với đào tạo giáo viên THCS, các CSĐT cần nghiên cứu khung năng lực của giáo viên được khuyến cáo bởi các tổ chức, diễn đàn quốc tế; Khung năng lực giáo viên được khuyến cáo bởi các nước trong khu vực ASEAN; mục tiêu giáo dục của bậc học và điều kiện thực tiễn của địa phương, khu vực nghiên cứu để tổ chức xây dựng khung năng lực đầu ra cho các chương trình đào tạo giáo viên, đồng thời tổ chức, triển khai đào tạo giáo viên làm thế nào để đạt được khung năng lực đấy. 3 Đã có các nghiên cứu về quản lí đào tạo giáo viên khu vực Đông Nam Bộ (KVĐNB) (bao gồm cả Thành phố Hồ Chí Minh) theo tiếp cận đáp ứng nhu cầu giáo dục [44,45], tuy nhiên quản lí đào tạo giáo viên THCS có trình độ đại học (theo yêu cầu chuẩn trình độ đào tạo mới), theo tiếp cận năng lực (hay ngắn gọn là theo năng lực), tại các tỉnh KVĐNB - không bao gồm Thành phố Hồ Chí Minh, với các cơ sở đào tạo giáo viên mang đặc thù của các trường đại học địa phương, các chương trình đào tạo chủ yếu theo định hướng ứng dụng [17,75,84,90] gần như chưa có.

Từ các lí do trên, cấp thiết phải có những nghiên cứu về đào tạo và quản lí đào tạo giáo viên THCS có trình độ đại học, không chỉ các tỉnh KVĐNB mà trên phạm vi cả nước, trong đó phải bàn về chuẩn đầu ra của chương trình đào tạo giáo viên THCS (theo năng lực) đáp ứng yêu cầu đổi mới, nội dung và các biện pháp quản lí đào tạo giáo viên THCS để đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục (yêu cầu xã hội - yêu cầu phát triển giáo dục và đào tạo tại các tỉnh KVĐNB và cả nước). Đó là lý do tôi chọn đề tài “Quản lí đào tạo giáo viên trung học cơ sở tại các tỉnh khu vực Đông Nam Bộ đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục” làm đề tài nghiên cứu của mình. Mục đích nghiên cứu Trên cơ sở nghiên cứu lí luận về quản lí đào tạo giáo viên THCS đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục, kết quả đánh giá thực trạng quản lí đào tạo giáo viên THCS tại các tỉnh KVĐNB, đề xuất các biện pháp quản lí đào tạo giáo viên THCS tại các tỉnh KVĐNB đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục. Khách thể và đối tượng nghiên cứu 3.

Khách thể nghiên cứu Đào tạo giáo viên THCS đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục. Đối tượng nghiên cứu Quản lí đào tạo giáo viên THCS tại các tỉnh KVĐNB đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục. Giả thuyết khoa học Đào tạo và quản lí đào tạo giáo viên THCS tại các trường đại học KVĐNB trong thời gian qua đã bước đầu đạt được một số kết quả. Tuy nhiên, so với yêu cầu đổi mới, công tác quản lí đào tạo giáo viên THCS còn nhiều hạn chế, từ đó hiệu quả quản lí và chất lượng đào tạo giáo viên chưa cao.

Nếu xác lập được cơ sở lý luận 4 đúng đắn, đánh giá khách quan thực trạng quản lí đào tạo giáo viên THCS tại các tỉnh KVĐNB thì sẽ đề xuất được các biện pháp quản lí đào tạo giáo viên THCS tại các tỉnh KVĐNB hợp lý, khả thi đáp ứng được yêu cầu đổi mới giáo dục. Nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu 5. Nhiệm vụ nghiên cứu Trên cơ sở nghiên cứu các mô hình quản lí đào tạo, đề xuất khung lí luận về quản lí đào tạo giáo viên THCS có trình độ đại học đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục; Đánh giá thực trạng đào tạo và quản lí đào tạo giáo viên THCS tại các tỉnh KVĐNB tương ứng với khung lí luận; Đề xuất các biện pháp đổi mới quản lí đào tạo giáo viên THCS tại các tỉnh KVĐNB góp phần thực hiện đổi mới chương trình giáo dục phổ thông, cấp THCS; Khảo nghiệm mức độ cấp thiết và mức độ khả thi của các biện pháp đề xuất; Tổ chức thử nghiệm một biện pháp được đề xuất. Phạm vi nghiên cứu 5.

Giới hạn về đối tượng nghiên cứu Theo Luật Giáo dục năm 2019 và Khung trình độ quốc gia được ban hành theo QĐ số 1982/QĐ-TTg ngày 18/10/2016 thì giáo viên THCS phải có trình độ đại học (tức phải có trình độ bậc 6/8), nên trong luận án này tác giả giới hạn chỉ nghiên cứu quản lí đào tạo giáo viên THCS có trình độ đại học. Các đối tượng khảo sát có liên quan trực tiếp đến nghiên cứu này là các cán bộ QLGD của cơ sở đào tạo và cơ sở tuyển dụng (lãnh đạo sở, phòng giáo dục và các trường THCS), các giảng viên và nhân viên làm công tác quản lí đào tạo của CSĐT, các giáo viên THCS và các sinh viên năm cuối của các CSĐT- các giáo viên THCS tương lai. Chủ thể quản lý trọng tâm trong đào tạo giáo viên THCS là Hiệu trưởng các trường đào tạo GVTHCS. Giới hạn về địa bàn nghiên cứu Đề tài nghiên cứu, khảo sát thực trạng hoạt động quản lí đào tạo giáo viên trung học cơ sở (THCS) giai đoạn 2016 – 2020 trong các cơ sở đào tạo giáo viên có trình độ đại học ở các tỉnh KVĐNB.

Tuy nhiên, trong khoảng thời gian này chỉ có Trường ĐH Đồng Nai và Trường ĐH Thủ Dầu Một là triển khai đào tạo giáo viên có trình độ đại học. Địa bàn công tác của sinh viên khi ra trường được giới hạn là 5 các tỉnh KVĐNB (bao gồm các tỉnh Đồng Nai, Bình Dương, Bà Rịa-Vũng Tàu, Tây Ninh và Bình Phước) 5. Giới hạn về thời gian khảo sát thực trạng Đánh giá thực trạng đào tạo và quản lí đào tạo giáo viên THCS (có trình độ đại học) trong 3 năm, giai đoạn 2018-2020. Thời gian thử nghiệm biện pháp: năm 2021.

Cách tiếp cận và các phương pháp nghiên cứu 6. Cách tiếp cận 6.