Luận án phát triển đội ngũ cán bộ quản lý trường THCS cốt cán theo tiếp cận năng lực

Lý do chọn đề tài Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XII về phương hướng, nhiệm vụ kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2016 - 2020 đã chỉ rõ tiếp tục quan điểm giáo dục là quốc sách hàng đầu và tạo sự chuyển biến cơ bản, toàn diện trong phát triển giáo dục và đào tạo, củng cố và duy trì thành quả phát triển giáo dục; thực hiện phổ cập THCS. Chiến lược phát triển giáo dục 2011 - 2020 được phê duyệt tại Quyết định số 711/QĐ-TTg ngày 13/6/2012 của Thủ tướng Chính phủ đã đề ra mục tiêu phát triển giáo dục là “Đến năm 2020, nền giáo dục nước ta được đổi mới căn bản và toàn diện theo hướng chuẩn hoá, hiện đại hoá, xã hội hoá, dân chủ hóa và hội nhập quốc tế; chất lượng giáo dục toàn diện được nâng cao; giáo dục đạo đức, kỹ năng sống, năng lực sáng tạo, kỹ năng thực hành được chú trọng; đáp ứng nhu cầu nhân lực, nhất là nhân lực chất lượng cao phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và xây dựng nền kinh tế tri thức; đảm bảo công bằng xã hội trong giáo dục và cơ hội học tập suốt đời cho mỗi người dân, dần từng bước hình thành xã hội học tập”, “Củng cố, hoàn thiện hệ thống đào tạo sư phạm, đổi mới căn bản và toàn diện nội dung chương trình và phương pháp đào tạo, bồi dưỡng nhằm hình thành đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục đủ sức thực hiện đổi mới chương trình giáo dục phổ thông sau năm 2015”, “Chuẩn hóa trong đào tạo, tuyển chọn, sử dụng và đánh giá nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục”. Phát triển giáo dục đặt ra yêu cầu phát triển đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục: Để phát triển kinh tế - xã hội nói chung và phát triển giáo dục nói riêng cần có nhiều nhân tố (tài nguyên, cơ sở vật chất…). Tuy nhiên ngày nay người ta nhận thấy nhân tố con người giữ vai trò quyết định và để có con người có chất lượng cần phải phát triển giáo dục, trong đó đội ngũ cán bộ quản lý giữ vai trò then chốt.

Để thực hiện mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội phải phát triển giáo dục, muốn phát triển giáo dục phải phát triển nhân lực giáo dục, trong đó nguồn nhân lực then chốt là đội ngũ cán bộ quản lý nói chung và đội ngũ cán bộ quản lý cốt cán nói riêng. Mặt khác, chương trình giáo dục phổ thông mới (2018) theo hướng hình thành và phát triển phẩm chất, năng ực của học sinh, xác định giáo dục THCS là giai đoạn giáo dục cơ bản chuẩn bị cho giai đoạn giáo dục định hướng nghề nghiệp ở THPT nên đòi hỏi những yêu cầu mới 2 đối với đội ngũ giáo viên, cán bộ quản lý giáo dục và đặc biệt là cán bộ quản lý giáo dục cốt cán ở các trường phổ thông. Ngày 20 tháng 7 năm 2018 Bộ Giáo dục và đào tạo đã ban hành thông tư số 14/2018/TT-BGDĐT về quy định chuẩn hiệu trưởng cơ sở giáo dục phổ thông. Do vậy, việc phát triển đội ngũ cán bộ quản lý cốt cán trong các nhà trường phổ thông, trong đó có đội ngũ cán bộ quản lý trường THCS cốt cán để đáp ứng yêu cầu thực hiện chương trình GDPT mới và phát triển kinh tế - xã hội là vấn đề cấp thiết.

Yêu cầu, nhiệm vụ phát triển giáo dục nói chung và phát triển giáo dục Trung học cơ sở nói riêng đặt ra yêu cầu xây dựng và phát triển đội ngũ cán bộ quản lý trường Trung học cơ sở cốt cán Để đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa - hiện đại hóa và hội nhập quốc tế hiện nay cần phải đặt ưu tiên phát triển giáo dục lên hàng đầu, trong điều kiện giáo dục của nước ta còn nhiều tồn tại và bất cập, cần phải đẩy nhanh tốc độ phát triển giáo dục, trong đó nhân tố quan trọng và giữ vai trò then chốt là đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục cốt cán. Bên cạnh đó, một trong những nội dung cơ bản của phát triển giáo dục là thực hiện tốt mục tiêu phổ cập THCS, thực hiện thành công chương trình GDPT mới và đội ngũ cán bộ quản lý trường THCS cốt cán là nhân tố then chốt để thực hiện được mục tiêu này. Đội ngũ cán bộ quản lý các trường THCS về cơ bản được hình thành, phát triển từ đội ngũ giáo viên. Thực tế cho thấy hầu hết cán bộ quản lý các trường học đều xuất phát là những giáo viên có năng lực quản lý và chuyên môn tốt.

Trong điều kiện đó, việc nghiên cứu, xác định một số giải pháp ưu tiên mang tính đột phá nhằm phát triển toàn diện đội ngũ cán bộ quản lý trường THCS cốt cán từ đội ngũ cán bộ quản lý các trường THCS có ý nghĩa hết sức quan trọng và cấp thiết. Xuất phát từ các lý do nêu trên, tác giả chọn nghiên cứu đề tài "Phát triển đội ngũ cán bộ quản lý trƣờng Trung học cơ sở cốt cán theo tiếp cận năng lực" với mong muốn góp phần giải quyết một vấn đề bức thiết của giáo dục THCS hiện nay. Mục đích nghiên cứu Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn, luận án đề xuất các giải pháp phát triển đội ngũ cán bộ quản lý trường THCS cốt cán, góp phần nâng cao chất lượng GD THCS, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông. Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu 3.

Khách thể nghiên cứu: Đội ngũ cán bộ quản lý trường THCS cốt cán 3. Đối tượng nghiên cứu: Phát triển đội ngũ cán bộ quản lý trường THCS cốt cán theo tiếp cận năng lực 4. Giả thuyết khoa học Đổi mới GD phổ thông đang đặt ra những yêu cầu mới đối với CBQL và CBQL trường THCS cốt cán. Nếu đề xuất và thực hiện đồng bộ các giải pháp theo tiếp cận năng lực, dựa trên đặc trưng lao động và mô hình nhân cách của đội ngũ CBQL trường THCS cốt cán, tập trung vào công tác quy hoạch, bổ nhiệm, đào tạo, bồi dưỡng; xây dựng môi trường, tạo động lực làm việc cho đội ngũ CBQL; xây dựng và ban hành tiêu chuẩn CBQL trường THCS cốt cán thì có thể phát triển đội ngũ CBQL trường THCS cốt cán đủ về số lượng, đồng bộ về cơ cấu, đảm bảo chất lượng đáp ứng yêu cầu đổi mới GD phổ thông.

Nhiệm vụ nghiên cứu 5. Nghiên cứu cơ sở lý luận của vấn đề phát triển đội ngũ cán bộ quản lý trường THCS cốt cán theo tiếp cận năng lực 5. Khảo sát thực trạng phát triển đội ngũ cán bộ quản lý trường THCS cốt cán theo tiếp cận năng lực 5. Đề xuất các giải pháp phát triển đội ngũ cán bộ quản lý trường THCS cốt cán theo tiếp cận năng lực 5.

Khảo sát sự cần thiết và tính khả thi của các giải pháp đề xuất thực nghiệm một giải pháp. Phạm vi nghiên cứu 6. Giới hạn khách thể điều tra Điều tra cán bộ quản lý trường THCS cốt cán, CBQL trường THCS, giáo viên và CBQL nhà nước về giáo dục. Giới hạn địa bàn nghiên cứu Khảo sát khách thể điều tra ở các tỉnh Bắc Trung Bộ, cụ thể: Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh và thử nghiệm giải pháp tại tỉnh Thanh Hóa.

Giới hạn thời gian khảo sát Khảo sát thực trạng đội ngũ CBQL trường THCS cốt cán và thực trạng phát triển đội ngũ này từ năm 2015 đến năm 2019 4 7. Cách tiếp cận và phƣơng pháp nghiên cứu 7. Cách tiếp cận 7. Tiếp cận hệ thống Trường THCS là cấp học trong hệ thống GD quốc dân.

Những vấn đề về GD THCS đều được nghiên cứu, xem xét trong mối quan hệ tác động qua lại giữa GD THCS với các cấp học GD tiểu học và THPT cũng như với hệ thống GD quốc dân. Đội ngũ CBQL trường THCS là chủ thể của quá trình quản lý trường THCS, vì vậy phát triển đội ngũ CBQL trường THCS cốt cán phải gắn liền với việc thực hiện mục tiêu GD THCS, yêu cầu đổi mới quản lý, đổi mới phương pháp và hình thức tổ chức dạy học ở trường THCS hiện nay. Mặt khác, công tác phát triển đội ngũ CBQL trường THCS cốt cán cũng là một hệ thống bao gồm nhiều khâu, nhiều nội dung, nhiều thành tố có quan hệ biện chứng với nhau và với việc phát triển các hoạt động khác của GD THCS nói riêng và GD - ĐT nói chung, trước yêu cầu đổi mới GD phổ thông và hội nhập quốc tế. Tiếp cận năng lực Tiếp cận năng lực là nghiên cứu, vận dụng tích hợp các kiến thức, kỹ năng và thái độ để hoàn thành một công việc nào đó của CBQL đạt chuẩn quy định trong những điều kiện cụ thể.

Tiếp cận năng lực trong luận án là để xác định những năng lực cần có của CBQL trường THCS cốt cán, xác định các tiêu chuẩn năng lực đối với CBQL trường THCS cốt cán để giúp họ có thể thực hiện tốt nhiệm vụ theo yêu cầu. Từ đó chuyển hóa các tiêu chuẩn năng lực của họ vào hoạt động phát triển đội ngũ như: lập kế hoạch phát triển; đào tạo, bồi dưỡng năng lực cho CBQL trường THCS cốt cán; sử dụng, đánh giá CBQL trường THCS cốt cán dựa trên các tiêu chuẩn năng lực; tạo động lực cho CBQL trường THCS cốt cán phát triển. Tiếp cập theo chuẩn Việc tiếp cận theo chuẩn để thấy được phẩm chất năng lực của đội ngũ CBQL trường THCS đã đạt được ở mức độ nào so với chuẩn hiệu trưởng, từ đó có giải pháp cho việc nâng cao phẩm chất, năng lực của đội ngũ CBQL trường THCS cốt cán. Tiếp cận quản lý nguồn nhân lực Tiếp cận quản lý nguồn nhân lực để thấy được sự thống nhất giữa phát triển đội ngũ CBQL trường THCS cốt cán với quản lý, sử dụng và tạo môi trường nuôi dưỡng, tạo động lực cho đội ngũ CBQL trường THCS cốt cán phát triển.

Tiếp cận thực tiễn Việc phát triển đội ngũ CBQL trường THCS cốt cán cần được tính đến những đặc điểm kinh tế xã hội nói chung, đặc điểm của từng địa phương nói riêng và yêu cầu phát triển sự nghiệp giáo dục. Từ đó phát hiện được những mâu thuẫn, khó khăn của thực tiễn để đề xuất các giải pháp phát triển đội ngũ CBQL trường THCS cốt cán có cơ sở khoa học và có tính khả thi. Phương pháp nghiên cứu 7.