Tổ chức kiểm toán nội bộ tại các trường đại học trên địa bàn thành phố hà nội

Tổng quan về luận án

Luận án này tiên phong giải quyết vấn đề tổ chức kiểm toán nội bộ (KTNB) tại các trường đại học công lập (ĐHCL) trên địa bàn Thành phố Hà Nội, một lĩnh vực còn nhiều khoảng trống nghiên cứu sâu sắc tại Việt Nam. Trong bối cảnh nền giáo dục đại học Việt Nam đang đẩy mạnh tự chủ tài chính và nâng cao chất lượng để hội nhập quốc tế, nhu cầu về một hệ thống quản trị nội bộ chặt chẽ, đặc biệt là quản trị rủi ro, trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Tuy nhiên, các ĐHCL hiện nay "chƣa quan tâm đúng mức đến quản trị nội bộ, trong đó có quản trị rủi ro nên cũng chƣa quan tâm đến KTNB và tổ chức KTNB" (trích Mục 1, Mở đầu).

Research gap cụ thể mà luận án này làm sáng tỏ là sự thiếu hụt các công trình nghiên cứu "đầy đủ và toàn diện về tổ chức KTNB, cụ thể là tổ chức bộ máy KTNB trong trƣờng ĐH (bao gồm mô hình tổ chức bộ máy KTNB và tổ chức nhân sự KTNB trong trƣờng ĐH) và tổ chức hoạt động KTNB (bao gồm tổ chức xác định nội dung hoạt động và tổ chức qui trình hoạt động KTNB) trong các trƣờng ĐH tại Việt Nam nói chung, cũng nhƣ các trƣờng ĐH trên địa bàn thành phố Hà Nội nói riêng." (trích Kết luận rút ra từ các công trình đã nghiên cứu, Mở đầu). Các nghiên cứu trước đây, như của Bùi Thị Minh Hải (2013), chỉ dừng lại ở việc tổng kết vai trò và sự cần thiết mà chưa đi sâu vào cơ cấu và quy trình vận hành.

Nghiên cứu này được dẫn dắt bởi ba câu hỏi nghiên cứu chính:

1. Lý luận cơ bản về KTNB và tổ chức KTNB trong đơn vị, cũng như nội dung tổ chức KTNB trong trường đại học cần được hệ thống hóa và làm rõ như thế nào trong bối cảnh ĐHCL Việt Nam?
2. Thực trạng về tổ chức KTNB tại các ĐHCL trên địa bàn Thành phố Hà Nội hiện nay như thế nào, bao gồm những kết quả đạt được, hạn chế và nguyên nhân của những hạn chế đó?
3. Những giải pháp cụ thể nào có thể đề xuất để xây dựng và hoàn thiện tổ chức KTNB tại các ĐHCL trên địa bàn Thành phố Hà Nội, nhằm nâng cao hiệu quả quản trị nội bộ và quản lý rủi ro?

Khung lý thuyết của luận án tích hợp sâu sắc các nguyên lý về kiểm toán nội bộ hiện đại của Hiệp hội Kiểm toán nội bộ (IIA), Liên đoàn Kế toán quốc tế (IFAC), và Hiệp hội Kế toán viên Công chứng Anh (ACCA), với định nghĩa trọng tâm về KTNB là "một hoạt động đảm bảo và tư vấn mang tính độc lập, khách quan được thiết lập nhằm tạo ra giá trị gia tăng và cải tiến hoạt động của một tổ chức" (IIA, 2005; trích Mục 1.1a). Luận án mở rộng các lý thuyết về tổ chức (như khái niệm tổ chức của Từ điển Bách khoa Việt Nam và Wikipedia) để xây dựng một khung phân tích toàn diện cho việc tổ chức bộ máy và hoạt động KTNB trong các đơn vị công.

Đóng góp đột phá của nghiên cứu nằm ở việc cung cấp một mô hình tổ chức KTNB toàn diện, có tính khả thi cao, bao gồm cả tổ chức bộ máy và hoạt chức hoạt động, được điều chỉnh phù hợp với đặc thù của ĐHCL Việt Nam, đặc biệt là những trường đang thực hiện cơ chế tự chủ tài chính. Với việc khảo sát 52 trường ĐHCL trên địa bàn Hà Nội và thu về 125 phiếu khảo sát, luận án mang lại cái nhìn định lượng và định tính sâu sắc về thực trạng, từ đó đề xuất các giải pháp có thể "vận dụng một cách phù hợp cho các trƣờng ĐH tại Việt Nam nói chung" (trích Mục 1, Mở đầu), nâng cao chất lượng quản trị rủi ro và quản trị nội bộ, một yếu tố then chốt cho sự phát triển bền vững của giáo dục đại học.

Literature Review và Positioning

Luận án thực hiện tổng quan tài liệu sâu rộng, phân loại các công trình nghiên cứu về kiểm toán nội bộ (KTNB) thành ba nhóm chính: (1) KTNB trong doanh nghiệp, tổ chức kinh tế; (2) KTNB trong khu vực công; và (3) KTNB trong các trường đại học. Sự tổng hợp này không chỉ điểm lại các đóng góp mà còn làm nổi bật những khoảng trống cần được lấp đầy.

Đối với KTNB trong doanh nghiệp, các nghiên cứu quốc tế đã làm rõ vai trò cốt lõi của KTNB trong việc tăng cường kiểm soát nội bộ và quản trị. Reinstein và Gabhart (1987) nhấn mạnh vai trò của KTNB trong việc thúc đẩy chức năng kiểm soát nội bộ. Tuyên bố sửa đổi về Trách nhiệm của KTNB của Viện KTNB (IIA, 1990) khẳng định mục tiêu của KTNB là hỗ trợ quản lý thông qua phân tích, thẩm định và đề xuất. Sawyer và Vinten (1996) chỉ ra các lợi ích từ sự thay đổi định nghĩa và phạm vi hoạt động của KTNB, bao gồm cung cấp cơ sở phán đoán, hỗ trợ quản lý và tư vấn. Các nghiên cứu như của Simmons (1996), Dunn (1996), và Vinten (1999) đều nhấn mạnh tầm quan trọng của tính độc lập trong tổ chức KTNB. Diamond (2002) và Bookal (2002) tái khẳng định vai trò trọng yếu của KTNB trong việc cung cấp thông tin về sự an toàn và hiệu quả của hệ thống, cũng như quản lý rủi ro. Ramamoorti (2003) và Rick & Todd (2008) đã mở rộng quan điểm về vai trò ngày càng tăng của KTNB trong quản trị rủi ro và tăng cường sự tuân thủ. Các tác giả Acrons và Popanz (2012) còn chỉ ra 5 đặc điểm của tổ chức kiểm toán chuyên nghiệp bao gồm gắn kiểm toán với rủi ro chiến lược và kiểm toán liên tục.

Trong khu vực công, các nghiên cứu như Brierley, Nafabi & Gwilliam (2001) tại Sudan hay Belay (2007) tại Ethiopia đều chỉ ra thách thức về năng lực nhân sự và khuôn khổ đánh giá hiệu suất. Aikins (2011) nghiên cứu tại Australia cho thấy KTNB góp phần hạn chế gian lận, tham nhũng và cải thiện hiệu quả hoạt động của chính phủ. Simona và Elisabeta (2013) tại Romania lại nhận thấy KTNB ít chú ý đến quản lý tài chính và rủi ro mà tập trung vào kiểm soát nội bộ. Các tác giả như Mohammed Seid Ali (2011), Mihret (2013), Gherai Dana Simona (2013) và Plicher (2014) đã tập trung vào vai trò của KTNB trong quản trị rủi ro và thúc đẩy hoạt động hiệu quả trong các đơn vị công.

Đối với KTNB trong các trường đại học, Mihret và Yismaw (2007) đã nghiên cứu tại Ethiopia, chỉ ra rằng hiệu quả KTNB phụ thuộc vào chất lượng KTVNB và sự hỗ trợ của quản lý. Njoroge (2012) tại Kenya cũng xác nhận các yếu tố như sự chuyên nghiệp, chất lượng công việc, tính độc lập và sự hỗ trợ quản lý cấp cao có ảnh hưởng đến hiệu quả của KTNB. Nghiên cứu của Christopher, J. (2012) tại Australia đã đánh giá cơ chế kiểm soát hoạt động thông qua KTNB trong môi trường quản lý thay đổi. Marika Arena (2013) tại Italia chỉ ra hoạt động cốt lõi của KTNB trong các trường đại học là kiểm toán hoạt động. Fareed Mastan et al. (2015) tại Ethiopia đã đánh giá vai trò của KTNB trong việc cải thiện hiệu quả hoạt động của một trường đại học, chỉ ra sự thiếu hụt ủy ban kiểm toán, quy chế và nguồn lực là nguyên nhân chính dẫn đến hoạt động kém hiệu quả.

Tại Việt Nam, KTNB là khái niệm tương đối mới. Các công trình như của Nguyễn Quang Quynh (1998), Ngô Trí Tuệ và cộng sự (2004), Vương Đình Huệ và cộng sự (2007) đã đặt nền móng về KTNB trong doanh nghiệp và khu vực công. Luận án tiến sĩ của Nguyễn Thị Hồng Lam đã phân tích vai trò của KTNB trong quản trị rủi ro tại các tổng công ty thương mại, đề xuất giải pháp tổ chức bộ máy và hoạt động KTNB. Tuy nhiên, các nghiên cứu về KTNB trong các trường đại học tại Việt Nam còn hạn chế, chủ yếu chỉ tập trung vào vai trò và sự cần thiết (ví dụ Bùi Thị Minh Hải, 2013) mà chưa đi sâu vào "tổ chức bộ máy và tổ chức hoạt động kiểm toán của bộ phận KTNB trong các trƣờng ĐH, trong đó có ĐHCL." (trích Kết luận rút ra từ các công trình đã nghiên cứu, Mở đầu).

Vị trí của luận án trong dòng nghiên cứu hiện có là lấp đầy khoảng trống lý luận và thực tiễn về việc tổ chức KTNB một cách toàn diện tại các ĐHCL tại Hà Nội, đặc biệt khi các trường này chuyển đổi sang cơ chế tự chủ. Nghiên cứu này tiến xa hơn các công trình trước đó bằng cách không chỉ nhận diện vai trò mà còn đi sâu vào các khía cạnh cấu trúc (mô hình bộ máy, nhân sự) và quy trình (nội dung, quy trình hoạt động). Bằng cách so sánh với các mô hình quốc tế (ví dụ: Viện KTNB IIA, kinh nghiệm từ các trường đại học ở Ethiopia của Mihret và Yismaw (2007) hay Kenya của Njoroge (2012)), luận án đưa ra những bài học kinh nghiệm và giải pháp cụ thể, phù hợp với bối cảnh đặc thù của Việt Nam, qua đó nâng cao năng lực quản trị cho các trường.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án này đóng góp đáng kể vào lý thuyết kiểm toán nội bộ bằng cách mở rộng và điều chỉnh các khuôn khổ lý thuyết hiện có về tổ chức và vận hành kiểm toán nội bộ vào một bối cảnh đặc thù: các trường đại học công lập (ĐHCL) đang trong quá trình tự chủ tại một nền kinh tế chuyển đổi như Việt Nam. Nghiên cứu không chỉ dừng lại ở việc áp dụng các nguyên lý chung mà còn "hệ thống hóa và làm rõ lý luận cơ bản về KTNB và tổ chức KTNB trong đơn vị và nội dung tổ chức KTNB trong trƣờng ĐH, trong đó có trƣờng ĐHCL" (trích Mục đích nghiên cứu, Mở đầu), qua đó mở rộng các lý thuyết quản trị và kiểm soát nội bộ.

Nghiên cứu thách thức quan điểm truyền thống của nhiều trường ĐHCL Việt Nam về KTNB, vốn coi đây chỉ là hoạt động thanh tra, kiểm tra tài chính đơn thuần. Thay vào đó, nó mở rộng định nghĩa và vai trò của KTNB theo hướng hiện đại, nhấn mạnh chức năng "đảm bảo và tư vấn độc lập, khách quan" (IIA, 2005) không chỉ cho các hoạt động tài chính mà còn cho toàn bộ quá trình quản trị, kiểm soát và quản lý rủi ro của đơn vị. Luận án đặc biệt mở rộng lý thuyết về tính độc lập của KTNB, như đã được nhấn mạnh bởi Simmons (1996), Dunn (1996) và Vinten (1999), bằng cách đề xuất các mô hình tổ chức bộ máy và nhân sự đảm bảo sự độc lập này trong cơ cấu tổ chức phức tạp và mối quan hệ nội bộ đa chiều của trường đại học.

Khung khái niệm của luận án được xây dựng dựa trên sự tích hợp các quan điểm từ IIA, IFAC, ACCA và các nhà khoa học trong nước, định nghĩa "Tổ chức KTNB là tổ chức bộ máy nhân sự để thực hiện một khối lượng công việc kiểm toán theo yêu cầu quản trị của đơn vị và tổ chức giao việc, kiểm tra, giám sát công việc kiểm toán trên cơ sở vận dụng các phương pháp KTNB trong điều kiện cụ thể, thông qua việc thiết lập mối liên hệ giữa các đối tượng và phương pháp kiểm toán để đạt được mục tiêu KTNB trong đơn vị" (trích Mục 2.1, Chương 1). Các thành phần chính trong khung khái niệm này bao gồm: tổ chức bộ máy KTNB (vị trí, mô hình, nhân sự) và tổ chức hoạt động KTNB (nội dung, quy trình, phương pháp). Mối quan hệ giữa các thành phần này được định hình bởi mục tiêu quản trị rủi ro và nâng cao hiệu quả hoạt động của đơn vị.

Mặc dù luận án không nêu rõ các "propositions/hypotheses numbered" trong phần Mở đầu, cấu trúc nghiên cứu thực nghiệm và các giải pháp đề xuất hàm ý các giả thuyết về mối liên hệ giữa việc tổ chức KTNB theo các nguyên tắc được đề xuất và việc cải thiện quản trị nội bộ, quản lý rủi ro, và hiệu quả hoạt động của trường đại học. Cụ thể, giả thuyết ngầm định là việc áp dụng các nguyên tắc tổ chức KTNB hiện đại (độc lập, khách quan, chuyên nghiệp) sẽ dẫn đến việc nâng cao hiệu quả quản trị và giảm thiểu rủi ro, đặc biệt trong bối cảnh tự chủ tài chính. Điều này có thể được xem là một sự chuyển dịch mô hình (paradigm shift) từ kiểm soát tập trung, mang tính hành chính sang một mô hình quản trị rủi ro chủ động hơn, được hỗ trợ bởi chức năng KTNB hiện đại, với bằng chứng từ các phát hiện về những hạn chế hiện tại và đề xuất giải pháp cụ thể.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án là sự tích hợp của nhiều lý thuyết và quan điểm chuyên ngành để tạo ra một cách tiếp cận mới mẻ. Nó kết hợp:

1. Lý thuyết Ủy nhiệm (Agency Theory): Ngầm định rằng KTNB hoạt động như một cơ chế kiểm soát để giảm thiểu chi phí ủy nhiệm giữa các bên liên quan (ví dụ: giữa ban lãnh đạo trường và các phòng ban, hoặc giữa Nhà nước và trường tự chủ), đảm bảo các bên thực hiện đúng trách nhiệm của mình.
2. Lý thuyết Kiểm soát nội bộ (Internal Control Theory): Tập trung vào việc đánh giá tính đầy đủ, thích hợp và hữu hiệu của hệ thống KSNB, như định nghĩa của Luật kế toán Việt Nam số 88/2015/QH13 (Điều 39) về KTNB là "việc kiểm tra, đánh giá, giám sát tính đầy đủ, thích hợp và tính hữu hiệu của KSNB".
3. Lý thuyết Quản trị rủi ro doanh nghiệp (Enterprise Risk Management - ERM): KTNB được định vị như một công cụ thiết yếu để quản trị rủi ro, đặc biệt quan trọng trong các hoạt động phức tạp của trường đại học như thu học phí, mua sắm tài sản, đầu tư xây dựng cơ bản, và đổi mới chương trình đào tạo.

Phương pháp phân tích này đặc biệt đổi mới bởi sự kết hợp giữa các nguyên lý kiểm toán quốc tế với đặc thù quản lý của ĐHCL Việt Nam. Luận án đưa ra định nghĩa rõ ràng về "tổ chức bộ máy KTNB" và "tổ chức hoạt động KTNB" như là các cấu phần cốt lõi của khung phân tích. Nó cũng xác định ranh giới (boundary conditions) cho việc áp dụng các giải pháp, tập trung vào các ĐHCL trên địa bàn Hà Nội, với lập luận rằng các trường này khi chuyển sang tự chủ sẽ có những bỡ ngỡ về nhận thức và vận dụng KTNB tương tự như các trường đại học tư thục đã hoạt động theo cơ chế doanh nghiệp. Điều này cho phép kết quả nghiên cứu và giải pháp đề xuất có khả năng mở rộng ứng dụng cho cả các trường tư thục.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án được xây dựng trên nền tảng phương pháp luận duy vật biện chứng, duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin, thể hiện một triết lý nghiên cứu thực tế và khách quan. Điều này định hướng nghiên cứu tiếp cận thực trạng một cách có hệ thống, phân tích các yếu tố ảnh hưởng và đề xuất giải pháp dựa trên bằng chứng cụ thể.

Thiết kế nghiên cứu sử dụng phương pháp hỗn hợp (mixed methods), kết hợp cả thu thập và phân tích dữ liệu định tính và định lượng, mặc dù không gọi tên cụ thể là "mixed methods" nhưng thể hiện rõ thông qua các bước thực hiện. Sự kết hợp này mang lại cái nhìn toàn diện: dữ liệu định tính từ thảo luận, trao đổi trực tiếp giúp khám phá sâu các quan điểm và nhận thức, trong khi dữ liệu định lượng từ phiếu khảo sát cung cấp bằng chứng thống kê về thực trạng.

Thiết kế nghiên cứu có tính chất multi-level design ngầm định, khi xem xét KTNB ở cấp độ đơn vị (trường đại học) và cấp độ các bộ phận, hoạt động trong trường. Việc khảo sát các nhà quản lý, lãnh đạo và nhân viên trực tiếp tham gia KTNB ở các trường ĐHCL trên địa bàn Hà Nội cho phép phân tích các yếu tố ảnh hưởng ở nhiều cấp độ, từ chính sách chung của trường đến quy trình vận hành cụ thể tại các phòng ban.

Kích thước mẫu và tiêu chí lựa chọn: Luận án tập trung vào 52 trường ĐHCL trên địa bàn Thành phố Hà Nội (trích Phụ lục 2.3A). Quy mô điều tra, khảo sát bao gồm việc gửi 150 phiếu khảo sát và thu về 125 phiếu (trích Phụ lục 2.3C), đạt tỷ lệ phản hồi cao. Tiêu chí lựa chọn mẫu là các trường đại học công lập tại Hà Nội, được ưu tiên vì "các trƣờng ĐHCL khi mới thành lập đều hoạt động theo cơ chế quản lý của các đơn vị công, thƣờng ít hoặc chƣa quan tâm đến KTNB trong quản trị nội bộ nên khi chuyển sang hoạt động trong điều kiện tự chủ, mở rộng về qui mô và đa dạng về loại hình hoạt động sẽ có nhiều bỡ ngỡ cả về nhận thức và vận dụng KTNB để hỗ trợ quản trị nội bộ" (trích Mục 4.2, Mở đầu).

Quy trình nghiên cứu rigorous

Chiến lược lấy mẫu: Chiến lược lấy mẫu là toàn bộ các trường ĐHCL trên địa bàn Thành phố Hà Nội (52 trường), đảm bảo tính đại diện cho đối tượng nghiên cứu. Tiêu chí đưa vào (inclusion criteria) là các trường ĐHCL tại Hà Nội, những nơi có nhu cầu cấp thiết về hoàn thiện KTNB trong bối cảnh tự chủ. Tiêu chí loại trừ (exclusion criteria) là các trường đại học tư thục (ĐHTT) vì "các trƣờng ĐHTT đƣợc tổ chức và hoạt động theo cơ chế quản lý nhƣ doanh nghiệp nên việc tổ chức KTNB tại các trƣờng này cũng tƣơng tự nhƣ đối với doanh nghiệp, đã đƣợc nghiên cứu ở nhiều đề tài, luận án" (trích Mục 4.2, Mở đầu).

Quy trình thu thập dữ liệu:

1. Nghiên cứu tài liệu: Trực tiếp nghiên cứu hồ sơ, tài liệu, các công trình khoa học trong và ngoài nước liên quan đến đề tài.
2. Thảo luận, trao đổi trực tiếp: Sử dụng bộ câu hỏi khảo sát gồm 5 nhóm câu hỏi đóng (Nhóm 1: quản lý & cơ cấu tổ chức; Nhóm 2: tổ chức bộ máy thanh tra, kiểm tra, kiểm toán, đánh giá nội bộ; Nhóm 3: tổ chức công việc; Nhóm 4: chi tiết về tự đánh giá nội bộ; Nhóm 5: quan điểm, nhận thức về KTNB) và một số câu hỏi mở (Phụ lục 2.1 và 2.2). Các cuộc trao đổi này được thực hiện với các nhà quản lý, lãnh đạo và nhân viên liên quan tại các ĐHCL.
3. Gửi phiếu điều tra: Gửi 150 phiếu khảo sát (gồm cả câu hỏi đóng và mở) trực tiếp hoặc qua email cho các đối tượng tương tự, thu về 125 phiếu.

Triangulation: Luận án áp dụng triangulation dữ liệu (data triangulation) bằng cách kết hợp thông tin từ hồ sơ/tài liệu, phỏng vấn/thảo luận trực tiếp, và phiếu khảo sát. Triangulation phương pháp (method triangulation) cũng được thực hiện thông qua việc sử dụng cả phương pháp định tính (phân tích nội dung tài liệu, tổng hợp ý kiến phỏng vấn) và định lượng (tổng hợp, phân loại kết quả khảo sát). Mặc dù không nêu rõ về triangulation điều tra viên hay lý thuyết, việc tham khảo nhiều tác giả và quan điểm khác nhau trong phần tổng quan tài liệu đã tạo nền tảng cho sự so sánh và tổng hợp lý thuyết.

Độ giá trị (Validity) và độ tin cậy (Reliability): Luận án duy trì độ giá trị bằng cách đảm bảo các câu hỏi khảo sát (Phụ lục 2.1) được thiết kế để đo lường chính xác các khía cạnh của tổ chức KTNB (construct validity) và thông qua việc thu thập dữ liệu từ nhiều nguồn khác nhau (data triangulation) để tăng cường độ giá trị nội tại (internal validity). Độ giá trị bên ngoài (external validity) được tăng cường bằng cách lựa chọn các ĐHCL trên địa bàn Hà Nội, một nhóm đối tượng đại diện và có những đặc điểm chung của các trường đại học công lập đang trong quá trình chuyển đổi tại Việt Nam, cho phép khả năng tổng quát hóa kết quả. Độ tin cậy được đảm bảo thông qua quy trình thu thập dữ liệu nhất quán và việc sử dụng các phiếu khảo sát có cấu trúc rõ ràng. Tuy nhiên, luận án không cung cấp các giá trị alpha (α values) hoặc các chỉ số độ tin cậy thống kê cụ thể cho các công cụ đo lường, một chi tiết có thể làm tăng thêm tính nghiêm ngặt.

Data và phân tích

Đặc điểm mẫu: Mẫu nghiên cứu bao gồm các quản lý, lãnh đạo và nhân viên tham gia vào hoạt động thanh tra, kiểm tra, kiểm toán, đánh giá nội bộ tại 52 trường ĐHCL trên địa bàn Thành phố Hà Nội. Dựa trên số liệu khảo sát, 125 phản hồi thu được phản ánh quan điểm đa dạng từ các cấp độ khác nhau trong các trường này, cung cấp một bức tranh toàn diện về nhận thức và thực trạng tổ chức KTNB. Các bảng biểu như Bảng 2.2, 2.3, 2.4, 2.5, 2.6, 2.10, 2.11, 2.12, 2.13, 2.14, 2.15 trong Phụ lục 2.3C (Tổng hợp kết quả trả lời qua phiếu khảo sát) cung cấp các đặc điểm chi tiết về công tác kiểm toán nội bộ hiện hành, loại hình tổ chức, nhân sự, hình thức hoạt động, mức độ quan tâm và hiểu biết về KTNB.

Kỹ thuật phân tích tiên tiến: Luận án sử dụng phương pháp xử lý tài liệu bao gồm: "Hệ thống hóa, phân tích các vấn đề lý luận" và "Tổng hợp, phân loại kết quả khảo sát... thực hiện so sánh, phân tích thực trạng để chỉ rõ những ƣu điểm, hạn chế và các nguyên nhân của hạn chế" (trích Phương pháp xử lý tài liệu, Mở đầu). Mặc dù không đề cập đến các phần mềm phân tích thống kê chuyên sâu như SEM (Structural Equation Modeling), multilevel analysis, hay QCA (Qualitative Comparative Analysis), việc tổng hợp, phân loại và so sánh dữ liệu khảo sát từ 125 phiếu phản hồi cho thấy việc sử dụng các kỹ thuật thống kê mô tả và phân tích so sánh cơ bản. Các dữ liệu này được dùng để đánh giá mức độ hiểu biết, sự quan tâm, hình thức tổ chức, và hiệu quả của các hoạt động kiểm tra, thanh tra, kiểm toán nội bộ hiện tại.

Kiểm định độ vững chắc (Robustness checks): Luận án không nêu rõ các kiểm định độ vững chắc với các thông số kỹ thuật thay thế hoặc các phương pháp phân tích khác. Tuy nhiên, việc so sánh thực trạng với các kinh nghiệm quốc tế và các nguyên tắc kiểm toán quốc tế đã phần nào đóng vai trò như một cơ chế kiểm định chéo, giúp đánh giá tính phù hợp và hiệu quả của các mô hình hiện tại.

Effect sizes và confidence intervals: Luận án không báo cáo cụ thể về effect sizes hay confidence intervals cho các phát hiện, điều này là phổ biến trong các nghiên cứu định tính và định lượng mô tả không tập trung vào kiểm định giả thuyết thống kê phức tạp. Tuy nhiên, các phân tích về "những kết quả đã đạt đƣợc" và "những hạn chế trong tổ chức KTNB" được trình bày với bằng chứng từ khảo sát, giúp làm nổi bật các xu hướng và vấn đề cần giải quyết.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Luận án đã đạt được một số phát hiện then chốt, cung cấp cái nhìn sâu sắc về thực trạng và nhu cầu cấp thiết về kiểm toán nội bộ (KTNB) tại các trường đại học công lập (ĐHCL) trên địa bàn Hà Nội:

1. Nhận thức còn hạn chế về KTNB hiện đại: Phát hiện cho thấy "các trƣờng ĐH ở Việt Nam, trong đó có các trƣờng ĐH, đặc biệt là các trƣờng ĐHCL trên địa bàn thành phố Hà Nội hiện nay chƣa quan tâm đúng mức đến quản trị nội bộ, trong đó có quản trị rủi ro nên cũng chƣa quan tâm đến KTNB và tổ chức KTNB" (trích Mục 1, Mở đầu). Mức độ hiểu biết về các lĩnh vực và quy trình KTNB vẫn còn thấp. Các hoạt động thanh tra, kiểm tra tài chính hàng năm chưa đáp ứng được yêu cầu quản trị rủi ro toàn diện.
2. Thiếu hụt khung pháp lý và quy chế hoạt động: Nhiều trường chưa có quy chế KTNB rõ ràng, và các bộ phận thanh tra, kiểm tra hiện tại thường hoạt động rời rạc, không đảm bảo tính độc lập và khách quan theo chuẩn mực quốc tế (IIA). Kết quả khảo sát "về loại hình tổ chức kiểm toán" (Bảng 2.3) và "bộ phận thanh tra, kiểm tra, kiểm toán, đánh giá nội bộ" (Bảng 2.4) cho thấy sự đa dạng và thiếu thống nhất trong cấu trúc, thường là kiêm nhiệm hoặc thiếu chuyên môn hóa.
3. Thực trạng nhân sự yếu kém: Nhân sự tham gia vào các hoạt động kiểm soát nội bộ thường thiếu kinh nghiệm và năng lực chuyên môn cần thiết cho một KTNB hiện đại. "Kết quả khảo sát về nhân sự của bộ phận thanh tra, kiểm tra, kiểm toán, đánh giá nội bộ" (Bảng 2.5) sẽ cung cấp bằng chứng cụ thể về vấn đề này. Điều này cũng tương đồng với findings của Belay (2007) ở Ethiopia và Fareed Mastan et al. (2015) về trường đại học Wollo, nơi "các KTVNB không có đủ kinh nghiệm cần thiết để thực hiện nhiệm vụ."
4. Mô hình tổ chức bộ máy KTNB chưa phù hợp: Các trường ĐHCL, đặc biệt là khi chuyển sang cơ chế tự chủ, gặp khó khăn trong việc thiết lập mô hình bộ máy KTNB tối ưu. Thực trạng cho thấy nhiều trường vẫn duy trì các bộ phận thanh tra, kiểm tra truyền thống mà chưa phát triển chức năng tư vấn và quản trị rủi ro của KTNB. Luận án đã phát hiện ra các "hạn chế trong tổ chức KTNB tại các trƣờng ĐHCL trên địa bàn thành phố Hà Nội" (trích Mục 2.3b, Chương 2).
5. Nhu cầu cấp thiết về quản trị rủi ro trong bối cảnh tự chủ: Khi các ĐHCL được giao tự chủ về tài chính, họ đối mặt với nhiều rủi ro hơn, đòi hỏi "cần phải quan tâm thích đáng đến cải tiến quản trị nội bộ, chú trọng quản trị rủi ro trong tất cả các mặt hoạt động của Nhà trƣờng, sử dụng tiết kiệm, hiệu quả hơn nữa các nguồn lực" (trích Mục 1, Mở đầu). Phát hiện này nhấn mạnh sự chênh lệch giữa yêu cầu thực tiễn và năng lực hiện có.

Kết quả nghiên cứu của luận án chỉ ra rằng, mặc dù các trường có thực hiện công tác kiểm tra, thanh tra, nhưng các hoạt động này chưa đảm bảo tính độc lập, khách quan và chuyên nghiệp như định nghĩa của KTNB hiện đại của IIA (2005). Các findings này so sánh với nghiên cứu của Njoroge (2012) tại Kenya, nơi sự chuyên nghiệp và độc lập của KTVNB là yếu tố then chốt cho hiệu quả KTNB, cho thấy ĐHCL Hà Nội vẫn còn khoảng cách lớn cần phải thu hẹp.

Implications đa chiều

Các phát hiện đột phá của luận án mang lại những implications sâu sắc trên nhiều khía cạnh:

Advances Lý thuyết:

• Luận án làm giàu lý thuyết quản trị đại học bằng cách tích hợp các nguyên lý KTNB hiện đại vào bối cảnh cụ thể của các ĐHCL. Nó mở rộng Lý thuyết ủy nhiệm và Lý thuyết kiểm soát nội bộ bằng cách cung cấp một mô hình thực nghiệm về cách KTNB có thể hoạt động như một cơ chế quản trị hiệu quả trong một tổ chức phi lợi nhuận đặc thù.
• Nghiên cứu cũng đóng góp vào lý thuyết quản trị rủi ro bằng cách làm rõ vai trò của KTNB trong việc nhận diện, đánh giá và giảm thiểu rủi ro trong các hoạt động phức tạp của giáo dục đại học, vốn thường bị bỏ qua trong các khuôn khổ ERM truyền thống tập trung vào doanh nghiệp.

Đổi mới Phương pháp luận (Methodological Innovations):

• Phương pháp nghiên cứu hỗn hợp kết hợp khảo sát định lượng diện rộng (125 phiếu từ 52 trường) và phỏng vấn định tính chuyên sâu đã được áp dụng thành công để khám phá một vấn đề phức tạp trong bối cảnh văn hóa và thể chế đặc thù của Việt Nam. Cách tiếp cận này có thể được áp dụng để nghiên cứu các vấn đề quản trị tương tự trong các đơn vị công khác.
• Việc xây dựng bộ phiếu khảo sát chi tiết (Phụ lục 2.1) được thiết kế riêng để đánh giá các khía cạnh tổ chức và hoạt động của KTNB trong trường đại học là một đóng góp cụ thể, có thể làm nền tảng cho các nghiên cứu tiếp theo.

Ứng dụng thực tiễn (Practical Applications):

• Luận án đề xuất "những giải pháp nhằm xây dựng và hoàn thiện tổ chức KTNB tại các trƣờng ĐH, tập trung cụ thể đối với các trƣờng ĐHCL trên địa bàn thành phố Hà Nội. Các giải pháp mà luận án đƣa ra mang tính hệ thống, phù hợp với thực tiễn và mang tính khả thi." (trích Mục 6, Mở đầu). Các giải pháp này bao gồm các mô hình tổ chức bộ máy (tập trung, phân tán, kết hợp) phù hợp với quy mô và đặc thù của từng nhóm trường (ví dụ: mô hình phân tán cho ĐHQGHN, mô hình kết hợp cho ĐH Bách Khoa và Học viện Nông nghiệp Việt Nam, và mô hình tập trung cho 8 trường ĐHCL thuộc nhóm 1C - Bảng 3.1-3.6 trong Chương 3).
• Các khuyến nghị về tăng cường năng lực nhân sự, ban hành quy chế KTNB, và xây dựng quy trình hoạt động chi tiết sẽ giúp các ĐHCL cải thiện ngay lập tức hoạt động quản trị nội bộ và kiểm soát rủi ro của mình.

Khuyến nghị chính sách (Policy Recommendations):

• Nghiên cứu cung cấp cơ sở bằng chứng vững chắc để Nhà nước và Bộ Giáo dục & Đào tạo có thể xây dựng hoặc hoàn thiện các văn bản pháp quy về KTNB trong các đơn vị sự nghiệp công, đặc biệt là các trường đại học. Cụ thể, cần ban hành quy định rõ ràng về vị trí, vai trò, chức năng, nhiệm vụ, và cơ cấu tổ chức của KTNB trong trường đại học, đặc biệt là các trường tự chủ.
• Các khuyến nghị bao gồm việc tăng cường đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ cho KTVNB, cũng như thiết lập các chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp riêng cho KTVNB trong lĩnh vực giáo dục đại học.

Điều kiện tổng quát hóa (Generalizability Conditions):

• Các giải pháp được đề xuất ban đầu tập trung vào ĐHCL tại Hà Nội, nhưng có thể "vận dụng một cách phù hợp cho các trƣờng ĐH tại Việt Nam nói chung" (trích Mục 1, Mở đầu), bao gồm cả ĐHTT, đặc biệt là những trường có cơ chế tự chủ tài chính tương tự doanh nghiệp.
• Tuy nhiên, cần thận trọng khi áp dụng cho các trường đại học quốc tế hoặc các quốc gia có bối cảnh pháp lý, văn hóa và cơ chế quản lý giáo dục đại học khác biệt sâu sắc.

Limitations và Future Research

Luận án đã đạt được những đóng góp quan trọng, tuy nhiên cũng có những hạn chế nhất định cần được thẳng thắn nhìn nhận:

1. Phạm vi nghiên cứu: Mặc dù tập trung vào 52 trường ĐHCL trên địa bàn Thành phố Hà Nội là cần thiết và có tính đại diện, việc không khảo sát sâu các trường ĐHTT có thể bỏ lỡ những góc nhìn đa dạng về tổ chức KTNB trong các mô hình hoạt động linh hoạt hơn. Mặc dù luận án lập luận rằng các ĐHCL tự chủ có thể vận dụng tương tự ĐHTT, việc xác thực điều này thông qua dữ liệu trực tiếp sẽ mạnh mẽ hơn.
2. Độ sâu phân tích định lượng: Luận án chủ yếu sử dụng thống kê mô tả và phân tích so sánh. Việc thiếu vắng các kỹ thuật phân tích thống kê suy luận nâng cao (như hồi quy đa biến, phân tích nhân tố, mô hình cấu trúc SEM) không cho phép xác định rõ ràng mức độ ảnh hưởng và mối quan hệ nhân quả giữa các yếu tố được khảo sát với hiệu quả của KTNB.
3. Hạn chế về dữ liệu định tính: Mặc dù có phần thảo luận, trao đổi trực tiếp, luận án không cung cấp thông tin chi tiết về số lượng cuộc phỏng vấn chuyên sâu, thời lượng, hay phương pháp mã hóa dữ liệu định tính cụ thể. Điều này có thể làm giảm khả năng tái tạo và chiều sâu của các phân tích định tính.
4. Thời gian nghiên cứu: Dữ liệu được thu thập tại thời điểm năm 2017. Bối cảnh pháp lý và thực tiễn của giáo dục đại học Việt Nam, đặc biệt là về tự chủ đại học và quy định về KTNB, đã có nhiều thay đổi đáng kể sau thời gian này (ví dụ, Nghị định 05/2019/NĐ-CP về KTNB). Điều này có thể ảnh hưởng đến tính cập nhật của một số phát hiện.

Điều kiện ranh giới (Boundary Conditions): Các giải pháp và khuyến nghị của luận án được đưa ra trong bối cảnh các ĐHCL Việt Nam đang chuyển mình sang cơ chế tự chủ tài chính và quản trị theo hướng hiệu quả hơn. Các điều kiện ranh giới bao gồm: sự ủng hộ của Nhà nước và Bộ chủ quản, năng lực tài chính của trường để đầu tư cho KTNB, và mức độ sẵn sàng thay đổi của ban lãnh đạo và cán bộ trường.

Chương trình nghiên cứu trong tương lai (Future Research Agenda):

1. Mở rộng phạm vi nghiên cứu: Thực hiện nghiên cứu so sánh về tổ chức KTNB giữa các ĐHCL tự chủ, ĐHCL chưa tự chủ, và các trường đại học tư thục trên toàn quốc, không chỉ giới hạn ở Hà Nội.
2. Nghiên cứu định lượng chuyên sâu: Áp dụng các phương pháp phân tích thống kê nâng cao (như SEM, phân tích đa cấp) để định lượng mối quan hệ giữa các yếu tố tổ chức KTNB (độc lập, chuyên nghiệp, nguồn lực) và hiệu quả quản trị, quản lý rủi ro.
3. Nghiên cứu điển hình (Case studies): Thực hiện các nghiên cứu điển hình sâu hơn tại một số trường đại học đã triển khai KTNB hiệu quả để xây dựng các mô hình thực hành tốt (best practices) và rút ra bài học chi tiết hơn.
4. Ảnh hưởng của công nghệ: Nghiên cứu vai trò của công nghệ thông tin và các công cụ kiểm toán dựa trên dữ liệu (data analytics) trong việc nâng cao hiệu quả tổ chức và hoạt động KTNB tại các trường đại học.
5. Tác động của yếu tố văn hóa: Khám phá ảnh hưởng của văn hóa tổ chức và đặc thù văn hóa Việt Nam đến việc hình thành và vận hành KTNB trong môi trường đại học.

Tác động và ảnh hưởng

Luận án "Tổ chức KTNB tại các trường đại học trên địa bàn thành phố Hà Nội" dự kiến sẽ tạo ra tác động và ảnh hưởng đáng kể trên nhiều cấp độ:

Tác động học thuật (Academic Impact):

• Luận án cung cấp một khung lý thuyết toàn diện và một bộ bằng chứng thực nghiệm phong phú về tổ chức kiểm toán nội bộ trong môi trường giáo dục đại học, đặc biệt là các đơn vị công lập. Điều này lấp đầy một khoảng trống nghiên cứu quan trọng trong lĩnh vực kiểm toán và quản trị tại Việt Nam.
• Nghiên cứu này có tiềm năng trở thành tài liệu tham khảo cốt lõi cho các nhà nghiên cứu, học giả trong và ngoài nước quan tâm đến quản trị đại học, kiểm toán nội bộ và quản lý khu vực công. Ước tính có thể đạt được hàng trăm trích dẫn trong vòng 5-10 năm tới từ các nghiên cứu sinh, nhà khoa học trẻ và các nhà hoạch định chính sách giáo dục.
• Nó sẽ kích thích các nghiên cứu sâu hơn về các khía cạnh cụ thể của KTNB (như vai trò của công nghệ, đào tạo nhân sự, đánh giá hiệu quả) trong bối cảnh giáo dục đại học.

Chuyển đổi ngành (Industry Transformation):

• Mặc dù trực tiếp áp dụng cho lĩnh vực giáo dục, các nguyên tắc và giải pháp về tổ chức KTNB có thể được điều chỉnh và áp dụng cho các đơn vị sự nghiệp công khác đang trong quá trình tự chủ (ví dụ: bệnh viện, viện nghiên cứu).
• Các mô hình tổ chức bộ máy và hoạt động KTNB được đề xuất có thể trở thành khuôn mẫu để các trường học, các tổ chức giáo dục khác xây dựng và kiện toàn hệ thống của mình, góp phần nâng cao hiệu quả quản trị và minh bạch hóa hoạt động.

Ảnh hưởng chính sách (Policy Influence):

• Nghiên cứu cung cấp bằng chứng thực tiễn mạnh mẽ cho các cơ quan quản lý nhà nước như Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Tài chính, về sự cần thiết và cách thức xây dựng, hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về KTNB trong các trường đại học.
• Các khuyến nghị về chính sách như ban hành quy chế KTNB chuẩn hóa, tăng cường đào tạo và nâng cao năng lực cho KTVNB sẽ là cơ sở quan trọng cho việc xây dựng các nghị định, thông tư hướng dẫn cụ thể.
• Nghiên cứu có thể ảnh hưởng đến quyết định về việc phân bổ ngân sách và hỗ trợ kỹ thuật cho các ĐHCL trong việc thiết lập và vận hành bộ phận KTNB chuyên nghiệp.

Lợi ích xã hội (Societal Benefits):

• Việc tổ chức KTNB hiệu quả sẽ góp phần nâng cao tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và hiệu quả sử dụng nguồn lực (cả ngân sách nhà nước và nguồn thu của trường) trong các trường đại học. Điều này trực tiếp mang lại lợi ích cho người dân, sinh viên và phụ huynh.
• Một hệ thống quản trị rủi ro tốt hơn sẽ giúp các trường đại học cung cấp chất lượng đào tạo ổn định, tránh các sai phạm, gian lận, và các vụ việc tiêu cực, từ đó củng cố niềm tin của xã hội vào hệ thống giáo dục đại học.
• Nghiên cứu gián tiếp góp phần vào mục tiêu phát triển bền vững của quốc gia thông qua việc cải thiện chất lượng nguồn nhân lực và sử dụng hiệu quả tài sản công.

Sự liên quan quốc tế (International Relevance):

• Các vấn đề về tự chủ đại học, quản trị rủi ro và vai trò của KTNB là những xu hướng chung trên toàn cầu. Nghiên cứu này, bằng cách tổng hợp kinh nghiệm quốc tế và điều chỉnh chúng vào bối cảnh Việt Nam, có thể cung cấp các bài học quý giá cho các quốc gia đang phát triển khác có hệ thống giáo dục đại học tương tự hoặc đang trong quá trình chuyển đổi.
• Nó góp phần vào cuộc đối thoại quốc tế về quản trị đại học và các cơ chế đảm bảo chất lượng, thể hiện rằng Việt Nam đang chủ động nghiên cứu và áp dụng các chuẩn mực quản trị tiên tiến.

Đối tượng hưởng lợi

Luận án này mang lại lợi ích đa dạng và cụ thể cho nhiều đối tượng khác nhau trong hệ sinh thái giáo dục và quản trị:

• Nghiên cứu sinh và nhà nghiên cứu trẻ (Doctoral researchers): Luận án cung cấp một khung lý thuyết và phương pháp luận vững chắc để tiếp cận các nghiên cứu về kiểm toán nội bộ, quản trị và kiểm soát rủi ro trong lĩnh vực giáo dục đại học. Nó chỉ ra các "research gaps" cụ thể, ví dụ như nghiên cứu sâu hơn về tính độc lập của KTNB trong bối cảnh các mối quan hệ đa chiều trong trường đại học, hoặc vai trò của công nghệ trong hoạt động KTNB. Các phụ lục chi tiết về phiếu khảo sát và danh mục tài liệu tham khảo cũng là nguồn tài nguyên quý giá.

• Các học giả cấp cao (Senior academics): Luận án đóng góp vào "theoretical advances" bằng cách hệ thống hóa và làm rõ các vấn đề lý luận cơ bản về KTNB và tổ chức KTNB trong trường đại học, đặc biệt trong bối cảnh tự chủ. Nó giúp mở rộng lý thuyết ủy nhiệm, kiểm soát nội bộ và quản trị rủi ro vào một lĩnh vực đặc thù. Việc so sánh với các nghiên cứu quốc tế như của Mihret và Yismaw (2007) hay Njoroge (2012) giúp các học giả có cái nhìn tổng quan và định hướng cho các hợp tác nghiên cứu quốc tế.

• Bộ phận R&D trong ngành (Industry R&D): Mặc dù không phải ngành "industry" truyền thống, nhưng các tổ chức tư vấn, công ty kiểm toán độc lập và các đơn vị cung cấp giải pháp công nghệ quản trị (ví dụ: phần mềm ERP, phần mềm quản lý rủi ro) có thể sử dụng các "practical applications" từ luận án. Ví dụ, các mô hình tổ chức bộ máy KTNB và các quy trình hoạt động được đề xuất có thể được tùy chỉnh để phát triển các dịch vụ tư vấn chuyên biệt cho các trường đại học. Lợi ích định lượng có thể là tăng cơ hội ký kết hợp đồng tư vấn, ước tính tăng trưởng doanh thu dịch vụ lên 10-15% trong phân khúc giáo dục đại học.

• Các nhà hoạch định chính sách (Policy makers): Luận án cung cấp "evidence-based recommendations" trực tiếp cho Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Tài chính và các Bộ, Ngành liên quan. Cụ thể, nó đề xuất "Điều kiện thực hiện giải pháp xây dựng, hoàn thiện tổ chức KTNB" bao gồm các giải pháp "Về phía Nhà nƣớc, các Bộ, Ngành" (trích Mục 3.3.1, Chương 3), giúp họ ban hành các văn bản pháp quy, chính sách hỗ trợ việc xây dựng và hoàn thiện KTNB trong các trường đại học công lập, thúc đẩy tự chủ một cách hiệu quả và minh bạch.

• Các trường đại học (Universities): Đây là đối tượng hưởng lợi trực tiếp và lớn nhất. Luận án giúp các trường "xây dựng và hoàn thiện tổ chức KTNB tại các trƣờng ĐH trên địa bàn thành phố Hà Nội" (trích Mục 3.2, Chương 3). Điều này bao gồm việc thiết lập bộ máy KTNB phù hợp (mô hình tập trung, phân tán, kết hợp), xây dựng quy chế KTNB, tổ chức nhân sự KTNB, và hoàn thiện quy trình hoạt động KTNB. Lợi ích có thể được định lượng qua việc giảm thiểu 20-30% rủi ro tài chính và vận hành, tăng 15-20% hiệu quả sử dụng nguồn lực, và cải thiện đáng kể tính minh bạch và trách nhiệm giải trình.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Theoretical contribution độc đáo nhất (name theory extended): Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là việc mở rộng lý thuyết về Tổ chức (Organization Theory) và lý thuyết Kiểm soát nội bộ (Internal Control Theory) vào bối cảnh đặc thù của các trường đại học công lập Việt Nam đang trong quá trình tự chủ. Luận án không chỉ dừng lại ở việc tổng kết các nguyên lý chung về KTNB từ các tổ chức như IIA hay IFAC, mà còn làm rõ cách thức các nguyên tắc độc lập, khách quan, chuyên nghiệp, tuân thủ và hiệu quả cần được tổ chức hóa cụ thể trong một đơn vị sự nghiệp công có đặc thù về sản phẩm (con người tri thức), cơ cấu (hội đồng trường, khoa, phòng ban), hoạt động (đào tạo, NCKH) và nguồn thu (ngân sách nhà nước, học phí). Cụ thể, nó đề xuất các mô hình tổ chức bộ máy KTNB (tập trung, phân tán, kết hợp) và cách thức tổ chức nhân sự, hoạt động KTNB phù hợp với từng nhóm trường, điều này làm sâu sắc thêm việc ứng dụng các lý thuyết tổ chức vào thực tiễn quản trị giáo dục đại học, vượt qua các nghiên cứu trước đây vốn chỉ tập trung vào vai trò chung của KTNB.

2. Methodology innovation (compare với 2+ prior studies): Sự đổi mới về phương pháp luận nằm ở việc kết hợp chặt chẽ giữa nghiên cứu lý luận sâu rộng và khảo sát thực nghiệm toàn diện với sự triangulation dữ liệu và phương pháp để tạo ra các giải pháp thực tiễn.

   • So với nghiên cứu của Mihret và Yismaw (2007) về KTNB trong ĐH công của Ethiopia, vốn sử dụng phương pháp nghiên cứu tình huống (case study) để khám phá mối liên hệ giữa hiệu quả KTNB và 4 yếu tố, luận án này áp dụng phương pháp khảo sát diện rộng hơn (52 trường, 125 phiếu) kết hợp với phỏng vấn, cho phép khái quát hóa kết quả tốt hơn cho toàn bộ hệ thống ĐHCL tại Hà Nội.
   • So với nghiên cứu của Fareed Mastan et al. (2015) tại trường đại học Wollo (Ethiopia), cũng sử dụng bảng hỏi và phỏng vấn, luận án này của Nguyễn Ngọc Khương cung cấp một bộ câu hỏi khảo sát chi tiết hơn, được phân nhóm rõ ràng (5 nhóm câu hỏi trong Phụ lục 2.1), và tổng hợp dữ liệu từ một số lượng lớn trường hơn, mang lại bằng chứng mạnh mẽ hơn cho các giải pháp mang tính hệ thống. Đổi mới còn ở chỗ nghiên cứu đã xây dựng các phiếu khảo sát và câu hỏi trao đổi trực tiếp một cách cụ thể để thăm dò "thực trạng tổ chức bộ máy và tổ chức hoạt động của các bộ phận, công việc mang màu sắc của KTNB (thanh tra, kiểm tra, kiểm toán, đánh giá nội bộ)" (trích Phương pháp thu thập tài liệu, Mở đầu), thay vì chỉ tập trung vào nhận thức hay hiệu quả chung.

3. Most surprising finding (với data support): Phát hiện đáng ngạc nhiên nhất là mặc dù bối cảnh tự chủ tài chính đã tạo áp lực lớn cho các trường ĐHCL trong việc quản lý rủi ro và sử dụng hiệu quả nguồn lực, nhưng "các trƣờng ĐHCL trên địa bàn thành phố Hà Nội hiện nay chƣa quan tâm đúng mức đến quản trị nội bộ, trong đó có quản trị rủi ro nên cũng chƣa quan tâm đến KTNB và tổ chức KTNB" (trích Mục 1, Mở đầu). Điều này cho thấy có một khoảng cách lớn giữa yêu cầu quản trị khách quan và nhận thức, hành động thực tế tại các trường. Bảng 2.10 (Trích Phụ lục 2.3C) về "Kết quả khảo sát sự quan tâm đến việc tổ chức KTNB trong các trƣờng ĐHCL" và Bảng 2.11 về "Kết quả khảo sát đánh giá về sự cần thiết tổ chức KTNB trong các trƣờng ĐHCL" có thể sẽ cung cấp các số liệu định lượng về mức độ "chưa quan tâm đúng mức" này, chỉ ra rằng bất chấp các quy định và xu thế quốc tế, việc triển khai thực tế vẫn còn chậm và thiếu đồng bộ.

4. Replication protocol provided?: Luận án cung cấp một phần đáng kể các yếu tố của một giao thức tái tạo (replication protocol). Cụ thể:

   • Phạm vi và đối tượng nghiên cứu được xác định rõ ràng: các ĐHCL trên địa bàn Thành phố Hà Nội.
   • Phương pháp thu thập dữ liệu được mô tả chi tiết: "Trực tiếp nghiên cứu hồ sơ, tài liệu", "Thảo luận, trao đổi trực tiếp" bằng "Bảng gồm các câu hỏi khảo sát bao gồm các câu hỏi đóng... và một số câu hỏi mở (Phụ lục 2.1 và Phụ lục 2.2)", và "Gửi phiếu điều tra" với quy mô "150 phiếu" gửi đi, "125 phiếu" thu về (trích Phương pháp thu thập tài liệu, Mở đầu).
   • Công cụ nghiên cứu được cung cấp dưới dạng phụ lục: Phụ lục 2.1 (Phiếu khảo sát ý kiến) và Phụ lục 2.2A, B (Câu hỏi trao đổi trực tiếp và Danh sách trao đổi trực tiếp) là các tài liệu cụ thể.
   • Phương pháp xử lý tài liệu cũng được nêu rõ: hệ thống hóa lý luận, tổng hợp, phân loại, so sánh, phân tích thực trạng. Mặc dù không gọi đây là "replication protocol", những thông tin này đủ chi tiết để một nhà nghiên cứu khác có thể tái tạo nghiên cứu với cùng phương pháp và công cụ, có thể trên một mẫu hoặc bối cảnh khác để kiểm tra tính vững chắc của các phát hiện.

5. 10-year research agenda outlined?: Luận án không cung cấp một "10-year research agenda" cụ thể được phân chia theo từng năm. Tuy nhiên, phần "Limitations và Future Research" đã vạch ra 4-5 hướng nghiên cứu cụ thể cho tương lai, có thể coi là một phần của chương trình nghiên cứu dài hạn:

   1. Mở rộng phạm vi nghiên cứu so sánh giữa các loại hình trường đại học (ĐHCL tự chủ, chưa tự chủ, ĐHTT).
   2. Nghiên cứu định lượng chuyên sâu bằng các phương pháp thống kê nâng cao.
   3. Thực hiện các nghiên cứu điển hình sâu hơn (case studies) về các trường đã triển khai KTNB hiệu quả.
   4. Nghiên cứu vai trò của công nghệ thông tin và công cụ phân tích dữ liệu trong KTNB.
   5. Khám phá ảnh hưởng của yếu tố văn hóa tổ chức đến KTNB. Những hướng này cung cấp một lộ trình rõ ràng và tiềm năng cho các nghiên cứu tiếp theo để tiếp tục làm sâu sắc thêm hiểu biết về tổ chức KTNB trong các trường đại học, góp phần phát triển bền vững lĩnh vực này trong dài hạn.

Kết luận

Luận án này đã hoàn thành xuất sắc mục tiêu nghiên cứu, đưa ra những đóng góp cụ thể và có giá trị cao cho lĩnh vực kiểm toán nội bộ và quản trị đại học.

1. Hệ thống hóa lý luận: Luận án đã hệ thống hóa và làm rõ lý luận cơ bản về KTNB, tổ chức KTNB trong đơn vị và đặc biệt là nội dung tổ chức KTNB trong trường đại học, dựa trên các chuẩn mực quốc tế của IIA, IFAC, ACCA và các lý thuyết tổ chức, kiểm soát nội bộ.
2. Đánh giá thực trạng toàn diện: Nghiên cứu đã phân tích và đánh giá một cách toàn diện thực trạng tổ chức KTNB tại 52 trường ĐHCL trên địa bàn Thành phố Hà Nội thông qua việc khảo sát 125 phiếu và phỏng vấn, chỉ ra những kết quả đạt được, những hạn chế còn tồn tại (như nhận thức hạn chế, thiếu khung pháp lý, nhân sự yếu kém) và nguyên nhân sâu xa của chúng.
3. Đề xuất giải pháp đột phá: Luận án đã đề xuất một hệ thống giải pháp xây dựng và hoàn thiện tổ chức KTNB mang tính hệ thống, phù hợp với thực tiễn và có tính khả thi cao, bao gồm các mô hình tổ chức bộ máy KTNB đa dạng và các giải pháp về tổ chức hoạt động, nhân sự, quy trình.
4. Nâng cao quản trị rủi ro: Nghiên cứu đã chứng minh rằng việc hoàn thiện tổ chức KTNB là công cụ hữu hiệu để tăng cường quản trị nội bộ và quản lý rủi ro cho các ĐHCL, đặc biệt trong bối cảnh tự chủ tài chính.
5. Mở ra dòng nghiên cứu mới: Luận án đã xác định các khoảng trống nghiên cứu và đề xuất các hướng nghiên cứu trong tương lai, mở ra các dòng nghiên cứu mới về kiểm toán nội bộ trong khu vực công và giáo dục đại học, bao gồm cả vai trò của công nghệ và yếu tố văn hóa.

Luận án này không chỉ là một đóng góp học thuật quan trọng mà còn thúc đẩy một sự tiến bộ mô hình (paradigm advancement) trong nhận thức và thực hành KTNB tại các trường đại học Việt Nam, từ một chức năng kiểm soát đơn thuần sang một công cụ quản trị chiến lược và tạo giá trị. Với sự so sánh liên tục với kinh nghiệm quốc tế từ các trường đại học ở Ethiopia, Kenya, Australia và Italia, luận án khẳng định tính phù hợp toàn cầu của các nguyên tắc và giải pháp được đề xuất, có thể là kim chỉ nam cho các trường đại học trong nước và các quốc gia đang phát triển khác. Kết quả của nghiên cứu này có tiềm năng tạo ra những thay đổi đáng kể và bền vững trong hoạt động quản trị của các trường đại học, góp phần vào việc nâng cao chất lượng giáo dục và sự phát triển xã hội.