Luận án Tiến sĩ: Cạnh tranh về thuế của Việt Nam - Phan Lê Nga, Học viện Tài chính

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TÀI CHÍNH HỌC VIỆN TÀI CHÍNH  PHAN LÊ NGA CẠNH TRANH VỀ THUẾ CỦA VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ HÀ NỘI –2024 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TÀI CHÍNH HỌC VIỆN TÀI CHÍNH  PHAN LÊ NGA CẠNH TRANH VỀ THUẾ CỦA VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGÀNH: TÀI CHÍNH – NGÂN HÀNG MÃ SỐ: 9.01 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. Lê Xuân Trường 2. Nguyễn Thị Minh Hằng HÀ NỘI –2024 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận án “Cạnh tranh về thuế của Việt Nam” là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả được thể hiện trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác.

TÁC GIẢ LUẬN ÁN Phan Lê Nga i LỜI CẢM ƠN Trước tiên, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến PGS. Lê Xuân Trường và TS. Nguyễn Thị Minh Hằng, là các thầy cô hướng dẫn đã luôn đồng hành hỗ trợ, giúp đỡ, động viên tôi vượt qua những khó khăn trong suốt quá trình thực hiện luận án này. Tiếp đến, tôi xin gửi lời cảm ơn đến các Quý thầy cô trong Bộ môn Thuế - Học viện Tài chính đã hỗ trợ cho tôi rất nhiều trong quá trình sinh hoạt chuyên môn tại Bộ môn.

Hơn nữa, tôi cũng xin chân thành cảm ơn Khoa Sau đại học đã hỗ trợ tôi về hồ sơ và các thủ tục trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu tại trường. Sau cùng, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn đến gia đình, đồng nghiệp, bạn bè, các anh chị em trong và ngoài Học viện Chính sách và Phát triển đã hỗ trợ, tạo điều kiện thuận lợi giúp tôi hoàn thành nhiệm vụ nghiên cứu của mình. Hà Nội, ngày tháng năm 2023 TÁC GIẢ LUẬN ÁN Phan Lê Nga ii MỤC LỤC DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT. ix DANH MỤC HÌNH.

x DANH MỤC BIỂU ĐỒ. x DANH MỤC BẢNG. xi MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Những đóng góp mới của luận án.

Kết cấu của luận án. 9 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài .1 Tình hình nghiên cứu lý luận chung về cạnh tranh về thuế. Những nghiên cứu về tác động của cạnh tranh về thuế đến thu hút vốn FDI vào các quốc gia.

Tình hình nghiên cứu trong nước. Những nghiên cứu lý luận chung về cạnh tranh về thuế. Những nghiên cứu về tác động của cạnh tranh về thuế đến thu hút vốn FDI. Những kết quả nghiên cứu sẽ được kế thừa.

Khoảng trống nghiên cứu. Câu hỏi nghiên cứu. Hướng nghiên cứu tiếp theo của luận án. 23 iii KẾT LUẬN CHƯƠNG 1.

24 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ XU HƯỚNG CẠNH TRANH VỀ THUẾ TRÊN THẾ GIỚI. Một số vấn đề lý luận về cạnh tranh về thuế. Khái niệm cạnh tranh. Khái niệm cạnh tranh về thuế.

Tác động của cạnh tranh về thuế đến nền kinh tế. Vị trí của cạnh tranh về thuế trong năng lực cạnh tranh của một quốc gia. Các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh về thuế của các quốc gia. Khung lý thuyết cạnh tranh về thuế.

Lý thuyết chiết trung. Lý thuyết liên bang. Khung chính sách đối với đầu tư. Mô hình đầu tư tân cổ điển.

Mô hình địa lý kinh tế mới. Các yếu tố cấu thành cạnh tranh về thuế của quốc gia. Xác định phạm vi và đối tượng đánh thuế. Thủ tục hành chính thuế.

Xu hướng và kinh nghiệm cạnh tranh về thuế trên thế giới và bài học cho Việt Nam. Xu hướng cạnh tranh về thuế thông qua thuế suất. Kinh nghiệm cạnh tranh về thuế thông qua sử dụng chính sách ưu đãi thuế. Kinh nghiệm cạnh tranh về thuế thông qua các thủ tục hành chính thuế.

Bài học cho Việt Nam từ xu hướng và kinh nghiệm cạnh tranh về thuế trên thế giới. 59 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2. 63 CHƯƠNG 3: MÔ HÌNH VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM TÁC ĐỘNG CỦA CẠNH TRANH VỀ THUẾ ĐẾN THU HÚT VỐN ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI. Mô hình đánh giá tác động của cạnh tranh về thuế đến thu hút vốn FDI của quốc gia.

Khung nghiên cứu tác động của cạnh tranh về thuế. Đề xuất mô hình nghiên cứu. Giả thuyết nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.

Dữ liệu nghiên cứu. Kết quả nghiên cứu và thảo luận. Kết quả tính toán thực nghiệm tác động của cạnh tranh về thuế đến thu hút FDI của các quốc gia. Kết quả tính toán thực nghiệm tác động của thuế TNDN đến thu hút FDI vào Việt Nam.

81 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3. 84 CHƯƠNG 4: THỰC TRẠNG KHẢ NĂNG CẠNH TRANH VỀ THUẾ CỦA VIỆT NAM. Tình hình kinh tế - xã hội Việt Nam giai đoạn 1999 – 2022 trong bối cảnh cạnh tranh về thuế. Quá trình điều chỉnh hệ thống thuế của Việt Nam giai đoạn 1999 – 2022 để nâng cao khả năng cạnh tranh về thuế.

Điều chỉnh về xác định phạm vi và đối tượng đánh thuế. Điều chỉnh về thuế suất. Điều chỉnh về chính sách ưu đãi thuế. Cải cách thủ tục hành chính thuế.

Xếp hạng khả năng cạnh tranh về thuế của Việt Nam. Theo cách đánh giá của Diễn đàn kinh tế thế giới. Theo cách đánh giá của Ngân hàng thế giới (WB). Đánh giá khả năng cạnh tranh về thuế của Việt Nam trong giai đoạn 1999 - 2022.

Những mặt tích cực về khả năng cạnh tranh về thuế của Việt Nam 104 4. Những hạn chế về khả năng cạnh tranh về thuế của Việt Nam giai đoạn 1999 – 2022 và nguyên nhân của hạn chế. 111 KẾT LUẬN CHƯƠNG 4. 119 CHƯƠNG 5: GIẢI PHÁP NÂNG CAO KHẢ NĂNG CẠNH TRANH VỀ THUẾ CỦA VIỆT NAM.

Dự báo bối cảnh kinh tế - xã hội quốc tế và Việt Nam đến 2025, tầm nhìn 2030. Dự báo bối cảnh quốc tế. Dự báo kinh tế và thu hút đầu tư nước ngoài của Việt Nam. Dự báo tình hình cạnh tranh về thuế trên thế giới thời gian tới.

Định hướng hợp tác đầu tư nước ngoài và cải cách hệ thống thuế Việt Nam đến năm 2030. Quan điểm đề xuất giải pháp nâng cao khả năng cạnh tranh về thuế của Việt Nam. Đề xuất một số giải pháp nâng cao khả năng cạnh tranh về thuế của Việt Nam. Giữ nguyên mức thuế suất thuế TNDN trong trung hạn và cân nhắc điều chỉnh trong dài hạn tùy thuộc vào tương quan thuế suất của các nước có mối quan hệ kinh tế chặt chẽ với Việt Nam.

Điều chỉnh giảm số lượng bậc thuế và giảm mức thuế suất cao nhất của thuế TNCN. Điều chỉnh chính sách ưu đãi thuế TNDN trong điều kiện áp dụng thuế TNDN tối thiểu toàn cầu. Điều chỉnh mức giảm trừ gia cảnh đối với các đối tượng chịu thuế TNCN phù hợp với điều kiện phát triển của nền kinh tế. Tiếp tục cải cách thủ tục hành chính thuế trong bối cảnh kinh tế số phát triển mạnh mẽ.

Mở rộng cơ sở thuế TNDN và thuế TNCN phù hợp với điều kiện kinh tế số để tạo điều kiện giảm thuế suất. Các giải pháp điều kiện để nâng cao khả năng cạnh tranh về thuế của Việt Nam. Hoàn thiện hệ thống chính sách và pháp luật liên quan đến hoạt động đầu tư và dịch vụ số xuyên biên giới. Đẩy mạnh cải cách hành chính, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước đối với hoạt động đầu tư.

Đẩy mạnh đầu tư hệ thống cơ sở hạ tầng công nghệ, tạo điều kiện hiện đại hóa hệ thống thuế, tăng khả năng cạnh tranh của hệ thống thuế. Đẩy mạnh chương trình phòng và chống tham nhũng, tăng cường công tác quản lý nội ngành, nâng cao trình độ của cán bộ công chức thuế 149 KẾT LUẬN CHƯƠNG 5. 152 vii DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 207 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA NGHIÊN CỨU SINH.

212 viii DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT Từ viết tắt Nội dung ASEAN Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á CIT Thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp CMCN Cách mạng công nghiệp DB Báo cáo môi trường kinh doanh EATR Thuế trung bình hiệu lực ETR Thuế suất hiệu lực EU Liên minh châu Âu FDI Đầu tư trực tiếp nước ngoài FTA Hiệp định thương mại tự do GCI Chỉ số cạnh tranh toàn cầu GCR Báo cáo cạnh tranh toàn cầu GDP Tổng sản phẩm trong nước GTGT Giá trị gia tăng KT-XH Kinh tế xã hội METR/EMTR Thuế suất biên hiệu lực MNC/MNCs Công ty đa quốc gia/Các công ty đa quốc gia NSNN Ngân sách nhà nước TNCN Thu nhập cá nhân TNDN Thu nhập doanh nghiệp TTĐB Tiêu thụ đặc biệt WB World Bank – Ngân hàng thế giới WEF Diễn đàn kinh tế thế giới WTO Tổ chức Thương mại thế giới ix DANH MỤC HÌNH Hình 3. 1: Khung phân tích cạnh tranh về thuế của Việt Nam. 2: Phản ứng của FDI khi tăng thuế suất thuế TNDN. 3: Phản ứng của các yếu tố khác khi tăng thuế suất thuế TNDN của khu vực FDI .83 DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 2.

1: So sánh thuế suất hiệu lực trung bình một số nước trên thế giới giai đoạn 2010 – 2017 - 2019. 1: Số liệu GDP và tốc độ tăng trưởng kinh tế hàng năm. 2: Độ mở của nền kinh tế Việt Nam giai đoạn 2000 – 2022. 3: Quá trình điều chỉnh thuế suất thuế TNDN của Việt Nam.

4: Kết quả đánh giá chỉ số nộp thuế của Việt Nam. 5: Tình hình thu hút vốn FDI vào Việt Nam giai đoạn 1988 – 2022. 105 x DANH MỤC BẢNG Bảng 2. 1: Thống kê thuế suất thuế TNDN trên thế giới năm 2017 và năm 2022.

1: Các biến được sử dụng trong ước lượng dữ liệu bảng. 2: Các biến được sử dụng trong mô hình ước lượng VAR. 3: Tác động của cạnh tranh thuế đến thu hút FDI của các quốc gia từ ước lượng mô hình tĩnh. 4: Tác động của từng yếu tố của cạnh tranh về thuế đến thu hút FDI từ ước lượng FGLS.

5: Tác động của cạnh tranh về thuế đến thu hút FDI từ ước lượng mô hình động. 6: Tác động của cạnh tranh về thuế theo nhóm nước từ ước lượng FGLS 80 Bảng 4. 1: Quá trình điều chỉnh thuế suất thuế TNCN của Việt Nam.