Tổ chức đơn vị hành chính Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển - Luận án TS Lê Anh Tuấn

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NỘI VỤ HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA LÊ ANH TUẤN TỔ CHỨC ĐƠN VỊ HÀNH CHÍNH VIỆT NAM ĐÁP ỨNG YÊU CẦU PHÁT TRIỂN LUẬN ÁN TIẾN SỸ HÀ NỘI – 2017 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NỘI VỤ HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA LÊ ANH TUẤN TỔ CHỨC ĐƠN VỊ HÀNH CHÍNH VIỆT NAM ĐÁP ỨNG YÊU CẦU PHÁT TRIỂN Chuyên ngành: Quản lý hành chính công Mã số: 62 34 82 01 LUẬN ÁN TIẾN SỸ NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: 1.TS Lê Thị Vân Hạnh 2. Văn Tất Thu HÀ NỘI - 2017 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, tư liệu nêu trong Luận án này là trung thực và có nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng. Những kết quả nghiên cứu chưa được ai công bố trong bất cứ công trình khoa học nào khác. Tôi xin chịu trách nhiệm về những lời cam đoan này.

Tác giả Luận án Lê Anh Tuấn i LỜI CẢM ƠN Luận án “Tổ chức đơn vị hành chính ở Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển” sau một thời gian dài nghiên cứu đã được hoàn thành bằng sự trải nghiệm, sự nỗ lực và cố gắng vượt bậc của bản thân Tác giả xin trân trọng bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS. Lê Thị Vân Hạnh và PGS. Văn Tất Thu, những người Thầy hướng dẫn đầy tâm huyết, trách nhiệm giúp tác giả hoàn thành Luận án tiến sĩ. Tác giả xin trân trọng cám ơn các Thầy, Cô trong Ban Giám đốc Học viện Hành chính Quốc gia, Khoa Đào tạo Sau đại học, Khoa Tổ chức và Quản lý nhân sự.

Xin trân trọng cảm ơn lãnh đạo Bộ Nội vụ, lãnh đạo và chuyên viên các đơn vị thuộc và trực thuộc Bộ Nội vụ cùng các chuyên gia cao cấp, các công chức, viên chức, người lao động của Viện Khoa học tổ chức nhà nước, Bộ Nội vụ đã nhiệt tình giúp đỡ và tạo điều kiện cho tác giả hoàn thành Luận án này. Đặc biệt, xin bày tỏ sự cảm ơn sâu sắc tới những người thân trong gia đình của tác giả đã động viên, khích lệ, tạo mọi điều kiện và là động lực để tác giả nỗ lực hoàn thành Luận án này. Xin trân trọng cám ơn! Tác giả Luận án Lê Anh Tuấn ii MỤC LỤC A. Tính cấp thiết của đề tài.

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu. Phƣơng pháp luận và phƣơng pháp nghiên cứu. Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết khoa học.

Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án. Những đóng góp mới của luận án. Kết cấu của Luận án. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU.

9 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU. TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI. Các công trình nghiên cứu về tổ chức chính quyền địa phương có liên quan đến đề tài luận án. Các công trình nghiên cứu về đơn vị hành chính, tổ chức đơn vị hành chính.

ĐÁNH GIÁ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU XUNG QUANH NỘI DUNG CỦA LUẬN ÁN. Về những những kết quả nghiên cứu đã được làm rõ mà luận án sẽ kế thừa, tiếp tục phát triển. Những vấn đề còn chưa được được đề cập hoặc chưa được làm sáng tỏ mà Luận án cần tập trung giải quyết. 24 TIỂU KẾT CHƢƠNG 1.

25 CHƢƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC ĐƠN VỊ HÀNH CHÍNH. KHÁI NIỆM VÀ CÁC ĐẶC ĐIỂM CỦA ĐƠN VỊ HÀNH CHÍNH. Đơn vị hành chính. Các loại hình đơn vị hành chính.

Cấp đơn vị hành chính. Các yếu tố cấu thành đơn vị hành chính. KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM, VAI TRÒ CỦA VIỆC TỔ CHỨC ĐƠN VỊ HÀNH CHÍNH. Các hình thức tổ chức đơn vị hành chính.

Đặc điểm tổ chức đơn vị hành chính qua các mô hình Nhà nước. Vai trò của tổ chức đơn vị hành chính. CÁC NGUYÊN TẮC VÀ NỘI DUNG TỔ CHỨC ĐƠN VỊ HÀNH CHÍNH. Các nguyên tắc tổ chức đơn vị hành chính.

Nội dung tổ chức đơn vị hành chính. CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƢỞNG ĐẾN VIỆC TỔ CHỨC ĐƠN VỊ HÀNH CHÍNH. Mô hình tổ chức nhà nước của mỗi quốc gia. Mô hình phát triển kinh tế – xã hội của mỗi quốc gia.

Xu hướng liên kết địa phương, liên kết vùng, khu vực lãnh thổ của thế giới hiện đại. KINH NGHIỆM TỔ CHỨC ĐƠN VỊ HÀNH CHÍNH Ở MỘT SỐ QUỐC GIA TRÊN THẾ GIỚI. Các nước theo mô hình tổ chức nhà nước liên bang. Các nước theo mô hình tổ chức nhà nước đơn nhất.

Một số nhận xét. Một số bài học kinh nghiệm cho Việt Nam. 84 TIỂU KẾT CHƢƠNG 2. 85 CHƢƠNG 3: QUÁ TRÌNH TỔ CHỨC ĐƠN VỊ HÀNH CHÍNH TRONG LỊCH SỬ VÀ THỰC TRẠNG TỔ CHỨC ĐƠN VỊ HÀNH CHÍNH VIỆT NAM TỪ NĂM 1986 ĐẾN NAY.

KHÁI QUÁT QUÁ TRÌNH TỔ CHỨC ĐƠN VỊ HÀNH CHÍNH VIỆT NAM TRONG LỊCH SỬ TRƢỚC NĂM 1986. Quá trình tổ chức đơn vị hành chính ở Việt Nam thời kỳ trước năm 1945. Quá trình tổ chức đơn vị hành chính ở Việt Nam giai đoạn 1945 – 1986. Một số kinh nghiệm.

THỰC TRẠNG TỔ CHỨC ĐƠN VỊ HÀNH CHÍNH CÁC CẤP TỪ NĂM 1986 ĐẾN NAY. Thực trạng các quy định của pháp luật về tổ chức đơn vị hành chính:. Thực trạng tổ chức đơn vị hành chính các cấp. Đánh giá, nhận xét về việc tổ chức đơn vị hành chính các cấp giai đoạn từ 1986 đến nay.

Nguyên nhân của những thay đổi về tổ chức đơn vị hành chính ở Việt Nam giai đoạn 1986 đến nay và những vấn đề đặt ra. TÁC ĐỘNG CỦA VIỆC TỔ CHỨC ĐƠN VỊ HÀNH CHÍNH TỪ NĂM 1986 ĐẾN NAY. Tác động đến phát triển kinh tế - xã hội của các địa phương và cả nước. Tác động đến quản lý nhà nước.

117 TIỂU KẾT CHƢƠNG 3. 120 CHƢƠNG 4: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP ĐỔI MỚI TỔ CHỨC ĐƠN VỊ HÀNH CHÍNH VIỆT NAM ĐÁP ỨNG YÊU CẦU PHÁT TRIỂN. YÊU CẦU PHÁT TRIỂN Ở VIỆT NAM ĐỐI VỚI VIỆC ĐỔI MỚI TỔ CHỨC ĐƠN VỊ HÀNH CHÍNH. Yêu cầu chung.

Các yêu cầu cụ thể. CÁC QUAN ĐIỂM TỔ CHỨC ĐƠN VỊ HÀNH CHÍNH .Đảm bảo tính toàn diện, lịch sử, khách quan, hệ thống và phát triển. Phù hợp với chủ trương đường lối của Đảng và yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của các địa phương. Tuân thủ Hiến pháp, pháp luật về tổ chức đơn vị hành chính để đảm bảo tính thống nhất, thông suốt trong hoạt động của bộ máy nhà nước.

Tránh xáo trộn, đảm bảo sự ổn định phát triển. Tổ chức đơn vị hành chính phải góp phần xây dựng bộ máy nhà nước của dân, do dân, vì dân, gần dân và tôn trọng ý kiến nhân dân. Phù hợp với quy hoạch tổng thể của Trung ương, cũng như quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội của địa phương (tỉnh, thành phố); phù hợp khả năng quản lý của chính quyền và đảm bảo trật tự xã hội - quốc phòng, an ninh. GIẢI PHÁP TỔ CHỨC ĐƠN VỊ HÀNH CHÍNH.

Tuyên truyền, nâng cao nhận thức về tổ chức đơn vị hành chính. Hoàn thiện quy định pháp luật về tổ chức đơn vị hành chính. Điều chỉnh quy trình, thủ tục tổ chức đơn vị hành chính. Đổi mới quan niệm về tiêu chí tổ chức đơn vị hành chính hiện nay ở nước ta.

Tập trung nghiên cứu xây dựng quy hoạch tổng thể, dài hạn các đơn vị hành chính. Một số giải pháp khác. 148 TIỂU KẾT CHƢƠNG 4. DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ.

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. PHẦN PHỤ LỤC CỦA LUẬN ÁN. 175 v DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT CBCC Cán bộ, công chức CCHC Cải cách hành chính CHLB Cộng hòa liên bang CNH - HĐH Công nghiệp hóa - Hiện đại hóa ĐGHC Địa giới hành chính ĐP Địa phương ĐVHC Đơn vị hành chính HĐND Hội đồng nhân dân NSNN Ngân sách nhà nước UBND Ủy ban nhân dân TC ĐVHV Tổ chức đơn vị hành chính TW Trung ương VBQPPL Văn bản quy phạm pháp luật XHCN Xã hội chủ nghĩa vi DANH MỤC BẢNG, BIỂU STT Nội dung Ký hiệu Trang 01 So sánh sự thay đổi số lượng đơn vị hành chính cấp Bảng 3.1 101 tỉnh từ 1945 – 2016 (do nhập, chia và thành lập) 02 Sự thay đổi về số lượng đơn vị hành chính cấp huyện Bảng 3.2 103 trong giai đoạn 1996 – 2015 (do nhập, chia và thành lập) 03 Sự thay đổi số lượng đơn vị hành chính cấp xã giai Bảng 3.3 105 đoạn 1996 – 2015 (do nhập, chia và thành lập) 04 Nguyên nhân của việc chia tách đơn vị hành chính Bảng 3.4 114 05 Các loại hình đơn vị hành chính Hình 2.1 29 06 Các yếu tố cấu thành đơn vị hành chính Hình 2.2 38 07 Các nguyên tắc tổ chức đơn vị hành chính Hình 2.3 54 8 Biểu đồ so sánh sự thay đổi số lượng đơn vị hành chính Hình 3.1 102 cấp tỉnh từ 1945 – 2016 9 Biểu đồ số liệu đơn vị hành chính cấp huyện trong giai Hình 3.2 104 đoạn 1996 – 2015 10 Biểu đồ số liệu đơn vị hành chính cấp xã giai đoạn Hình 3. Tính cấp thiết của đề tài Đơn vị hành chính được dùng để chỉ những địa phận lãnh thổ trong một quốc gia được Nhà nước phân định về ranh giới địa lý cũng như thẩm quyền quản lý.

Việc lựa chọn đề tài ―Tổ chức đơn vị hành chính Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển‖ làm Luận án tiến sĩ quản lý hành chính công xuất phát từ những lý do sau đây: Thứ nhất, đối với hoạt động quản lý nhà nước trong bất kỳ một quốc gia nào, việc tổ chức các đơn vị hành chính có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Các đơn vị hành chính phản ánh cách thức một Nhà nước cụ thể tổ chức quản lý cấu trúc lãnh thổ của mình như thế nào; đó cũng là nền tảng đầu tiên để Nhà nước thiết lập các thiết chế quản lý, bộ máy chính quyền phục vụ cho công tác quản lý nhà nước ở địa phương. Do vậy việc tổ chức hợp lý và ổn định lâu dài các loại hình đơn vị hành chính có ý nghĩa quan trọng trong việc phát huy tiềm năng, thế mạnh của địa phương; nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, giữ vững ổn định chính trị, an ninh quốc phòng; đồng thời phát huy tính tích cực sáng tạo của nhân dân và nâng cao tính tự chủ, tự quản của địa phương.