Luận án tiến sĩ: Quản lí đại học ngoài công lập theo tiếp cận hệ thống

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI NGUYỄN THANH SƠN QUẢN LÍ CƠ SỞ GIÁO DỤC ĐẠI HỌC NGOÀI CÔNG LẬP THEO TIẾP CẬN HỆ THỐNG Chuyên ngành: QUẢN LÍ GIÁO DỤC Mã số: 9 14 01 14 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: 1.TS Nguyễn Văn Lê 2.TS Nguyễn Vũ Bích Hiền HÀ NỘI - 2019 i LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan luận án “Quản lí cơ sở giáo dục đại học ngoài công lập theo tiếp cận hệ thống” là công trình nghiên cứu độc lập của riêng tôi, được thực hiện nghiêm túc dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Nguyễn Văn Lê và PGS.TS Nguyễn Vũ Bích Hiền. Các tài liệu, số liệu và kết quả nghiên cứu nêu trong luận án là trung thực và có nguồn gốc rõ ràng. Tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm nếu luận án này có những sai sót, vi phạm pháp luật và qui chế đào tạo trình độ tiến sĩ. Hà Nội, ngày 06 tháng 1 năm 2019 Tác giả luận án Nguyễn Thanh Sơn LỜI CẢM ƠN Tác giả luận án trân trọng cảm ơn lãnh đạo Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, lãnh đạo Phòng Sau đại học và Khoa Quản lí giáo dục cùng toàn thể các thầy cô đã tham gia giảng dạy, hướng dẫn, giúp đỡ, tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và thực hiện Luận án.

Tôi chân thành bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến Thầy, Cô hướng dẫn luận án, PGS. Nguyễn Văn Lê và PGS. Nguyễn Vũ Bích Hiền, những chuyên gia đã luôn theo sát, tận tình hướng dẫn tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và thực hiện Luận án. Tôi trân trọng cảm ơn Lãnh đạo, quí thầy cô cán bộ, giảng viên và sinh viên các trường Đại học Tài chính - Ngân hàng Hà Nội, Đại học Đông Đô, Đại học Phương Đông, Đại học Nguyễn Trãi, Đại học Hòa Bình, Đại học Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội, Đại học Thăng Long, Đại học Thành Tây, Đại học Tư thục Công nghệ và Quản lí Hữu Nghị đã giúp đỡ tôi rất nhiều trong công tác điều tra, khảo sát và thực hiện Luận án.

Chân thành cảm ơn tập thể cán bộ, công chức, đồng nghiệp ở Đảng ủy Khối các trường Đại học – Cao đẳng Hà Nội, bạn hữu và gia đình đã khích lệ và tạo mọi điều kiện giúp đỡ tôi hoàn thành nhiệm vụ học tập và nghiên cứu của mình. Hà Nội, ngày 01 tháng 03 năm 2019 Tác giả luận án Nguyễn Thanh Sơn iii MỤC LỤC Trang Lời cam đoan .ii Mục lục.iii Danh mục các từ viết tắt.vii Danh mục các bảng .viii Danh mục các hình. Lí do chọn đề tài. Mục tiêu nghiên cứu.

Khách thể và đối tượng nghiên cứu. Giả thuyết khoa học. Nhiệm vụ nghiên cứu. Giới hạn phạm vi nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu. Luận điểm ảo vệ. Đóng góp của luận án. Cấu trúc của luận án.

CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA QUẢN LÍ CƠ SỞ GIÁO DỤC ĐẠI HỌC NGOÀI CÔNG LẬP THEO TIẾP CẬN HỆ THỐNG. Tổng quan nghiên cứu vấn đề. Nghiên cứu về quản lí giáo dục đại học ngoài công lập. Nghiên cứu về tiếp cận hệ thống trong quản lí giáo dục.

Các khái niệm cơ bản. Khái niệm quản lý nhà trường. Khái niệm cơ sở giáo dục đại học ngoài công lập. Khái niệm tiếp cận hệ thống.

Quản lý cơ sở giáo dục đại học ngoài công lập. Đặc điểm cơ sở giáo dục đại học ngoài công lập. Đặc điểm của quản lí cơ sở giáo dục đại học ngoài công lập. Một số khác biệt trong quản lí cơ sở giáo dục đại học công lập và ngoài công lập.

Tiếp cận hệ thống trong quản lí giáo dục đại học. Vai trò của tiếp cận hệ thống trong quản lí. Quy trình tiếp cận hệ thống trong quản lí. Quản lý cơ sở giáo dục đại học ngoài công lập theo tiếp cận hệ thống.

Nguyên tắc quản lí cơ sở giáo dục đại học theo tiếp cận hệ thống. Phân cấp quản lý trong cơ sở giáo dục đại học ngoài công lập. Nội dung quản lí cơ sở giáo dục đại học ngoài công lập theo tiếp cận hệ thống. Phương pháp quản lý giáo dục theo tiếp cận hệ thống.

Các nhân tố ảnh hƣởng đến quản lí cơ sở giáo dục đại học ngoài công lập theo tiếp cận hệ thống. Các nhân tố bên trong. Các nhân tố bên ngoài. 47 Kết luận chƣơng 1.

THỰC TRẠNG QUẢN LÍ CƠ SỞ GIÁO DỤC ĐẠI HỌC NGOÀI CÔNG LẬP THEO TIẾP CẬN HỆ THỐNG. 51 qu t t n n p át triển c o ục đạ ọc n o c n lập. Các giai đoạn hình thành và phát triển. Những thành tựu, hạn chế và nguyên nhân của sự phát triển giáo dục đại học ngoài công lập.

Tổ chức khảo sát thực trạng quản lí ở một số đại học ngoài công lập. Mục tiêu, qui mô, địa bàn khảo sát. Nội dung khảo sát. Phương pháp và kĩ thuật tiến hành.

Kết quả khảo sát. Nhận thức về tiếp cận hệ thống trong quản lí giáo dục đại học. Thực trạng nội dung quản lý theo tiếp cận hệ thống. Thực trạng phương pháp quản lý theo tiếp cận hệ thống.

Thực trạng các nhân tố ảnh hưởng. Đánh giá chung. Điểm mạnh và nguyên nhân. Điểm yếu và nguyên nhân.

98 Kết luận chƣơng2. CÁC GIẢI PHÁP QUẢN LÍ CƠ SỞ GIÁO DỤC ĐẠI HỌC NGOÀI CÔNG LẬP THEO TIẾP CẬN HỆ THỐNG. Định hƣớng phát triển đại học ngoài công lập ở Việt Nam. Các ngu ên tắc chỉ đạo việc xây dựng giải pháp.

Nguyên tắc hệ thống. Nguyên tắc phát triển. Nguyên tắc tuân thủ thể chế giáo dục. Các giải pháp quản lí cơ sở giáo dục đại học ngoài công lập theo tiếp cận hệ thống.

Thiết kế khuôn khổ hành chính, bộ máy, tổ chức của hệ thống nhà trường thông qua phương pháp hành chính - tổ chức.2 Huy động tối đa các nguồn lực kinh tế và công nghệ trong và ngoài nhà trường thông qua phương pháp kinh tế - công nghệ. Phát triển nguồn nhân lực của nhà trường thông qua phương pháp tâm lý - xã hội. Xây dựng tập thể nhà trường vững mạnh thông qua phương pháp văn hóa - truyền thông.4 Mối quan hệ có tính hệ thống của các giải pháp đề xuất. Khảo nghiệm các giải pháp quản lí qua ý kiến chuyên gia.

Tổ chức khảo nghiệm. Kết quả khảo nghiệm. Nhận xét chung. Nghiên cứu trƣờng hợp điển hình.

Mục đích nghiên cứu trường hợp điển hình. Đối tượng và điều kiện thử nghiệm. Nội dung thử nghiệm. Tiến trình thử nghiệm.

137 Kết luận chƣơng 3. 146 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ. 147 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ. 152 CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN.

152 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 153 PHỤ LỤC vii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Viết tắt Viết đầ đủ CBQL Cán bộ quản lí CĐ Cao đẳng CLĐT Chất lượng đào tạo CLGD Chất lượng giáo dục CNH, HĐH Công nghiệp hóa, hiện đại hóa CNXH Chủ nghĩa xã hội CSVCKT Cơ sở vật chất – kĩ thuật ĐH Đại học GD&ĐT Giáo dục và đào tạo GDĐH Giáo dục đại học GV Giảng viên HĐQT Hội đồng quản trị HĐT Hội đồng trường KTTT Kinh tế thị trường KTXH Kinh tế-xã hội NCL Ngoài công lập NSNN Ngân sách nhà nước NXB Nhà xuất bản QLGD Quản lí giáo dục QLNT Quản lí nhà trường SV Sinh viên TCHT Tiếp cận hệ thống Tp Thành phố TPKT Thành phần kinh tế VCKT Vật chất kĩ thuật XHCN Xã hội chủ nghĩa viii DANH MỤC CÁC BẢNG Trang Bảng 2. Sự phát triển của GDĐH NCL giai đoạn 2001-2017. Qui mô, cơ cấu sinh viên đại học Việt Nam giai đoạn 2010- 2017.

So sánh tỉ lệ sinh viên/giảng viên giữa khu vực công lập và NCL. Số liệu NCKH các trường ĐH NCL trên địa bàn Hà Nội. Thực trạng đất đai, cơ sở hạ tầngcủacác trường. So sánh học phí của ĐH CLvà ĐH NCL trên địa bàn Hà Nội.

Thực trạng vốn đầu tư của một số trường ĐH NCL trên địa bàn Hà Nội. Qui mô và cơ cấu mẫu khảo sát. Nhận thức về hệ thống và những liên hệ cơ ản trong hệ thống, mối liên hệ của thực thể, cấu trúc và chức năng của hệ thống. Nhận thức về bản chất của tiếp cận hệ thống trong quản lí.

Thực trạng áp dụng các lí thuyết, nguyên tắc, cách tiếp cận trong quản lí giáo dục đại học. Những điểm mạnh, điểm yếu về hệ thống quản lí hành chính cấp trường ở trường ĐH NCL. Điểm mạnh, điểm yếu về quản lý nhân sự ở trường ĐH NCL. Điểm mạnh, điểm yếu về quản lý chuyên môn ở trường ĐH NCL.

Những điểm mạnh, điểm yếu về hợp tác quốc tế ở trường ĐH NCL. Những điểm mạnh, điểm yếu về nghiên cứu, phát triển, sản xuất, dịch vụ đối với trường ĐH NCL. Những điểm mạnh, điểm yếu về tín nhiệm xã hội đối với trường ĐH NCL. Những điểm mạnh, điểm yếu của bộ máy ảnh hưởng tới quản lí ở trường ĐH NCL.

Những điểm mạnh, điểm yếu về tiềm lực đầu tư ảnh hưởng tới quản lý trường ĐH NCL. Sự khác biệt giữa văn hoá đại học tư thục với văn hoá doanh nghiệp. Những điểm mạnh, điểm yếu định hướng chiến lược phát triển ảnh hưởng tới quản lý trường ĐH NCL. Những cơ hội – thách thức, thuận lợi – khó khăn về mặt thể chế trong quản lí cơ sở GDĐH NCL hiện nay.

Tính cần thiết của các giải pháp quản lí. Tính khả thi của các giải pháp quản lí. Tính cần thiết và tính khả thi của các giải pháp quản lí theo ý kiến chung của mọi người. Kết quả thử nghiệm giải pháp “hành chính – tổ chức”.

143 x DANH MỤC CÁC HÌNH Trang Hình 1. Nội dung của tiếp cận hệ thống trong quản lí. Bộ máy tổ chức điển hình của trường đại học ngoài công lập. Nội dung quản lí cơ sở giáo dục đại học ngoài công lập theo tiếp cận hệ thống.

Sự gia tăng qui mô sinh viên đại học giai đoạn 2010-2017. Số lượng giảng viên đại học ở Việt Nam giai đoạn 2002-2017. Quan điểm xử lí giữa tính chất phúc lợi và tính chất dịch vụ của GDĐH. Quan điểm về giải pháp tất yếu cho đầu tư phát triển GDĐH Việt Nam.

Quan điểm về việc hỗ trợ chi phí đào tạo của nhà nước. Ý kiến về xây dựng văn hóa ền vững đối với GDĐH NCL. Thành phần HĐT ĐHCL hay HĐQT ĐH NCL .