Xã hội hóa giáo dục đại học ở Việt Nam hiện nay - Tạ Thị Bích Ngọc

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NỘI VỤ HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA TẠ THỊ BÍCH NGỌC XÃ HỘI HÓA GIÁO DỤC ĐẠI HỌC Ở VIỆT NAM HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN LÝ CÔNG HÀ NỘI, 2021 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NỘI VỤ HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA TẠ THỊ BÍCH NGỌC XÃ HỘI HÓA GIÁO DỤC ĐẠI HỌC Ở VIỆT NAM HIỆN NAY Chuyên ngành: Quản lý công Mã số: 9 34 04 03 LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN LÝ CÔNG NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC 1. PGS TS Trương Quốc Chính 2. PGS TS Đặng Khắc Ánh HÀ NỘI, 2021 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các tài liệu, số liệu trích dẫn trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng.

Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào. Tác giả luận án Tạ Thị Bích Ngọc MỤC LỤC MỤC LỤC. i DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT .iii DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, BIỂU ĐỒ. iv MỞ ĐẦU.

Lý do chọn đề tài. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu.

Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu. Điểm mới của Luận án. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của Luận án. Cấu trúc của Luận án.

9 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ XÃ HỘI HÓA GIÁO DỤC VÀ XÃ HỘI HÓA GIÁO DỤC ĐẠI HỌC. Các công trình ngoài nước. Các công trình trong nước. Nhận xét kết quả nghiên cứu của các công trình có liên quan và vấn đề đặt ra đối với luận án.

31 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA XÃ HỘI HÓA GIÁO DỤC. Các khái niệm liên quan. Khái niệm “xã hội hóa”. Khái niệm “giáo dục đại học”.

Khái niệm “xã hội hóa giáo dục đại học”. Nội dung, đặc điểm và vai trò của xã hội hóa giáo dục đại học. Nội dung của xã hội hóa giáo dục đại học. Đặc điểm của xã hội hóa giáo dục đại học.

Vai trò của xã hội hóa giáo dục đại học. Các yếu tố ảnh hưởng đến xã hội hóa giáo dục đại học. Truyền thống văn hóa về giáo dục. Trình độ phát triển kinh tế - xã hội.

Chính sách và pháp luật của nhà nước về xã hội hóa giáo dục đại học. Nhận thức, sự đồng thuận và năng lực thực hiện xã hội hóa của các cơ sở giáo dục đại học và cộng đồng. Thực tiễn hội nhập quốc tế sâu rộng và sự tham gia đầu tư vào giáo dục đại học của đối tác ngoài nước. Thực trạng giáo dục đại học và kết quả triển khai xã hội hóa giáo dục đại học giai đoạn đầu.

Kinh nghiệm quốc tế về xã hội hóa giáo dục đại học và bài học cho Việt Nam. Chia sẻ chi phí giáo dục đại học. Mở rộng quyền tự chủ của các cơ sở giáo dục đại học. Phát triển mô hình đại học doanh nghiệp.

69 CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG XÃ HỘI HÓA GIÁO DỤC ĐẠI HỌC Ở VIỆT NAM. Khái quát về giáo dục đại học Việt Nam. Về mạng lưới. Về quy mô.

Về giảng viên. Cơ sở chính trị và pháp lý của xã hội hóa giáo dục đại học ở Việt Nam. Cơ sở chính trị của xã hội hóa giáo dục đại học ở Việt Nam. Pháp luật về xã hội hóa giáo dục đại học ở Việt Nam.

Phân tích và đánh giá kết quả xã hội hóa giáo dục đại học ở Việt Nam. Về phát triển giáo dục đại học ngoài công lập. Về thu hút tài chính ngoài ngân sách cho giáo dục đại học. Về tiếp nhận các nguồn lực phi tài chính cho giáo dục đại học.

Về thực hiện quyền tự chủ của các cơ sở giáo dục đại học. Về hợp tác quốc tế về giáo dục đại học. Đánh giá chung về kết quả xã hội hóa giáo dục đại học. 116 CHƯƠNG 4: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP ĐẨY MẠNH XÃ HỘI HÓA GIÁO DỤC ĐẠI HỌC Ở VIỆT NAM.

Bối cảnh và xu hướng xã hội hóa giáo dục đại học hiện nay. Bối cảnh đẩy mạnh xã hội hóa giáo dục đại học hiện nay. Xu hướng xã hội hóa giáo dục đại học ở Việt Nam hiện nay. Quan điểm đẩy mạnh xã hội hóa giáo dục đại học ở Việt Nam.

Xã hội hóa giáo dục đại học là nhằm hướng tới nâng cao chất lượng và hiệu quả của giáo dục đại học. Tăng cường xã hội hóa giáo dục đại học không tách rời việc nâng cao hiệu lực và hiệu quả quản lý nhà nước về giáo dục đại học. Thực hiện xã hội hóa giáo dục đại học phù hợp với thực tiễn phát triển kinh tế-xã hội. Mở rộng và đa dạng hóa toàn hệ thống giáo dục đại học song hành với đầu tư trọng điểm một số lĩnh vực mũi nhọn trong các trường đại học nghiên cứu.

Quyền tự chủ luôn gắn liền với trách nhiệm giải trình và năng lực tự chủ của trường đại học. Giải pháp đẩy mạnh xã hội hóa giáo dục đại học ở Việt Nam. Nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của xã hội hóa giáo dục đại học. Hoàn thiện chính sách, pháp luật xã hội hóa giáo dục đại học.

Tổ chức thực hiện có hiệu quả xã hội hóa giáo dục đại học. Bảo đảm các điều kiện đẩy mạnh xã hội hóa giáo dục đại học. 149 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ. 151 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

163 ii DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT CĐ Cao đẳng CL Công lập CP Chính phủ ĐH Đại học GD Giáo dục GV Giảng viên ĐT Đào tạo GDĐH Giáo dục đại học GD&ĐT Giáo dục và Đào tạo NCKH Nghiên cứu khoa học NCL Ngoài công lập NN Nhà nước Nxb. Nhà xuất bản QL Quản lý QLNN Quản lý nhà nước SV Sinh viên TTCP Thủ tướng chính phủ UBND Ủy ban nhân dân XH Xã hội XHH Xã hội hóa iii DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, BIỂU ĐỒ 1. Danh mục các hình vẽ Hình 3.1: Các văn bản quan trọng về XHH GDĐH ở Việt Nam 2. Danh mục các biểu đồ Biểu đồ 3.1: Số lượng cơ sở GDĐH từ năm học 1999-2000 đến năm học 2018-2019 Biểu đồ 3.2: Số lượng và phân bố các trường ĐH trên toàn quốc năm học 2016- 2017 Biểu đồ 3.3: Số lượng SV từ năm học 1999-2000 đến năm học 2018-2019 Biểu đồ 3.4: Số lượng SV CL và NCL từ năm học 1999-2000 đến năm học 2018- 2019 Biểu đồ 3.5: Số lượng GV từ năm học 1999-2000 đến năm học 2018-2019 Biểu đồ 3.6: Số lượng GV đạt trình độ Tiến sỹ và Thạc sỹ từ năm học 1999-2000 đến năm học 2018-2019 iv MỞ ĐẦU 1.

Lý do chọn đề tài Dưới góc độ quản lý công, xã hội hóa được hiểu là một phương thức đa dạng hóa chủ thể cung ứng dịch vụ công. Trong các học thuyết kinh tế phương Tây, xã hội hóa được xem là một giải pháp của Nhà nước trong việc giải quyết các thất bại của thị trường. Với vai trò điều hành xã hội, Nhà nước trực tiếp tiến hành cung ứng một số dịch vụ công thông qua các tổ chức của mình để xử lý tình trạng thiếu hụt những dịch vụ công mà tư nhân không muốn hoặc không thể cung ứng. Như vậy, xã hội hóa dịch vụ công trong quan niệm của phương Tây là việc Nhà nước cung cấp dịch vụ công dựa trên việc sử dụng các nguồn lực công.

Tại Việt Nam, xã hội hóa dịch vụ công lại được hiểu theo nghĩa hoàn toàn trái ngược. Do đặc thù của mô hình quản lý và thực tiễn lịch sử xây dựng đất nước, các dịch vụ công ở Việt Nam đều được cung cấp bởi Nhà nước. Trải qua nhiều biến động của lịch sử, giữa bối cảnh các nguồn lực công ngày càng bị thu hẹp nhưng yêu cầu của xã hội về số lượng và chất lượng dịch vụ công ngày càng tăng cao, Nhà nước phải giảm dần hoạt động trực tiếp cung ứng. Thay vì tự cung ứng, Nhà nước chuyển giao một số nhiệm vụ cho các chủ thể ngoài Nhà nước nhưng vẫn giữ quyền quản lý tổng thể.

Việc huy động và tổ chức cho các thành phần trong xã hội tham gia vào cung ứng dịch vụ công được gọi là xã hội hóa. Như thế, hoạt động xã hội hóa dịch vụ công tại Việt Nam là hoàn toàn khác với hoạt động xã hội hóa dịch vụ công ở phương Tây. Tuy khác biệt về nội hàm khái niệm, song từ góc độ quản lý công, có thể khẳng định sự tham gia của khu vực ngoài Nhà nước vào việc thực hiện các nhiệm vụ công là một xu thế tất yếu trong xã hội hiện đại. Thay vì trực tiếp thực hiện mọi nhiệm vụ công, Nhà nước tập trung giữ vai trò quản lý và trao quyền thực hiện một số nhiệm vụ cụ thể cho các chủ thể ngoài Nhà nước.

Cách làm này đang ngày càng cho thấy nhiều ưu điểm, bởi nó vừa phát huy được tính hiệu quả và năng động của khu vực ngoài Nhà nước, vừa hạn chế được sự chậm chạp và kém thích ứng của bộ máy công quyền. Hiện nay, khu vực tư nhân đang ngày càng phát triển mạnh mẽ và bộc lộ rõ rệt năng lực vượt trội trong thực thi các mục tiêu định sẵn. Trong khi đó, hàng loạt những vấn đề xã hội có tính toàn cầu xuất hiện đã đặt ra những thách thức 1 không nhỏ đối với hoạt động quản lý và điều hành của các quốc gia. Sự tăng thêm cả về lượng và về chất của nhu cầu xã hội đang đặt ra những thách thức không nhỏ đối với Nhà nước trong quá trình thực hiện chức năng cai trị cũng như chức năng phục vụ.

Tiếp cận từ góc độ quản lý công, việc tận dụng năng lực của khu vực ngoài Nhà nước trong thực thi các nhiệm vụ công là hướng đi thích hợp để giải quyết đòi hỏi này. Từ giữa những năm 1990, ở Việt Nam, sự tham gia của các thành phần ngoài Nhà nước vào việc cung ứng một số loại hình dịch vụ công cộng đã được thể chế hoá.