Luận án tiến sĩ: Nghiên cứu đặc điểm sinh vật học cây Ban Âu và biện pháp canh tác

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT VIỆN KHOA HỌC NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM -------- TRẦN DANH VIỆT NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM SINH VẬT HỌC CỦA CÂY BAN ÂU (HYPERICUM PERFORATUM L.) VÀ MỘT SỐ BIỆN PHÁP KỸ THUẬT CANH TÁC NÂNG CAO NĂNG SUẤT, CHẤT LƯỢNG DƯỢC LIỆU TẠI TÂN LẠC, HÒA BÌNH. LUẬN ÁN TIẾN SĨ NÔNG NGHIỆP Hà Nội, 2023 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT VIỆN KHOA HỌC NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM -------- TRẦN DANH VIỆT NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM SINH VẬT HỌC CỦA CÂY BAN ÂU (HYPERICUM PERFORATUM L.) VÀ MỘT SỐ BIỆN PHÁP KỸ THUẬT CANH TÁC NÂNG CAO NĂNG SUẤT, CHẤT LƯỢNG DƯỢC LIỆU TẠI TÂN LẠC, HÒA BÌNH. Chuyên ngành: Khoa học cây trồng Mã số : 9620110 LUẬN ÁN TIẾN SĨ NÔNG NGHIỆP Người hướng dẫn khoa học: 1. Đoàn Thị Thanh Nhàn 2.

Nguyễn Bá Hoạt Hà Nội, 2023 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của chính nghiên cứu sinh trong thời gian từ năm 2016 đến 2021. Những số liệu, kết quả trình bày trong luận án này là trung thực, khách quan và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tất cả những sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận án này đã được cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận án đã được ghi rõ nguồn gốc. Tác giả Trần Danh Việt ii LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành luận án này tôi đã nhận được rất nhiều sự động viên, giúp đỡ của các cá nhân và tập thể.

Trước hết, tôi xin bày tỏ sự kính trọng và lòng biết ơn chân thành sâu sắc tới PGS. Đoàn Thị Thanh Nhàn và TS. Nguyễn Bá Hoạt - những người thầy vô cùng tâm huyết, nhiệt tình hướng dẫn, chỉ bảo tôi trong suốt quá trình nghiên cứu để hoàn thành luận án. Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban Giám đốc, Ban Thông tin và Đào tạo của Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam; Trung tâm Chuyển giao công nghệ và khuyến nông; Lãnh đạo Viện Dược liệu; Trung tâm Nghiên cứu trồng và chế biến cây thuốc Hà Nội đã hết sức giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi hoàn thành luận án.

Tôi xin chân thành cảm ơn UBND và những hộ nông dân thuộc xã Nam Sơn, huyện Tân Lạc, tỉnh Hoà Bình đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong suốt thời gian nghiên cứu đề tài. Cuối cùng, tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến gia đình, bạn bè và đồng nghiệp đã luôn ủng hộ, động viên và khuyến kích tôi có động lực để hoàn thành luận án này. Hà Nội, ngày tháng năm 2023 Tác giả Trần Danh Việt iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii MỤC LỤC .iii DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT.

ix DANH MỤC BẢNG. xi DANH MỤC HÌNH .xiii MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu nghiên cứu.

Mục tiêu chung. Mục tiêu cụ thể. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài. Ý nghĩa khoa học của đề tài.

Ý nghĩa thực tiễn của đề tài. Phạm vi nghiên cứu và giới hạn của đề tài. Phạm vi nghiên cứu. Giới hạn của đề tài.

Những đóng góp mới của luận án. 5 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU. Giới thiệu chung về cây Ban Âu. Nguồn gốc và phân loại.

Đặc điểm thực vật học. Yêu cầu sinh thái. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước. Tình hình nghiên cứu ngoài nước.

Nghiên cứu về hóa học. Nghiên cứu về tác dụng dược lý. 13 a) Tác dụng điều trị bệnh trầm cảm. 13 b) Tác dụng điều trị ung thư.

14 c) Tác dụng chống virus. 15 d) Một số tác dụng khác của Ban Âu. Nghiên cứu về đặc điểm sinh vật học cây Ban Âu. 16 a) Nghiên cứu điều kiện sinh thái cây Ban Âu.

16 b) Nghiên cứu về hình thái học cây Ban Âu. Nghiên cứu về các biện pháp kỹ thuật trồng đối với cây Ban Âu. 30 a) Nghiên cứu về thời vụ cây Ban Âu. 30 b) Nghiên cứu về phân bón cho cây Ban Âu.

30 c) Nghiên cứu về mật độ trồng cây Ban Âu. 32 d) Nghiên cứu về thời điểm thu dược liệu Ban Âu. 32 e) Nghiên cứu chế biến dầu từ Ban Âu. Tình hình nghiên cứu trong nước.

Nghiên cứu di thực cây Ban Âu. Nghiên cứu các biện pháp kỹ thuật trồng Ban Âu. Nghiên cứu chiết xuất Hypericin. Nghiên cứu tác dụng chống trầm cảm từ cây Ban Âu.

Tình hình thị trường sản phẩm Ban Âu. Điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội khu vực nghiên cứu. Huyện Tân Lạc. Một số nhận xét rút ra từ tổng quan.

44 CHƯƠNG 2: VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Vật liệu nghiên cứu. Địa điểm và thời gian nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu. Nghiên cứu đặc điểm sinh vật học của cây Ban Âu (H.) trồng tại Tân Lạc, Hòa Bình. Nghiên cứu một số biện pháp kỹ thuật canh tác (thời vụ, mật độ, phân bón và thời điểm thu hoạch) góp phần xây dựng quy trình kỹ thuật sản xuất dược liệu Ban Âu tại Tân Lạc, Hòa Bình. Xây dựng mô hình trồng cây Ban Âu áp dụng đồng bộ các biện pháp kỹ thuật và đánh giá hiệu quả kinh tế sản xuất dược liệu Ban Âu tại Tân Lạc, Hòa Bình.

Đánh giá hàm lượng hoạt chất trong dược liệu Ban Âu. Các chỉ tiêu theo dõi. Phương pháp xử lý số liệu. 60 CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN.

Đặc điểm sinh vật học của cây Ban Âu (H.) trồng tại Tân Lạc, Hòa Bình. Điều kiện tự nhiên tại vùng trồng cây Ban Âu. Một số các chỉ tiêu về hình thái cây Ban Âu trồng tại Tân Lạc, Hòa Bình. Đặc điểm thân cành cây Ban Âu.

Đặc điểm hình thái lá. Đặc điểm hình thái hoa. Đặc điểm hình thái quả và hạt. Đặc điểm giải phẫu rễ, thân, lá cây Ban Âu.

Kết quả các chỉ tiêu sinh trưởng, phát triển của cây Ban Âu trồng tại Tân Lạc, Hòa Bình. Đánh giá một số chỉ tiêu về hạt giống Ban Âu. Kết quả các chỉ tiêu về thời gian sinh trưởng và phát triển của cây Ban Âu. Kết quả các chỉ tiêu sinh trưởng cây Ban Âu.

Năng suất dược liệu và hàm lượng hoạt chất cây Ban Âu. Một số sâu, bệnh hại chính trên cây Ban Âu trồng tại Tân Lạc, Hòa Bình. 80 a) Thành phần sâu, bệnh hại đến cây giống Ban Âu ở vườn ươm. 80 b) Tình hình sâu, bệnh hại Ban Âu trên đồng ruộng.

Kết quả một số biện pháp kỹ thuật canh tác (thời vụ, mật độ, phân bón và thời điểm thu hoạch) góp phần xây dựng quy trình kỹ thuật sản xuất dược liệu Ban Âu tại Tân Lạc, Hòa Bình. Ảnh hưởng của thời vụ đến sinh trưởng, phát triển và năng suất, chất lượng dược liệu Ban Âu. Ảnh hưởng của thời vụ đến tỷ lệ mọc mầm của hạt Ban Âu và thời gian sinh trưởng của cây con trong vườn ươm đến khi trồng. Ảnh hưởng thời vụ đến thời gian sinh trưởng và phát triển cây Ban Âu trên đồng ruộng.

Ảnh hưởng của thời vụ đến sinh trưởng của cây Ban Âu khi thu dược liệu. Ảnh hưởng của thời vụ đến năng suất và chất lượng dược liệu Ban Âu. Ảnh hưởng của mật độ trồng và lượng phân bón đến sinh trưởng, phát triển, năng suất và chất lượng dược liệu Ban Âu. Ảnh hưởng của mật độ trồng và lượng phân bón đến sinh trưởng của cây Ban Âu khi thu dược liệu.

Ảnh hưởng của mật độ trồng và lượng phân bón đến năng suất và chất lượng dược liệu Ban Âu. Ảnh hưởng của mật độ trồng và lượng phân bón đến hiệu quả kinh tế của Ban Âu tại Tân Lạc, Hòa Bình. Ảnh hưởng của thời điểm thu hoạch đến năng suất và chất lượng dược liệu Ban Âu. Ảnh hưởng của thời điểm thu hoạch dược liệu đến các chỉ tiêu sinh trưởng của cây Ban Âu.

Ảnh hưởng của thời điểm thu hoạch đến năng suất và hàm lượng hoạt chất hypericin của cây Ban Âu. Đề xuất Quy trình kỹ thuật sản xuất dược liệu Ban Âu tại Tân Lạc, Hòa Bình. Kết quả xây dựng mô hình áp dụng đồng bộ các biện pháp kỹ thuật và đánh giá hiệu quả kinh tế sản xuất dược liệu Ban Âu tại Tân Lạc, Hòa Bình. Đánh giá chất lượng đất trồng và nước tưới.

Đánh giá về dinh dưỡng đất. Đánh giá dư lượng kim loại nặng trong đất. Đánh giá dư lượng kim loại nặng trong nước tưới. Kết quả xây dựng mô hình áp dụng đồng bộ các biện pháp kỹ thuật sản xuất dược liệu Ban Âu tại Tân Lạc, Hòa Bình.

Thời gian sinh trưởng phát triển của cây Ban Âu. Một số chỉ tiêu sinh trưởng của cây Ban Âu khi thu hoạch dược liệu 111 3. Năng suất và hàm lượng hoạt chất dược liệu của Ban Âu. Hiệu quả kinh tế sản xuất dược liệu Ban Âu tại Tân Lạc, Hòa Bình.

113 KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ. 117 DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 118 TÀI LIỆU THAM KHẢO. MỘT SỐ HÌNH ẢNH TRONG QUÁ TRÌNH THỰC HIỆN.

134 viii PHỤ LỤC 2. DỮ LIỆU THỜI TIẾT. PHIẾU PHÂN TÍCH CHẤT LƯỢNG DƯỢC LIỆU. PHIẾU PHÂN TÍCH ĐẤT NƯỚC.

KẾT QUẢ XỬ LÝ SỐ LIỆU. HIỆU QUẢ KINH TẾ CỦA THÍ NGHIỆM MẬT ĐỘ TRỒNG VÀ PHÂN BÓN BAN ÂU. 168 ix DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Diễn giải NNPTNT : Nông nghiệp phát triển nông thôn TNMT : Tài nguyên môi trường BVTV : Bảo vệ thực vật CT : Công thức CV (%) : Sai số thí nghiệm (Coefficient of variation) DL : Dược liệu ĐT- NB : Đông Tây- Nam Bắc GACP : Thực hành tốt nuôi trồng và thu hái (Good agricultural and collection practices) GR : Tổng thu nhập (Gross return) H5N1 : Chủng virus cúm gia cầm HPLC : Phương pháp sắc ký lỏng hiệu năng cao (High performance liquid chromatography) HQKT : Hiệu quả kinh tế KC : Khoảng cách trồng LSD0.