Luận án tiến sĩ nghiên cứu các phương pháp tách làm giàu và xác định lượng vết m

MJJC LUC trang Mo- dàu. Ô nhiém moi tru(5Tig do sii dung hda chat bào vê thuc vât 1 2. Su câp thiét cùa van dé phân tich du lutyng va nghién cifu ton luong cùa HCBVTV trong moi truông. Tong quan câc van dé nghién ciiu.

Tong quan vè hda chat bào vê thuc vât (HCBVTV). Su phât triên cùa viêc su dung HCBVTV. Nhûng nghién ciiu vè su phân hùy, ton luu cùa HCBVTV trong moi trut^g. Tông quan vé câc phuong phâp phân tich lupng vet HCBVTV trong moi truông.

Chuân bi mau. Mau dat , tram tich. Câc phuong phâp xâc dinh. Sâc kf Ic^ mông (TLC).

Phuong phâp sâc k^ khi (GC). Phuong phâp sac k^ long hiêu suât cao (HPLC). 24 Dat van dé cùa luân an. Doi tuçmg mue dich, tinh câp thiét cùa luân an.

Diém md^i va giâ tri thuc tien cùa luân an. 29 Chuong IL Nghién ciiu câc phuong phâp tâch va làm giàu lugng vêt mot so HCBVTV trong nuée, 33 II.l Toi uu hda câc quâ trînh trînh chiét long-long dé phân tich lupng vet câc HCBVTV trong nuc^c. Dat vân dé. Phân thuc nghiêm.

Hda chat dung eu. Tien hành thuc nghiêm. Két quà va thào luân. Phuong phâp chiét pha rân dé phân tich luong vet HCBVTV trong nud^c.

Hda chat, dung eu. Tien hành thuc nghiêm. Chuân bi dung dich chuàn. Xây dung duông chuân.

Tien hành chiét. Khào sât câc yéu to ành huông. Két quà dieu tra khào sât mot so mau nud-c bè mat ô* câc dia phuong. Phuong phâp tien cpt.

So sânh giiîa câc phuong phâp chiet long- long (CLL) chiét pha rân (CPR) va tien cpt (TC). Xâc dinh ton lupng cùa Metyl Parathion trong dat canh tâc nuc^c ta.l Gic^i thiêu thuoc trû sâu Metyl Parathion. Xây dung phuong phâp phân tich Metyl Parathion bâng sâc k^ long hiêu suât cao pha dào. Khào sât pho iù ngoai.

Hda chat dung eu. Chuân bi dung dich chuân. Xây dung duông chuân. Phân tich mau va dânh giâ sai so.

Xây dung phuong phâp phân tich du luçmg Metyl Parathion trong dat. Phuong phâp sac ky long hiêu suât cao. Hda chat dung eu, mây mdc. Xû ly mau.

Két quà va thào luân. Phuong phâp tràc quang. Hda chat, dung eu. Chuàn bi bàn mông.

Chuân bi duông chuân. Chiét suât va làm sach. Tâch p-Nitrophenol va Methyl Paradiion. Xâc dinh hê sô phân bo Octanol-Nut^c (logP) cùa Metyl Parathion.

Nghién cifu su hâp phu Metyl Parathion trong dat canh tâc nui^c ta. Hda chat, dung eu, mây m(5c thi nghiêm. Mau dat nghién ciiu. Tien hành thi nghiêm nghién cifu hap phu va tinh toân.

Két quà va thào luân. Su hâp phu Metyl Parathion trong dat. Ành huông cùa do ciing cùa nuc^c. Nshién cifu su di chuvên Metvl Parathion trong dat.

Nghién ciiu su di chuven cùa Metvl Parathion bâng bàn mông. Phuong phâp nghién cifu. Két quà va thào luân. Nghién cifu su di chuvên cùa Metvl Parathion trong côt dàt.

Phuong phâp nghién ciiu. Két quà va thào luân. Nghién cifu su phân hùv Metvl Parathion trong dât. Xâc djnh thùi gian bân phân hùv Ti/?.

Xâc dinh thôi gian bân phân hùv quang hda. 100 Phu lue 104 Tài lieu diam khào. O nhiém moi trading do sii dung hda chat bào vê thuc vât. Hda chat bào vê thuc vât (HCBVTV) duo-c su dung rông rai cr nuée vào dàu nhiïng nàm 1960 dé tiéu diet sâu bp, bào vê mùa màng va da mang lai hiêu quà kinh té to 1(^, gdp phàn tàng nàng suât, sàn luqmg nông nghiêp.

So luong, chùng loai HCBVTV ngày càng da dang, phong phù. Da cd hon 100 loai thuoc duo-c dâng k^ su dung & nuée ta [3]. Bên c^nh mat tich eue cùa thuoo BVTV là tiêu diet sâu bp, baô vê sàn xuat., viêc lam dung thuoc BVTV se gày ra nhieu hau quà nghiêm trong nhu phâ vo* quàn thé sinh thâi trén dông ruông (thiên dich), tiêu diet tôm câ, xua duoi chim ch<5c., thuoc BVTV côn ton du trong câc sàn phâm nông nghiêp, roi xuong nuée be mat, ngam vào dât, di chuyén vào nuée ngam, phât tân theo gid.gây ra ô nhiém moi truông, nhiém doc quàn thé thùy sinh, tich iQy dàn vào con nguôi do sa dung phài câc thuc pham bi ô nhiém. Su câp thiét cùa vân dé phân tich du luong va nghién cifu ton luorng cùa HCBVTV trong moi truÔTig.

HCBVTV •<& dup'c sii dung hon 30 nàm trong nông nghiêp nuc^c ta. Ngoki ra trong y té cQng cd su dung de ivù muoi, rêp, ve bét, v. N u ( ^ ta da c6 dpi ngû cân bp khoa hpc nông nghiêp khâ dông dào de khào nghiêm, nghién crfu sii dung cho câc cây trong khâc nhau. Tuy nhiên vân dé phân tich du luong, nghién cifu câc quâ trînh bien dôi hda hpc vk trang thâi ton luu cùa HCBVTV trong thuc vât vk moi truông chi md^i dug-c quan tâm.

Vi vây trong bàn luân an nky chùng toi nhàm giài quyet hai van de dd. Vàa de thi/ nhât Nghién ciiu câc phuong phâp tâch, 1km giàu va xâc dinh lupng vét mot so HCBVTV ton du trong moi truông gdp phàn tao cho nuc^c ta khà nàng dû de phât hiên du luong cùa chùng trong nông sàn thuc phàm dac biêt là sàn phâm xuât khàu, trong dât, nudc, tràm tich, giùp cho công tâc quàn \^ va kiêm soât moi truông hiên nay. Van de tbiï bar. Xâc dinh ton lupng, khà nâng di chuyên, ngam sâu cùa HCBVTV trong moi truông dât, nud^c à nuée ta.

Tû dd gdp phàn cài tien câch thiic sii dung va bien phâp phông chéng ô nhiém thich hop. SONC VAT «HONG I , _ ' x u o M c SOMG r J u a c i , , 1 su» Hinh 1. Sa do di chuyên cùa HCBVTV trong moi truông CHUONG I TÔNG QUAN CAC VÂN DE NGHIÊN C Û U I. Tong quan ve hda chat bào vê thuc vât.SU phât trièn cùa viêc sii dung HCBVTV trong nông nghiêp.

HCBVTV là nhtîng hop chat dôc hda hpc dup'c dùng de phông va tn> sinh vât gày hai cây trong va nông sàn. HCBVTV gôm nhièu nhdm khâc nhau. Néu phân loai theo tâc dung cd thé phàn thành câc nhdm nhu sau : thuéc tn> sâu, thuoc tn> bênh, thuoc Xrù c6, thuoc tn> nhên, thuoc tn> chupt, thuoc tn> ve bét côn trùng ., thuoc dieu hôa sinh truông, thuoc I^TH rung là cây. Theo câu tao cd thé phân thành câc nhdm chinh nhu : nhdm clo hOu ca, nhdm lân htïu ca, nhdm carbamate, nhdm pyrethoids.

So luçmg, chùng loai HCBVTV sur dung trong nông nghiêp nuée ta ngày mot gia tàng. Xu hudng chinh cùa thé gid^i hiên nay là sii dung câc loai thuoc cd tâc dung manh nhung dôc If moi truông thap (tinh chpn Ipc, dp dôc thâp, phân hùy nhanh) dé không gày hai cho nguôi, gia sue, không dé lai du luong. Câc thé hê thuoc mc^i thay thé dàn cho câc thé hê cQ, thay thé viêc su dimg thuoc hda hpc bâng câc ché phàm sinh hpc, bâng câc bien phâp phông trû tông hop (IPM). Dé han ché tâc hai cùa HCBVTV càn phài biét su dung thuoc mot câch khoa hpc ( theo nguyên tâc 4 dùng : dùng thuoc, dùng lue, dùng nong dp va lieu luong, dùng phuong phâp [7]), càn phài hiêu biét trpng thâi ton luu, con duông chuyên hda cùa HCBVTV trong dieu kiên moi truông sinh thâi nuc^c ta cting nhu khà nâng phât hiên du lupng cùa chùng de trânh gày nhiém dôc cho con nguôi.

Nhiïng nghién crfu vè su phân hùy, ton luu cùa HCBVTV trong moi truÔTig. Theo [118] khi nghién ciiu su phàn hùy va ton luu cùa HCBVTV trong moi tru(>ng càn tâp trung vào nhtîng vân dé sau : - Xâc dinh if le phàn hùy cùa thuoc ô trong dât. - Nghién crfu ca ché phân hùy cùa chùng nhu : + Su phàn hùy quang hda trong dât, nu(^c. + Su phân hùy vi sinh va ành hucing cùa câc vi sinh vât dât.

+ Dpng hpc phàn hùy trong nuée. + Th(>i gian kéo dài hoat tinh. - Nghién ciiu khà nâng di chuyén va ngam sâu cùa chùng trong dât. - Anh huàmg cùa su rda trôi do nuée.

- Su lien ket cùa thuoc à trong dat, nghîa là lugng ton du không bi tâch ra. - Mifc dp tich iQy HCBVTV va câc sàn phâm chuyên hda cùa chùng (metabolites) trong moi truông, trong dpng vât va quàn thé thùy sinh. » Trong dd : - Su luu giiî thuoc ô trong dât là yéu to quan trpng dé dânh giâ tièm nâng gây ô nhiém moi truông va cho cây trong vu sau. - Nghién cifu con duông phân hùy cùa HCBVTV vk phuong phâp phât hiên chùng ctlng nhu câc sàn phâm chuyén hda.

- Khi su dung nuée dé tuc^i cây, càn thiét phài cd so lieu du lugng HCBVTV trong nut^c. Càn phài tien hành nghién ciiu su hâp thu thuoc trong câ, gia sue, vât nuôi, quàn thé thùy sinh song trong moi tru(>ng nuée cd du lugng HCBVTV. Su phàn hùy va chuyén hda HCBVTV trong dât là rât phiic tap va rât khâc nhau, phu thuoc vào thành phàn câu tu(?ng dât, tâp quân canh tâc , so lugng chùng loai vi sinh dât, nén moi két quà nghién ciiu thuông chi dai diên cho mot vùng, mot dia phuong [43]. > Tf le phân hùy HCBVTV dup'c dânh giâ qua dai lugng thôi gian bân phàn hùy Ty2 (half-Ufe) nghîa là thôi gian càn thiét dé lugng thuoc da xû Il côn lai mot nda trong moi truông.

Giâ tri thô-i gian bân phân hùy phu thuoc vào bàn chat hda hpc cùa thuoc, cuông dp ânh sang, nhiêt dp, dp âm, tinh chat vât If cùa dât, nucJ^c, tap doàn vi sinh vât. Thi^-i gian bân phân hùy T y 2 ^^a 50 loai thuoc BVTV cËi duqre Farm Chemicals Handbook tâp hop iû câc tài lieu va câc công trinh nghién cifu cùa thé git^i [43]. Nose [86] vk Mackay [71] da xây dung câc mô hînh toân hpc dé tinh toân thc^i gian bân phân hùy Ti/2 cùa HCBVTV trong dât. Ù nuée ta, thô'i gian bân hùy cùa Fenvalerate vk 2,4-D trong dât canh tâc da duac công bo [9,13].

Kaufman [60], Miyamoto vk Mikami [74,75,76,77,78] da tien hknh nghién ciiu su phân hùy quang hda cùa Sumithion, Fevalerate va câc pyrethroids, xâc lâp ca ché va con duc^g chuyên hda cùa câc loai thuoc này trong moi tru(^g. Su phân hùy hda hpc HCBVTV trong dât phu thuoc vào pH dât, dp âm, nhiêt dp, hàm lugng phân bon N,P,K. Bên canh su phân hùy hda hpc, su phân hùy do vi sinh vât ddng vai trô chinh trong su phân hùy thuôc à trong dât, nén duac nhièu nhà khoa hpc quan tâm [19,19,99,116,117]. Ành huông cùa vi sinh vât tong so dén su phân hùy Disulfoton, Phorate, Monocrotophos, Dicrotophos, Cytrolan, Carbofuran da dug-c Pandey va Sahu khào sât [89,95].

Sau 60 ngày, trong dât tiêt trùng, câc loai thuoc này bi phân hùy 30-35%, côn trong dât tu nhiên (không bi tiêt trùng) ié\ 80-85% bi phân hùy. Su phàn hùy hoâ hpc cùa 2,4-D sau 8 tuàn chi chiém 10-15% côn hon 50% là do vi sinh vât phân hùy [13].