Luận án tiến sĩ: Quan hệ lao động trong doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh - Đặng Trung Dũng

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ---  --- ĐẶNG TRUNG DŨNG QUAN HỆ LAO ĐỘNG TRONG DOANH NGHIỆP CÓ VỐN ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ---  --- ĐẶNG TRUNG DŨNG QUAN HỆ LAO ĐỘNG TRONG DOANH NGHIỆP CÓ VỐN ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH Chuyên ngành: Kinh tế chính trị Mã số: 9310102 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Người hướng dẫn khoa học: Hướng dẫn chính: PGS.TS Nguyễn Minh Tuấn Hướng dẫn phụ: PGS.TS Nguyễn Hữu Dũng TP. HỒ CHÍ MINH i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của cá nhân tôi. Những số liệu và kết quả nghiên cứu, trình bày trong luận án là khách quan, trung thực,có nguồn gốc rõ ràng, nội dung và kết quả nghiên cứu của luận án chưa được công bố trong bất kỳ công trình khoa học nào.

Nghiên cứu sinh Đặng Trung Dũng ii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT.vii DANH MỤC CÁC BẢNG, HÌNH. ix MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài.

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài. Các câu hỏi nghiên cứu. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu. Đóng góp mới của luận án.

Kết cấu của luận án. TỔNG QUAN CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU. 7 CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN. Tổng quan các công trình nghiên cứu ở nước ngoài.

Tổng quan các công trình nghiên cứu ở trong nước. Nhận xét các công trình nghiên cứu liên quan đến quan hệ lao động và vấnđề cần tiếp tục nghiên cứu. Những vấn đề nghiên cứu có liên quan được tác giả kế thừa và phát triển trong luận án 16 1. Những khoảng trống và vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu.

16 Tiểu kết chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUAN HỆ LAO ĐỘNG TRONG DOANH NGHIỆP FDI. Cơ sở lý luận về quan hệ lao động trong doanh nghiệp FDI. Các khái niệm liên quan.

Quan hệ lao động trong doanh nghiệp và doanh nghiệp FDI. Đặc trưng, vai trò và biểu hiện chủ yếu của quan hệ lao động trong doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài. Đặc trưng, vai trò của quan hệ lao động trong các doanh nghiệp FDI. Các biểu hiện chủ yếu của quan hệ lao động của doanh nghiệp FDI.

Chủ thể và nội dung của quan hệ lao động trong doanh nghiệp FDI. Chủ thể tham gia QHLĐ trong doanh nghiệp FDI. Nội dung và các yếu tố tác động đến của QHLĐ trong doanh nghiệp FDI. Lý luận của chủ nghĩa Mác – Lênin và quan điểm của Đảng, Nhà nước về quan hệ lao động trong các doanh nghiệp FDI.

Lý luận của chủ nghĩa Mác – Lênin về quan hệ lao động. Quan điểm của Đảng và Nhà nước về quan hệ lao động trong doanh nghiệp FDI. Mô hình những nhân tố tác động đến quan hệ lao động trong các doanh nghiệp. Mô hình nghiên cứu nước ngoài.

Mô hình cổ điển của Dunlop (1985). Mô hình nghiên cứu của Sean Masaki Flynn và cộng sự “Liệu hợp đồng lao động có hoàn thiện tổ chức công đoàn?”. Mô hình nghiên cứu “Thị trường lao động và bảo hiểm xã hội tại Trung Quốc”của Johanna Rickne. Công trình nghiên cứu “FDI, tính linh hoạt của thị trường lao động và việc làm ở Trung Quốc” được đề xuất bởi Shu Ronga và cộng sự.

Các mô hình nghiên cứu trong nước về quan hệ lao động trong các doanh nghiệp 47 2. Công trình nghiên cứu của Vũ Việt Hằng (2004). Mô hình nghiên cứu của Vương Vĩnh Hiệp (2014). Mô hình nghiên cứu của Vũ Thị Bích Ngọc (2018) “Quan hệ lao động trong doanh nghiệp may”.

Nghiên cứu của Phạm Hồng Mạnh và cộng sự (2018) “Các yếu tố ảnh hưởng đến sự hài lòng đối với công việc của người lao động tại các doanh nghiệp khu công nghiệp Suối Dầu, tỉnh Khánh Hòa”. Quan hệ lao động trong doanh nghiệp của một số nước, khu vực và bài học kinh nghiệm cho TP. Quan hệ lao động trong doanh nghiệp của một số nước, khu vực trên thế giới 55 2. Một số bài học kinh nghiệm cho TP.

56 Tiểu kết chương 2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ KHUNG PHÂN TÍCH QUAN iv HỆ LAO ĐỘNG TRONG CÁC DOANH NGHIỆP FDI. Phương pháp luận nghiên cứu. Phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng.

Phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật lịch sử. Phương pháp trừu tượng hóa khoa học. Phương pháp tiếp cận liên ngành. Các phương pháp nghiên cứu cụ thể.

Phương pháp thống kê và mô tả. Phương pháp phân tích và tổng hợp. Phương pháp so sánh đối chiếu. Phương pháp chuyên gia.

Phương pháp khảo sát. Phương pháp thu thập và xử lý số liệu. Khung phân tích quan hệ lao động trong các doanh nghiệp FDI. 68 Tiểu kết chương 3.

THỰC TRẠNG QUAN HỆ LAO ĐỘNG TRONG CÁC DOANH NGHIỆP FDI TRÊN ĐỊA BÀN TP. Tổng quan về lao động trong các doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài trên địa bàn TP. Khái quát về lao động trong các doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nướcngoài trên địa bàn TP. Đặc điểm lao động trong các doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếpnước ngoài trên địa bàn TP.

Thực trạng QHLĐ trong các doanh nghiệp FDI tại TPHCM. Ký kết và thực hiện hợp đồng lao động. Ký kết và thực hiện thỏa ước lao động tập thể (TƯLĐTT). Thực hiện an toàn - vệ sinh lao động.

Tình hình thực hiện bảo hiểm xã hội. Tình hình tranh chấp lao động và đình công trong các doanh nghiệp FDI tại TP. Kết quả khảo sát các yếu tố tác động đến mối quan hệ lao động các doanh nghiệp FDI tại thành phố Hồ Chí Minh. Kết quả khảo sát về nhân khẩu học.

Kết quả khảo sát về thoả ước lao động tập thể. Kết quá khảo sát về an toàn vệ sinh lao động. Kết quả khảo sát về bảo hiểm xã hội. Các yếu tố ảnh hưởng đến QHLĐ trong các doanh nghiệp FDI trên địa bàn TP.

Các yếu tố bên trong ảnh hưởng đến QHLĐ trong các doanh nghiệp FDI. Quy mô, cơ cấu lao động và lĩnh vực hoạt động của doanh nghiệp. Vấn đề khác biệt văn hóa, ngôn ngữ trong các doanh nghiệp FDI. Chiến lược sử dụng lao động và chính sách động viên người lao động.

Trình độ, tác phong và ý thức của người lao động. Vai trò của tổ chức công đoàn cơ sở (TCCĐCS). Yếu tố bên ngoài ảnh hưởng đến QHLĐ trong các doanh nghiệp FDI. Môi trường pháp lý liên quan đến quan hệ lao động.

Công tác quản lý nhà nước về lao động. Hoạt động của các cơ quan, tổ chức giải quyết tranh chấp lao động trong các doanh nghiệp FDI. Chủ thể và quan hệ của các chủ thể trong quan hệ lao động ở các doanh nghiệp FDI trên địa bàn TPHCM. Những kết quả đạt được, hạn chế và nguyên nhân của quan hệ lao động tại các doanh nghiệp FDI trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh.

Những kết quả đạt được và nguyên nhân. Những hạn chế và nguyên nhân. Mâu thuẫn và những vấn đề đặt ra trong quan hệ lao động tại các doanh nghiệp FDI trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh. 112 Tiểu kết chương 4.

ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP LÀNH MẠNH HOÁ QUAN HỆ LAO ĐỘNG TRONG CÁC DOANH NGHIỆP FDI TRÊN ĐỊA BÀN TP. Bối cảnh mới có ảnh hưởng đến quan hệ lao động trong doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh thời gian tới. Định hướng lành mạnh hoá quan hệ lao động trong các doanh nghiệp FDI ở TP. Các nhóm giải pháp chủ yếu nhằm lành mạnh hoá quan hệ lao động trong các doanh nghiệp FDI ở TP.

Đẩy mạnh thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài. Nâng cao hiệu quả công tác quản lý của Nhà nước đối với lao động trong các doanh nghiệp FDI. Nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống giải quyết tranh chấp lao động trong các doanh nghiệp FDI. Phát huy vai trò của tổ chức công đoàn cơ sở trong việc giải quyết mối quan hệ lao động trong các doanh nghiệp FDI.

Giải pháp về phía doanh nghiệp FDI trong giải quyết mối quan hệ lao động. Nâng cao trình độ, tác phong và ý thức của người lao động. Kiến nghị đối với Chính phủ, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam và các Bộ, ngành liên quan. Đối với Chính phủ.

Đối với Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam. Đối với chính quyền Thành phố và các Bộ, ngành liên quan. 141 Tiểu kết chương 5. 144 CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐLIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN .146 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

CXLVII PHỤ LỤC 1: DÀN BÀI THẢO LUẬN. CLIV PHỤ LỤC 2: DANH SÁCH PHỎNG VẤN CHUYÊN GIA NGƯỜI VIỆT NAM. CLVII PHỤ LỤC 4: BẢNG KHẢO SÁT. CLXVIII PHỤ LỤC 5: KẾT QUẢ KHẢO SÁT.

CLXXIII vii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT STT KÝ HIỆU NGUYÊN NGHĨA 1 ASEAN Hiệp hội các quốc gia đông nam châu Á 2 TP.HCM Thành phố Hồ Chí Minh 3 UBND Ủy ban nhân dân 4 DN Doanh nghiệp 5 DNNN Doanh nghiệp Nhà nước 6 DNNNN Doanh nghiệp ngoài Nhà nước 7 FDI Đầu tư trực tiếp của nước ngoài 8 GDP Tổng sản phẩm quốc nội 9 HĐLĐ Hợp đồng lao động cá nhân 10 ILO Tổ chức Lao động quốc tế 11 KCN Khu công nghiệp 12 KT -XH Kinh tế - xã hội 13 MQH Mối quan hệ 14 MQHLĐ Mối quan hệ lao động 15 NLĐ Người lao động 16 NSDLĐ Người sử dụng lao động 17 QHLĐ Quan hệ lao động 18 QHSX Quan hệ sản xuất 19 TCCĐ Tổ chức công đoàn 20 TCCĐCS Tổ chức công đoàn cơ sở 21 TƯLĐTT Thoả ước lao động tập thể 22 TBXH Thương binh xã hội 23 VCA Liên minh các Hợp tác xã Viêt Nam 24 VCCI Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam 25 TPHCM Thành phố Hồ Chí Minh viii 26 TP Thành phố 27 LĐTT Lao động tập thể 28 TBCN Tư bản chủ nghĩa 29 XHCN Xã hội chủ nghĩa 30 WTO Tổ chức thương mại thế giới ix DANH MỤC CÁC BẢNG, HÌNH Bảng Tên bảng biểu Trang Bảng tổng hợp các nhân tố tác động đến mối quan hệ lao Bảng 2.1 55 động Bảng tổng hợp các biến độc lập từ những mô hình Bảng 2.