Luận án Tiến sĩ: Hoàn thiện pháp luật về bảo lãnh ngân hàng tại Việt Nam

ĐẠI HỌC THIÊN KHOA LUẬT NGUYỄN ĐÌNH NHÂM HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ HOẠT ĐỘNG BẢO LÃNH NGÂN HÀNG Ở VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC Hà Nội - 2024 ĐẠI HỌC QUỐC THIÊN KHOA LUẬT NGUYỄN ĐÌNH NHÂM HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ HOẠT ĐỘNG BẢO LÃNH NGÂN HÀNG Ở VIỆT NAM Chuyên ngành: Luật Kinh tế Mã số : LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. Lê Thị Thu Thủy 2. Đinh Dũng Sỹ Hà Nội - 2024 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi. Các thông tin nêu trong luận án là trung thực.

Kết quả nghiên cứu của luận án chưa từng được ai công bố trong bất cứ công trình nào khác. TÁC GIẢ LUẬN ÁN DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Tiếng Việt Chữ viết tắt Ý nghĩa BLDS Bộ luật Dân sự BLNH Bảo lãnh ngân hàng NHNN Ngân hàng Nhà nƣớc Việt Nam NHTM Ngân hàng thƣơng mại TCTD Tổ chức tín dụng Tiếng Anh Chữ viết tắt Tiếng Anh Nghĩa tiếng Việt Agribank Vietnam Bank for Ngân hàng Nông nghiệp Agriculture and Rural và phát triển nông thôn Development Việt Nam ICC International Chamber of Phòng Thƣơng mại quốc Commerce tế ISP International Standby Bộ quy tắc thực hành về Practices tín dụng dự phòng quốc tế SHB Saigon - Hanoi Commercial Ngân hàng TMCP Sài Joint Stock Bank Gòn – Hà Nội UCP Uniform Customs and Bộ quy tắc thống nhất về practice for Documentary tín dụng chứng từ Credit URCG Uniform Rules for Contract Bộ quy tắc thống nhất về Guarantees bảo lãnh hợp đồng URDG Uniform Rules for Demand Bộ quy tắc thống nhất về Guarantees bảo lãnh trả tiền ngay VCB Joint Stock Commercial Ngân hàng TMCP Ngoại Bank for Foreign Trade of thƣơng Việt Nam Vietnam MỤC LỤC MỞ ĐẦU .TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU. Các kết quả nghiên cứu lý luận về hoạt động bảo lãnh ngân hàng và pháp luật về hoạt động bảo lãnh ngân hàng.

Các kết quả nghiên cứu thực trạng pháp luật về hoạt động bảo lãnh ngân hàng ở Việt Nam. Những đề xuất trong các công trình nghiên cứu nhằm hoàn thiện pháp luật về hoạt động bảo lãnh ngân hàng ở Việt Nam. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Phƣơng pháp nghiên cứu.

20 Kết luận Chƣơng 1. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG BẢO LÃNH NGÂN HÀNG VÀ PHÁP LUẬT VỀ HOẠT ĐỘNG BẢO LÃNH NGÂN HÀNG. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG BẢO LÃNH NGÂN HÀNG. Khái niệm, đặc điểm và các loại hình bảo lãnh ngân hàng.

Khái niệm, nội dung, vai trò của hoạt động bảo lãnh ngân hàng. Các rủi ro phát sinh trong hoạt động bảo lãnh ngân hàng. KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM VÀ NỘI DUNG CỦA PHÁP LUẬT VỀ HOẠT ĐỘNG BẢO LÃNH NGÂN HÀNG. Khái niệm pháp luật về hoạt động bảo lãnh ngân hàng.

Đặc điểm của pháp luật về hoạt động bảo lãnh ngân hàng. Nội dung của pháp luật về hoạt động bảo lãnh ngân hàng. Những yếu tố chi phối pháp luật về hoạt động bảo lãnh ngân hàng. 66 Kết luận Chƣơng 2.

70 Chƣơng 3 THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ HOẠT ĐỘNG BẢO LÃNH NGÂN HÀNG Ở VIỆT NAM. SỰ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA PHÁP LUẬT VỀ HOẠT ĐỘNG BẢO LÃNH NGÂN HÀNG Ở VIỆT NAM. Giai đoạn từ năm 1990 đến năm 1996. Giai đoạn từ năm 1996 đến năm 2010 .3 Giai đoạn từ năm 2010 đến nay.

NỘI DUNG PHÁP LUẬT VỀ HOẠT ĐỘNG BẢO LÃNH NGÂN HÀNG Ở VIỆT NAM. Các quy định về trình tự, thủ tục thực hiện hoạt động bảo lãnh ngân hàng. Các quy định về chủ thể thực hiện hoạt động bảo lãnh ngân hàng. Các quy định về hợp đồng cấp bảo lãnh ngân hàng.

Các quy định về hợp đồng bảo lãnh ngân hàng. Các quy định về giải quyết tranh chấp phát sinh trong hoạt động bảo lãnh ngân hàng. 106 Kết luận Chƣơng 3. ĐỊNH HƢỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ HOẠT ĐỘNG BẢO LÃNH NGÂN HÀNG Ở VIỆT NAM.

ĐỊNH HƢỚNG HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ HOẠT ĐỘNG BẢO LÃNH NGÂN HÀNG Ở VIỆT NAM. Hoàn thiện pháp luật về hoạt động bảo lãnh ngân hàng phải phù hợp với chủ trƣơng của Đảng và Nhà nƣớc về phát triển kinh tế - xã hội và hệ thống ngân hàng. Hoàn thiện pháp luật về hoạt động bảo lãnh ngân hàng phải đáp ứng đƣợc các tiêu chí hoàn thiện pháp luật nhằm đảm bảo tính toàn diện, tính đồng bộ, tính thống nhất, tính phù hợp, tính khả thi của hệ thống pháp luật 113 ii 4. Hoàn thiện pháp luật về hoạt động bảo lãnh ngân hàng phải khắc phục đƣợc những bất cập trong pháp luật về hoạt động bảo lãnh ngân hàng ở Việt Nam hiện nay.

GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ HOẠT ĐỘNG BẢO LÃNH NGÂN HÀNG Ở VIỆT NAM. Sửa đổi khái niệm bảo lãnh ngân hàng, bổ sung khái niệm hoạt động bảo lãnh ngân hàng. Quy định nguyên tắc bảo đảm tính độc lập của BLNH thành một điều khoản riêng biệt trong nội dung của pháp luật về hoạt động BLNH. Hoàn thiện nội dung các quy định pháp luật hiện hành về hoạt động bảo lãnh ngân hàng.

Thay đổi tên gọi và cấu trúc văn bản pháp luật điều chỉnh hoạt động bảo lãnh ngân hàng. Một số giải pháp khác. 127 Kết luận Chƣơng 4. 131 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN.

133 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 134 iii MỞ ĐẦU 1. Lý do lựa chọn đề tài Hoạt động bảo lãnh ngân hàng (BLNH) là một hoạt động ngân hàng, mang tính phổ biến tại các quốc gia trên thế giới và ngày càng phát triển mạnh mẽ. Trên thực tế, hoạt động BLNH góp phần đáng kể trong việc thúc đẩy các hoạt động mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ chủ thể nói chung và giữa các doanh nghiệp trong nƣớc và quốc tế do nó tạo ra sự tin tƣởng cho các bên giao kết hợp đồng, qua đó mang lại nhiều lợi ích cho các chủ thể tham gia và cho nền kinh tế nói chung.

Tại Việt Nam, hoạt động BLNH chính thức đƣợc quy định trong Quyết định số 192/NH-QĐ ngày 17/09/1992 của Thống đốc Ngân hàng Nhà nƣớc Việt Nam về bảo lãnh, tái bảo lãnh vay vốn nƣớc ngoài. Từ đó đến nay, hệ thống pháp luật về ngân hàng nói chung và pháp luật về hoạt động BLNH nói riêng luôn có sự kế thừa và phát triển. Hiện nay, hoạt động BLNH đƣợc quy định trong Luật Các tổ chức tín dụng năm 2010. Đạo luật này cùng với các văn bản pháp luật có liên quan đã tạo thành khung pháp luật điều chỉnh hoạt động BLNH, từng bƣớc đƣa hoạt động BLNH thực hiện theo đúng quy định của pháp luật, tạo niềm tin cho các chủ thể đối với các ngân hàng nói chung và các đối tác giao kết hợp đồng nói riêng.

Bên cạnh đó, hoạt động BLNH phát triển ngày càng sôi động với nhiều loại hình bảo lãnh đa dạng đã tạo ra nguồn thu không nhỏ cho các ngân hàng thực hiện bảo lãnh. Tuy nhiên, hoạt động này cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro khiến ngân hàng chịu những khoản thua lỗ hoặc mất uy tín. Một trong các nguyên nhân của các rủi ro này là do pháp luật về hoạt động BLNH còn nhiều bất cập, nhƣ các quy định về hoạt động BLNH còn sơ sài, chƣa đầy đủ, còn có nhiều mâu thuẫn và thậm chí còn có sự xung đột pháp luật với quy định của pháp luật nƣớc ngoài và quốc tế. Các tranh chấp phát sinh trong hoạt động BLNH ngày càng nhiều là minh chứng cho thấy pháp luật hiện hành về hoạt động BLNH vẫn chƣa đáp ứng đƣợc yêu cầu của thực tiễn đặt ra.

Vì vậy, việc tiếp tục hoàn thiện pháp luật Việt Nam về hoạt động BLNH là yêu cầu khách quan. 1 Vấn đề đặt ra là cần hoàn thiện pháp luật về hoạt động BLNH theo hƣớng nào? Để trả lời câu hỏi này cần có sự nghiên cứu vấn đề một cách cụ thể. Đó là lý do để nghiên cứu sinh lựa chọn vấn đề: "Hoàn thiện pháp luật về hoạt động bảo lãnh ngân hàng ở Việt Nam" làm đề tài nghiên cứu cho Luận án Tiến sĩ Luật học của mình. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 2.

Mục đích nghiên cứu Mục đích nghiên cứu của đề tài là trên cơ sở làm rõ những vấn đề lý luận về hoạt động BLNH, pháp luật về hoạt động BLNH và phân tích thực trạng pháp luật hiện hành của Việt Nam về hoạt động BLNH, đề tài đề xuất phƣơng hƣớng và giải pháp hoàn thiện pháp luật về hoạt động BLNH ở Việt Nam. Nhiệm vụ nghiên cứu Để đạt đƣợc mục đích nêu trên, đề tài có nhiệm vụ cụ thể sau đây: - Làm rõ những vấn đề lý luận về hoạt động BLNH nhƣ: khái niệm, đặc điểm, các loại hình của BLNH; khái niệm, nội dung, vai trò của hoạt động BLNH; - Làm rõ khái niệm, đặc điểm và nội dung của pháp luật về hoạt động BLNH; - Phân tích thực trạng pháp luật Việt Nam về hoạt động BLNH, đặc biệt là nêu ra những ƣu điểm và bất cập trong các quy định của pháp luật hiện hành về hoạt động BLNH; - Phân tích tình hình áp dụng pháp luật về hoạt động BLNH ở Việt Nam trong thời gian qua; - Xác định phƣơng hƣớng và đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật Việt Nam về hoạt động BLNH. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 3. Đối tƣợng nghiên cứu Đối tƣợng nghiên cứu của đề tài là những vấn đề liên quan đến pháp luật về hoạt động BLNH.

Đối tƣợng nghiên cứu của đề tài còn bao gồm các quy định của pháp luật Việt Nam về hoạt động BLNH, pháp luật nƣớc ngoài, pháp luật quốc tế và các tập quán quốc tế về hoạt động BLNH. Phạm vi nghiên cứu - Về nội dung: Trong khuôn khổ của một luận án tiến sĩ, hoạt động BLNH đƣợc nghiên cứu sinh phân tích dƣới góc độ là hoạt động kinh doanh của tổ chức tín dụng (TCTD) cung cấp cho khách hàng vì mục tiêu lợi nhuận. Luận án không nghiên cứu các hoạt động bảo lãnh do các cơ quan quản lý nhà nƣớc thực hiện (ví dụ: Chính phủ, Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nƣớc.) hoặc các hoạt động bảo lãnh do TCTD thực hiện theo yêu cầu của cơ quan quản lý nhà nƣớc, không vì mục đích sinh lợi. Nói cách khác, hoạt động BLNH đƣợc nghiên cứu sinh tập trung phân tích dƣới góc độ là hoạt động cung cấp dịch vụ bảo lãnh của các TCTD cho các doanh nghiệp.