Hoàn thiện pháp luật quản trị công ty cổ phần đại chúng Việt Nam hiện nay - Luận án tiến sĩ luật Học viện TP. Hồ Chí Minh - Năm 2022

ĐẠI HỌC QUỐC GĨA THÀNH PHỔ HỒ CHÍ MINH TRƯỜNG ĐẠI • HỌC • KINH TÉ - LUẬT • CHÂU QUÔC AN HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT QUẢN TRỊ CÔNG TY CÓ PHẦN ĐẠI CHỦNG VIỆT NAM HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC TP. HỒ CHÍ MINH - NĂM 2022 ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HÒ CHÍ MINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TÉ - LUẬT CHÂU QUỐC AN HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT QUẢN TRỊ CÔNG TY CỔ PHẦN ĐẠI CHÚNG VIỆT NAM HIỆN NAY Chuyên ngành: Luật Kinh tế Mã số chuyên ngành: 62.07 Phản biện 1: PGS. TS Duong Anh Sơn Phản biện 2: PGS. TS Lê Thị Bích Thọ Phản biện 3: PGS.

TS Dư Ngọc Bích NGƯỜI HƯỚNG DẦN KHOA HỌC : HD1: PGS. TS PHẠM DUY NGHĨA HD2: PGS. TS NGUYỄN NGỌC ĐIỆN TP. Hồ Chí Minh năm 2022 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi.

Các số liệu và thông tin nêu trong luận vãn là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng, chính xác và đã được cơ quan có thâm quyền công bố hoặc cho phép công bố. Các dữ liệu, luận điểm được trích dần đầy đủ, nếu không thuộc ý tưởng hoặc kết quả tồng hợp cúa chính bán thân tôi. Những kct luận khoa học trong luận án là mới và chưa được công bố trong bất cứ công trinh khoa học nào. Tác giả Châu Quốc An MỤC LỤC Bảng danh mục các từ viết tắt.

trang i Danh mục biểu đồ trong luận án. trang iii Lời mở đẩu. Tính cấp thiết của đề tài. Đổi tuợng và phạm vi nghiên cứu.

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài. Điểm mói của Luận án. Kết cấu của luận án.

8 Chuông 1: TÔNG QUAN VÈ NHŨNG VÁN ĐÈ NGHIÊN củu.1 Tình hình nghiên cứu./ Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài.2 Các công trình nghiên cứu trong nước.3 Đảnh giá chung về tình hình nghiên cứu. Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu. Cơ sở lý thuyết nghiên cửu.1 Học thuyết về chi phí giao dịch.2 Học thuyết về các bên có quyền lợi liên quan .3 Học thuyết đại diện.4 Học thuyết về các quyền sở hữu.5 Học thuyết bất cân xứng về thông tin. Phuong pháp nghiên cứu.

30 Tiểu kết chương 1.33 Chuông 2: LÝ LUẬN VỀ PHÁP LUẬT QUẢN TRỊ CÔNG TY ĐẠI CHÚNG.1 Khái niệm về công ty đại chúng(công ty cổ phần đại chúng).2 Khái niệm về quản trị công ty dại chúng.3 Khái niệm về mô hình quản trị công ty đại chúng và pháp luật quản trị công ty đại chúng.4 Vai trò của pháp luật quản trị công ty dại chúng.5 Nhũng yêu cầu cốt lõi trong điều chỉnh pháp luật quán trị công ty đại chúng tr. 54 Tiểu kết chương 2. 58 CHUÔNG 3: CÁC YÉU TÓ ẢNH HƯỞNG ĐÉN PHÁP LUẬT QUẢN TRỊ CÔNG TY ĐẠI CHÚNG VÀ VÁN ĐÈ CẢI CÁCH PHÁP LUẬT QUẢN TRỊ • CHỦNG TRONG BÓI CẢNH CỦA VIỆT CÔNG TY ĐẠI • NAM HIỆN • NAY.1 Các yếu tố phổ quát ảnh huởng đến pháp luật quản trị công ty đại chúng của các nước trên thế giói.1 Cơ chế quản lý kinh tế.2 Mức độ phát triên của thị trường chứng khoán, cấutrúc vốn của công ty và thành phần sở hữu.3 Cơ cấu sớ hữu và kiếm soát trong công ty đại chúng.5 Truyền thống pháp lý.6 Các yếu tố chính trị và cách thức tố chức quyền lực nhà nước.7 Yêu cầu của quá trình hội nhập kinh tế.2 Bối cảnh cải cách pháp luật QTCTĐC Việt Nam và tác động của nó lên hoạt động cải cách pháp luật QTCTĐC.1 Các yếu tố kinh tế đặc trưng của Việt Nam.2 Yểu tố chính trị và tư duy tổ chức quyền lực ở Việt Nam.3 Các yếu tố văn hóa kinh doanh Việt Nam.4 Truyền thống pháp lý Việt Nam.5 Cơ cẩu sở hữu và thành phần sờ hữu trong các công ty đại chúng ở Việt Nam tr.6 Hội nhập và thực thi các cam kết quốc tể. Đánh giá chung sự tác động của các yếu tố ảnh hưóìig đối vói việc cải cách pháp luật QTCTDC.4 Các khuyến nghị về mô hình QTCTĐC và phưong cách tiếp cận trong việc hoàn thiện pháp luật QTCTĐC.122 Tiểu kết chương 3.131 Chuông 4: ĐÁNH GIÁ THỤC TRẠNG PHÁP LUẬT VIỆT NAM VÊ QUẢN TRỊ CÔNG TY ĐẠI CHÚNG VÀ ĐỊNH HƯỚNG HOÀN THIỆN.1 Tổng quan về pháp luật QTCTĐC và những điềm tiến bộ của pháp luật ỌTCTĐC.

Những hạn chế của pháp luật QTCTĐC hiện hành.1 Nhừng bất cập và vướng mắc của pháp luật về cơ cấu quản trị nội bộ công ty đại chúng.2 Vấn đề bào vệ lợi ích cua các bên có quyền lợi liên quan (stakeholder) và vai trò của ngân hàng chủ nợ, người lao động trong hệ thống QTCTĐC.3 Những hạn chế cúa pháp luật liên quan đến cơ chế điều chỉnh cúa thị trường cổ phiếu lèn hành vi cùa người quản lý công ty.4 Kiềm soát giao dịch giữa công ty và người có liên quan.3 Khuyến nghị hoàn thiện các quy dịnh của pháp luật quản trị công ty dại chúng.1 Hoàn thiện các quy định về cơ cấu quản trị nội bộ công ty.2 Xây dựng và ban hành các quy định về cơ chế phối hợp giám sát cúa ngân hàng chu nợ và tăng cường bảo vệ quyền lợi chính đáng của ngân hàng chu nợ.3 Hoàn thiện các quy định hỗ trợ nâng cao vai trò điều chỉnh của thị trường cô phiếu lên hành vi của người quản lý công ty.4 Hoàn thiện các quy định nâng cao hiệu quả kiêm soát giao dịch giữa công ty và người có liên quan nhằm hạn chế hành vi tư lợi.5 Ban hành các quy định thiết lập cơ chế động viên vai trò giám sát và phản ánh thông tin của người lao động. 184 Tiểu kết chương 4.187 Danh mục tài liệu tham khảo.189 Phụ lục Ill DANH MỤC DANH BIÉU ĐỒ TRONG LUẬN ÁN (Không bao gồm các biểu nằm trong quyển phụ lục) Số biểu đồ Nội dung Số trang Biểu đồ 1 Mối tương quan giữa nguồn gốc pháp lý và cơ 86 cấu sở hữu. Biểu đồ 2 Quy mô vốn hóa thị truờng/công ty khu vực Asia 96 năm 2018. Biêu đồ 3 Tương quan giữa tỳ lệ cố phần của CĐ dự họp và 128 tỷ lệ nám giữ CP của 5 CĐ lớn nhất.

Biểu đồ 4 Mức độ tuân thú các quy định pháp luật 137 ỌTCTĐC trung bình cùa các công ty niêm yết 2018-2021 Biểu đồ 5 Tý lệ doanh nghiệp niêm yết đạt chuẩn công bố 154 thông tin giai đoạn 2011-2020. •• 11 IFRS Chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế (International Financial Reporting Standards). IPO Phát hành co phan lần đầu ra công chúng (Initial Public Offering) LDN Luật Doanh nghiệp NYSE Sở giao dịch chứng khoán New York (New York Stock Exchange) NASDAQ Sàn giao dịch báo giá tự động Hiệp Hội nhà Buôn Chứng khoán quốc gia - Hoa Kỳ (National Association of Securities Dealers Automated Quotation System) OECD Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tc (The Organisation for Economic Co-operation and Development) QTCT Quản trị công ty QTCTĐC Quản trị công ty đại chúng SE Sở giao dịch chứng khoán (Stock Exchange) SEC ủy ban Chứng khoán Hoa Kỳ (Securities and Exchange Commission) ssc ủy ban Chứng khoán Nhà nước Việt Nam (State Securities Commission of Viet Nam) SOX Luật Sarbanes - Oxley năm 2002 TGĐ Tổng giám đốc tlđd tài liệu đã dẫn. trang TPHCM Thành phố Hồ Chí Minh UBKT ủy ban Kiểm toán WB Ngân hàng Thế giới (World Bank) 1 BẢNG DANH MỤC CÁC TÙ VIÉT TẲT Từ viết tắt Cụm từ viết đầy đủ BKS Ban Kiểm Soát CEO Tống giám đốc điều hành (Chief Executive Officer) CTEM Viện Nghiên cứu Ọuán lý Kinh tể Trung uơng (Central Institute for Economic Management) CĐ Cồ đông CP Cổ phần CPTPP Hiệp định đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (Comprehensive and Progressive Agreement for Trans - Pacific Partnership) CTĐC Công ty đại chúng DN Doanh nghiệp ĐHĐCĐ Đại hội đồng co đông EVFTA Hiệp định Thương mại Tự do giừa Việt Nam và Liên Minh Châu Âu (Free Trade Agreement Between The Socialist Republic of Viet Nam and European Union) FDI Đầu tư trực tiếp từ nước ngoài (Foreign Direct Investment) FTA Hiệp định tự do thương mại (Free Trade Agreement) GĐ Giám đốc HĐQT Hội đồng quản trị HOSE Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh (Ho Chi Minh (HSX) Stock Exchange).

HNX Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (Ha Noi Stock Exchange). IFC Tố chức Tài chính Quốc tế (International Finance Corporation) 1 LỜI MỞ ĐẦU 1. TÍNH CÁP THIẾT CỦA ĐÈ TÀI Từ sau Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI năm 1986, kinh tế nước ta đã chuyển đổi từ nền kinh tế ke hoạch hoá tập trung sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Từ đỏ hàng loạt các văn bản pháp luật được ban hành đế hỗ trợ cho sự vận hành và phát triển của nền kinh tế.

Ben cạnh đỏ, sự chủ động hội nhập sâu rộng của Việt Nam vào nền kinh tế thế giới đã tác động đến nỗ lực hoàn thiện pháp luật Việt Nam. Đặc biệt là những cải cách về pháp luật quăn trị công ty cổ phần đại chúng đã góp phần khai thông dòng chây nguồn vốn xã hội vào hoạt động kinh doanh. Điển hình là số lượng công ty cô phần đại chúng (sau đây gọi ngắn gọn là công ty đại chúng (CTĐC) theo kiểu định danh thống nhất từ năm 2020 giữa Luật Doanh nghiệp năm 2020 và Luật Chứng Khoán trước đó) được thành lập và thực tế huy động vốn qua các sàn giao dịch chứng khoán không ngừng gia tăng qua các năm. Cụ thể là từ 02 công ty phát hành cố phiếu ra công chúng lần đầu tiên năm 2000 đến tháng 10 năm 2022 đã tăng lên 1768 công ty1.

Không chi góp phần gia tăng nguồn cung cho thị trường chứng khoán, mà pháp luật quản trị công ty cô phần đại chúng (sau đây gọi là pháp luật quản trị công ty đại chúng) còn từng bước góp phần nâng cao hiệu quả kiểm soát hoạt động quản lý CTĐC, cũng như tạo lập hành lang pháp lý giúp lành mạnh hóa thị trường. Hàng loạt công ty bị hủy tư cách CTĐC, bị hùy niêm yết và hủy đăng kỷ giao dịch, đặc biệt là bị cơ quan quàn lý thị trường sếp vào diện theo dõi đặc biệt qua các năm đã chứng minh điều đó. Chỉ riêng 9 tháng đầu năm 2022, có đen 70 CTĐC bị húy tư cách CTĐC, 81 công ty CTĐC bị hủy niêm yết và húy đăng ký giao dịch. Ngoài ra, còn khoang 227 công ty được sếp vào diện theo dõi đặc biệt cúa ủy ban Chứng khoán nhà nước (ƯBCK)2.