Luận án tiến sĩ về yếu tố loại trừ tính tội phạm theo luật hình sự Việt Nam

— Nano momen a = |30 GIAO DỤC VA DAO TA.) TRUNG TÂM KHXH & NV QUỐC GIA VIEN NGHIÊN CỨU NHÀ NƯỚC VA PHAP LUAT GIANG SON CAC YEU TO LOAI TRU TINH TOI PHAM CUA HANH VI THEO LUAT HINH SU VIET NAM Chuyên ngành : Luật hình sự và tố tụng hình sự Madsé : 050514 _THUVIEN | TRUONG ĐẠI HỌ C ¡UẬT HA NỘI PHÒNG Đọc _„⁄.3 LUANAN TIẾN SĨ LUATIOC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HOC: PGS. Hồ Trong Ngũ Hà Nội - năm 2002 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu nêu ra trong luận án là trung thực. Những kết luận của luận án chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác.

Tác giả Luận án NHỮNG TU VIET TAT TRONG LUẬN AN BLHS Bộ luật hình sự =Sae BLTTHS Bộ luật tố tụng hình sự BLDS Bộ luật dân sự TNHS Trách nhiệm hình sự XHCN Xã hội chủ nghĩa TANDTC Toà án nhân dân tối cao TAND Toà án nhân dân VKSNDTC Viện kiểm sát nhân dân tối cao VKSND Viên kiểm sát nhân dân © UBTPTANDTC Uỷ ban thẩm phán Toà án nhân dân tối cao MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU. 5 Chương 1 NHỮNG VẤN DE LÝ LUẬN VỀ CÁC YEU TO LOẠI TRU TÍNH TOI PHAM CUA HANH VỊ. Tội phạm theo luật hình sự Việt Nam. Vấn đề các yếu tố loại trừ tính tội phạm của hành vi trong khoa học luật hình sự Việt Nam.

Những căn cứ để phân biệt các yếu tố loại trừ tính tội phạm của hành vi với tội phạm.22222222222222 222 xse 46 Chuong 2 QUI ĐỊNH CỦA LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM VỀ CÁC YẾU _ TỔ LOẠI TRU TÍNH TOI PHAM CUA HANH VI VÀ THỤC TIEN ÁP DỤNG TRONG TƯ PHÁP HÌNI SỰ. Qui định về các yếu tố loại trừ tính tội phạm của hành vi trong cổ luật và luật hình sự hiện hành ở Việt Nam. Sự bất cập của các qui định trong Bộ luật hình sự về các yếu tố loại trừ tính tội phạm của hành vi. Các yếu tố loại trừ tính tội phạm của hành vi trong thực tiễn tí PIN TOTNES s.sosl/fEi Si gh EŒESEaRr IỂn 108 Chương 3 HOÀN THIỆN CHẾ ĐỊNH CAC YẾU TO LOẠI TRU TÍNH TOI PHAM CUA HANH VI NHẰM TANG CƯỜNG HIỆU QUA ĐẤU TRANH PHONG CHONG TOI PHAM.

Nhu cầu khách quan phải hoàn thiện chế định "Các yếu tố loại trừ tính tội phạm của hành vi" trong giai đoạn hiện nay. Những quan điểm và giải phấp.««‹ ee 150 KET LUAN mm. ensue 184 TÀI? JÊU THAM KHẢO.---2-2222222 222 sxe — ¬ 188 PHU LỤC. Tinh cấp thiết của dé tài nghiên cứu Luật hình sự là một ngành luật độc lập trong hệ thống pháp luật Việt Nam, có vai trò đặc biệt quan trọng trong công cuộc dau tranh phòng chống tội phạm.

Để bảo đảm thắng lợi sự nghiệp đổi mới, phải ổn định và giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, đảm bảo trật tự kỷ cương và công bằng xã hội. Muốn vậy, Nhà nước phải quản lý xã hội bằng pháp luật, tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa, coi trọng công tác đấu tranh phòng chống tội phạm. Đấu tranh phòng, chống tội phạm là công cuộc to lớn và hết sức khó khăn cấp bách của Nhà nước và xã hội ta hiện nay. Muốn đạt được hiệu quả cao trong đấu tranh phòng, chống tội phạm, chúng ta phải có một chính sách hình sự đồng bộ, nhất quán phù hợp với tình hình thực tiễn của Việt Nam và xu hướng chung của thế giới.

Để công tác đấu tranh phòng chống tội phạm đi vào nề nếp, hiệu quả, ngang tầm với vị trí của nó và đáp ứng được những đòi hỏi cấp bách của thực tế tình hình hiền nayrcần phải hoàn thiện pháp luật, đồng thời phải tiến hành nghiên cứu một cách tổng thể và toàn điện các vấn đề liên quan đến chế định tội phạm trong luật hình sự. Đặc biệt, để nhận thức sâu sắc hơn về tội phạm thì cần phải làm rõ các yếu tố loại trừ tính tội phạm của hành vi, Từ ban chất xã hội của tội phạm, di sâu nghiên cứu lý luận về các yếu tố loại trì tính tội phạm của hành vị giúp chúng ta có cơ sở để xây dựng các chế định có liên quan trong Phần chung và các cấu thành tội phạm cụ thể trong Phìn các tội phạm của Bộ luật hình sự. cũng chính từ việc nghiên cíu các yếu tố loại trừ tính tội phạm của hành vi và các qui định của pháp luật thực định có liên quan, để có những giải phái nhằm bảo vệ tốt hơn quyển cai người. Day là vấn dé đang dat ra hết sức cấp bách trong quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền ở nước ta hiện nay.

6 Các yếu tố loại trừ tính tội phạm của hành vị là một trong những vấn đề hết sức quan trọng trong khoa học luật hình sự và mặc dầu đó không phải là vấn dé mới nhưng cho đến nay ở Việt Nam chưa có được một công trình nghiên cứu khoa học pháp lý nào nghiên cứu một cách sâu sắc và toàn diện về vấn dé này. Thực tại, trong một số ít sách và bài viết đăng tải trên các Tạp chí chuyên ngành, chỉ mới đề cập đến một vài khía cạnh, rời rạc, thiếu những công trình nghiên cứu chuyên khảo tổng thể. Hon nữa, phân biệt và hệ thống hoá các yếu tố loại trừ tính tội phạm của hành vi là một vấn đề phức tạp, liên quan đến nhiều ngành khoa học khác nhau. Hiện nay, còn có nhiều quan điểm khác nhau trong khi nghiên cứu về vấn đề này.

Trong khi đó, thực tiễn tư pháp hình sự cho thấy, không phải lúc nào chúng ta cũng. đã hiểu đúng về bản chất của các yếu tố loại trừ tính tội phạm của hành vi, phân biệt được tội phạm và những hành vi không phải là tội phạm, các hành vi vi phạm pháp luật hình sự và hành vi vi phạm pháp luật khác. Tất ca những điều đó nói lên tính bức thiết của vấn dé: Các yến tố loại tri tính tội phạm của hành vi theo luật hình xự Việt Nam trên ca hai phương điện lý luận và thực tiễn. Mục đích va nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài Mục dich của đề tài là: làm rõ những cơ sở khoa học của việc qui định các yếu tố loại itr tính tội phạm của hành vi trong luật hình sự Việt Nam, góp phần bổ sung lý luận khoa học luật hình sự đồng thời hướng dẫn thực tiễn áp dụng vấn đề này trong tư pháp hình sự hiện nay.

Từ mục đích đó, đề tài có nhiệm vụ: - Thông qua việc xác định những gì không phải là tội phạm để góp phần làm rõ hơn nữa bản chất của hành vĩ phạm tội (các dấu hiệu của nó). - Phân tích đánh giá tính hợp ly của những qui định trong Bộ luật hình sự é vấn dé các yếu tố loại trừ tính tội phạm của hành vi, phát hiện những tồn fai, những bất cập trong các qui định này, trên cơ sở đó, chỉ ra những căn cứ lể xác định những yếu tố loại trừ tính tội phạm của hành vi góp phần xây ung cơ sở lý luận cho việc hoàn thiện chế định này trong Bộ luật hình sự. - Từ những đấu hiệu đặc trưng và bản chất của tội phạm, những qui định của pháp luật hình sự về các yếu tố loại trừ tính tội phạm của hành vi, luận án đi sâu phân tích những căn cứ để phân biệt những hành vi không phải là tội Ipham với hành vi luật hình sự coi là tội phạm, cũng như phân biệt các hành vi vị phạm khác với hành vi vi phạm pháp luật hình sự. - Đề xuất những biện pháp cụ thể liên quan đến việc hoàn thiện các chế định pháp luật cũng như các biện pháp nâng cao hiệu qua ap dụng pháp luật thực định, nhằm hạn chế đến mức tối đa việc bất.

giam, gift, truy tố, xét xử oan sai. Những giải pháp đó cũng nhằm góp phần hạn chế việc sử dụng pháp luật hình sự để điều chỉnh các giao dich về kinh tế - dân sự. một cách trần lan. Đối tượng nghiên cứu của đề tài Đối tượng nghiên cứu của đề tài là những hành vi mang các dấu hiệu pháp lý hình sự trong khoa học luật hình sự và trong pháp luật hình sự.

Để lý giai và chỉ ra những hành vi bị loại trừ tính chất tội phạm phai xuất phát từ ban chất xã hội, ban chất giai cấp của tội phạm và những đấu hiệu đặc trưng của tội phạm theo qui định của pháp luật hình sự. Từ dó xác định những yếu tố làm cho những hành vi mà ben ngoài có mang những dau hiệu phap lý hình sự nhất định nào đó không bị xã hội lên án mà mang tính tích cực, được khuyến khích để mọi công dân có quyền áp dụng, thực hiện trong công cuộc đấu tranh phòng chống tội phạm nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp. chính đáng của mình, của người khác hay lợi ích của Nhà nước, khi có hành vị xâm hại đến các lợi ích đó. Giới han phạm vi nghiên cứu Vấn đề các yếu tố loại trừ tính tội phạm của hành vi được nghiên cứu trên nhiều lĩnh vực như: khoa học tố tụng hình sự, tội phạm học, tâm thần học tư pháp, xã hội học.nhưng trong phạm vi nghiên cứu của luận án này vấn đề các yếu tố loại trừ tính tội phạm của hành vi chủ yếu được giải quyết đưới góc độ khoa học luật hình sự Việt Nam.

Xuất phát từ những lý luận cơ bản về các yếu tố loại trừ tính tội phạm của hành vi trong khoa học luật hình sự và những qui định trong Bộ luật hình sự có liên quan thông qua nghiên cứu bản chất xã hội, bản chất giai cấp của tội phạm để xác định những yếu tố loại trừ tính tội phạm của hành vi. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu đề tài Đề tài được thực hiện trên cơ sở phương pháp luận chủ nghĩa duy vật lịch sử và chủ nghĩa duy vật biện chứng mác - xít, tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước và pháp luật, quan điểm của Dang và Nhà nước ta về xây dựng Nhà nước pháp quyền và chính sách hình sự trong giai doan hiện nay.