Luận án tiến sĩ về trách nhiệm hình sự với tội xâm phạm sở hữu - Nguyễn Ngọc Chí

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRUNG TÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VA NHÂN VĂN QUỐC GIA VIỆN NGHIÊN CỨU NHÀ NƯỚC VA PHAP LUẬT NGUYÊN NGỌC CHÍ TRÁCH NHIEM HINH SỰ ĐỐI VỚI CÁC TOI XÂM PHAM SỞ HỮU CHUYEN NGÀNH: LUẬT HÌNH SỰ - TO TUNG HÌNH SỰ MÃ SỐ: 50514. _ THU VIỆN TRUONG ĐẠI HỌC LUAT HÀ NỘI PHÒNG ĐỌC _⁄2. LUẬN AN TIẾN SĨ LUẬT NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC : TIEN SĨ KHOA HỌC ĐÀO TRÍ ÚC HA NỘI - NĂM 2000 LOI CAM DOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác.

Nguyễn Ngọc Chí \ửÑft siết tat trong luận án Xã hội chủ nghĩa viết tắt là: XHCN Chủ nga xã hội viết tat là: CNXH Bộ luật hình sự viết tắt là BLHS BO luật tố tụng hình sự viết tắt là: BLTTHS Trách nhiệm hình sự viết tắt là: TNHS MỤC LỤC trang PHAN MO ĐẦU 01-08 CHUONG IL. KHÍA CANH TOI PHAM HOC 09-79 CUA CAC TOI XÂM PHAM SỞ HỮU Lal Đặc điểm tinh hình các tội xâm phạm sở hữu 09-46 et Thông số về lượng của các tội xâm phạm sở hữu 11-28 1.2 Thông sô về chất của các tội xâm phạm sở hữu 28-43 1.3 Thiệt hại do hành vi phạm tội xâm hại sở hữu gay ra 43-46 1.2 Nguyên nhân và điều kiện của các tội xâm phạm sở hữu 46-7| 1.3 Dự báo tình hình các tội xâm phạm sở hữu 71-79 CHƯƠNG 2. CHÍNH SÁCH VÀ CƠ SỞ TRÁCH NHIEM HÌNH 80-166". SỰ CUA CÁC TỘI XÂM PHAM SỞ HỮU 2.1 Chính sách hình sự đối với các tội xâm phạm sở hữu 80-104 22 Cơ sở trách nhiệm hình sự của các tội xâm phạm sở hữu 104-166 22,1 Khách thể của các tội xâm phạm sở hữu 111-120 2.2 Mat khách quan của các tội xâm phạm sở hữu 120-141 2.3 Chủ thể của các tội xâm phạm sở hữu 142-147 2.4 Mat chủ quan của các tội xâm phạm sở hữu 147-149 2.5 Cấu thình tội phạm tăng nặng 149-] 5-4 2.6 Vấn de đồng phạm ở các tột xâm phạm sở hữu [54-16] 2.7 Vấn đề chuẩn bị phạm tội và phạm tội chưa đạt ở các tôi 161-166 xâm phạm sở hữu CHƯƠNG 3.

CÁC HÌNH THÚC TRÁCH NHIEM HÌNH SỰ 167-223 ĐỐI VỚI CÁC TOL XÂM PHAM SỞ HỮU 3. Hình phat chính 171-175 3.2 Hình phat bổ sung 175-186 3. Quyết định hình phat trong các tội xâm phạm sở hữu 187-198 3.4 Vấn dé nâng cao hiệu quả hình phạt 198-213 3.2 Miễn trách nhiệm hình sự, miễn hình phạt trong các tội 213-219 xâm phạm sở hữu 3.1 Miễn trách nhiệm hình sự 213-216 3.2_ Miễn hình phạt 217-219 3.3 Các biện pháp tư pháp 219-223 PHẦN KẾT LUẬN 224-226 TÀI LIỆU THAM KHẢO 227-711 lL.21 2, Tiếng Nga 234-234 PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài.

Trong xã hội có giai cấp, giai cấp nào nắm quyền chiếm hữu các tư liệu sản xuất sẽ nắm quyền thống trị, chi phối được quá trình sản xuất và phân phối của cải vật chất cho sự tồn tại của xã hội. Quan hệ sở hữu tồn tại như một yếu tố khách quan trong xã hội, vì thế muốn điều chỉnh các quan hệ sở hữu theo hướng có lợi, giai cấp thống trị dùng pháp luật để phi nhận và củng cố địa vị của mình trong việc chiếm hữu của cải vật chất trước các giai cấp khác. Quyền sở hữu luôn được các nhà nước quan tâm, bảo vệ bằng nhiều biện pháp, trong đó Luật hình sự đóng vai trò quan trọng. Luật hình sự với nhiệm vụ bảo vệ các quan hệ sở hữu đã qui định những hành vi xâm phạm đến sở hữu là tội phạm và dùng hình phat trừng trị đối với người có hành vi phạm tội.

Các tội xâm phạm sở hữu là một trong những nhóm tội được qui định sớm nhất trong pháp luật hình sự nước ta. Bộ Luật hình sự (BLHS) hiện hành được Quốc hội thông qua năm 1985 và với 4 lần sửa đổi, bổ sung đã qui định tương đối đầy đủ, cụ thể các tội xâm phạm sở hữu, tạo cơ sở pháp lý cho việc xử lý các hành vi xâm phạm sở hữu xã hội chủ nghĩa (XHCN) và sở hữu công dân. Sau hơn 10 năm thi hành Luật hình sự, thực tiễn áp dụng pháp luật cho thấy còn nhiều điểm bất cập khi vận dụng qui phạm pháp luật hình sự để xử lý cc tội xâm phạm sở hữu. Những bất cập đó thể hiện ở việc phân dinh ranh giới giữa tội phạm và vi phạm, giữa tội phạm này với tội phạm khác, chưa có sự phù hợp giữa tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội với chế tài dược qui định để áp dụng sự bình đẳng trong việc bảo vệ sở hữu XHCN và các hình thức sở hữu khác.

Mặt khác, trong những năm vừa qua diễn biến của tình hình tội phạm nói chung, cũng như các tội xâm phạm sở hữu nói riêng hết sức phức tạp và ngày càng có chiều hướng gia tang, gay thiệt hại lớn tài sản XHCN và tai san riêng của công dân. Có những vụ án xảy ra không chi gây thiệt hại ở một dịa phương mà còn ảnh hưởng tới nhiều địa phương, thậm chí trong toàn quốc. Tình hình đó đòi hỏi các cơ quan bao vệ pháp luật (cơ quan Công an, Viện kiểm sát, Toà án,. phát hiện kịp thời, xử lý nhanh chóng, công minh theo đúng pháp luật” [11,11] mới có thể làm giảm bớt các tội xâm phạm sở hữu.

Trong những năm qua, các cơ quan bảo vệ pháp luật đã có vai trò tích cực đấu tranh ngăn chan các hành vi xâm phạm sở hữu, nhưng việc phát hiện, điều tra, truy tố, xét xử loại tội phạm này còn chậm, nhiều trường hợp xử lý thiếu chính xác, đặc biệt tỷ lệ ẩn của một số tội phạm rất cao. Những hạn chế này làm cho thiệt hại về tài sản ngày một tăng, gây dư luận không tốt cho xã hội, làm giảm lòng tin của quần chúng dối với sự công minh của pháp luật. Quá trình đổi mới toàn điện ở nước ta thực chất là một cuộc cải cách sâu sắc được bắt đầu bằng cải cách kinh tế đã làm thay đổi theo hướng tích cực mọi mặt của đời sống xã hội. “Nhìn tổng quát, công cuộc doi mới 10 năm qua da thu được những thành tựu to lớn.

có ý nghĩa rất quan trọng” J31,11]. Sự chuyển dối nền kinh tếtừ cơ chế bao cấp sang cơ chế thị trường có sự điều tiết của Nhà nước theo định hướng XHCN đã hình thành nhiều thành phần kinh tế với các hình thức sở hữu khác nhau, đòi hỏi phải có sự bình đẳng trong sản xuất, kinh doanh cũng như trong việc bảo vệ. chống lại các hành vi xâm hại. BLHS hiện hành là dấu ấn của thời kỳ bao cấp, một số qui định đã tỏ ra không đáp ứng được yêu cầu của cuộc đấu tranh chống các tội xâm phạm sở hữu.

Trong bối cảnh đó, nghiên cứu vấn dé trách nhiệm hình sự (TNHS) doi với các tội xâm phạm sở hữu cả trên khía cạnh lập pháp và áp dụng pháp luật cũng như việc xác định các nguyên nhân, điều kiện của loại tôi này để từ dé có những biện pháp phòng, chống có hiệu quả là cần thiết. Vì vậy, dé làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn của những vấn dé đó, chúng tôi chọn “Trách nhiệm hình sự đổi với các tội xâm phạm sở hữu” làm dé tài nghiên cứu của luận án tiến si. Tình hình nghiên cứu. “Trach nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm sở hữu” là vấn dé phức tạp và cấp thiết, mang tính lý luận và thực tiễn của khoa học pháp lý hình sự.

Nghiên cứu vấn dé này không những có ý nghĩa trong công tác lập pháp hình sự mà còn tạo điều kiện để có thể áp dụng pháp luật một cách dúng dan, có hiệu quả. Từ trước đến nay ở nước ta nhiều tác giả đã quan tâm nghiên cứu về trách nhiệm hình sự dối với các tội xâm phạm sở hữu, song sự nghiên cứu đó còn rải rác, chưa có hệ thống, chưa dap ứng được đòi hỏi của thực tiễn xây dung, áp dụng pháp luật và đấu tranh phòng ngừa các tội xâm phạm sở hữu. Trước khi ban hành Bộ Luật hình sự 1985, đã có những nghiên cứu bước đầu về các tội xâm phạm sở hữu. Công trình của tác giả Vũ Thiện Kim với cuốn “Trach nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm tài sản XHCN, tài sản riêng của công dân” do Phòng xuất bản Toà án nhân dân Tối cao xuất bản năm 1980 đã trình bay một số vấn dé lý luận đối với các tội xâm phạm sở hữu qui định ở hai Pháp lệnh (Pháp lệnh trừng trị các tội xâm phạm sở hữu tài sản XHCN và Pháp lệnh trừng trị các tội xâm phạm sở hữu riêng công dân) do Uy ban thường vụ Quốc hội ban hành ngày 21 tháng 10 năm 1970, trên cơ sở dé phan biệt các tội phạm này với nhau nhằm mục dich làm tài liệu tham khảo cho cán bộ tư pháp trong công tác xét xử, song cuốn sách chủ yếu chỉ là sự bình luận hai Pháp lệnh, mang tính chất tổng kết và hướng, dẫn thực tiễn nhiều hơn là mang tính ly luận.

Luận án phó tiến sĩ luật học của tác gia Trịnh Hồng Dương công bố dau 'năm 1980 đã dé cập một số vấn đề về lý luận cũng như thực tiễn ap dụng pháp luật các tội xâm phạm sở hữu ở Việt Nam. Ngoài ra còn một số bài viết ở các Tập san toà án (nay là Tạp chí Toà án nhân dan); Tạp chí luật học (nay là Tạp chí Nhà nước và Pháp luậU. chủ yếu bình luận các vụ ấn xảy ra trong thực tiễn xét xử với mục dich trao đổi về việc dinh tội danh hay quyết định hình phat. Từ khi BLHS được ban hành (1985) đến nay có khá nhiều công trình nghiên cứu về các tội xâm phạm sở hữu, trước hết dé là giáo trình ở các trường đại học như: Giáo trình Luật hình sự Việt Nam (Phần các tội phạm) của trường đại học Luật Ha Nội năm 1992: Giáo trình Luật hình sự Việt Nam (Phan các tội phạm) của Khoa luật trường Đại học Tong hợp Hà Noi năm 1993.

Các giao a) trình này chủ yếu chỉ dừng lại ở việc trình bày đặc điểm các yếu tố cấu thành tội xâm phạm sở hữu, các hình phạt, nội dung các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ TNHS của các tội xâm phạm sở hữu.