Luận án tiến sĩ ngành Lý luận và Lịch sử Nhà nước và Pháp luật - Lê Minh Đức: Thực hiện pháp luật về quyền, nghĩa vụ của luật sư trong hoạt động tố tụng hình sự tại Việt Nam

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH LÊ MINH ĐỨC THùC HIÖN PH¸P LUËT VÒ QUYÒN, NGHÜA Vô CñA LUËT S¦ TRONG HO¹T §éNG Tè TôNG H×NH Sù ë VIÖT NAM HIÖN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH LÝ LUẬN VÀ LỊCH SỬ NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT Hà Nội - 2020 luan an HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH LÊ MINH ĐỨC THùC HIÖN PH¸P LUËT VÒ QUYÒN, NGHÜA Vô CñA LUËT S¦ TRONG HO¹T §éNG Tè TôNG H×NH Sù ë VIÖT NAM HIÖN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ Ngành : Lý luận và lịch sử nhà nước và pháp luật Mã số : 9380106 Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Tường Duy Kiên Hà Nội - 2020 luan an LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận án này là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và được trích dẫn đầy đủ theo quy định. Tác giả Lê Minh Đức luan an MỤC LỤC Trang LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT DANH MỤC CÁC BẢNG DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ MỞ ĐẦU. 1 Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA CẦN TIẾP TỤC NGHIÊN CỨU.

TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI. ĐÁNH GIÁ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA TIẾP TỤC NGHIÊN CỨU. 33 KẾT LUẬN CHƯƠNG 1. 37 Chương 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ QUYỀN, NGHĨA VỤ CỦA LUẬT SƯ TRONG HOẠT ĐỘNG TỐ TỤNG HÌNH SỰ Ở VIỆT NAM.

KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM VÀ VAI TRÒ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ QUYỀN, NGHĨA VỤ CỦA LUẬT SƯ TRONG HOẠT ĐỘNG TỐ TỤNG HÌNH SỰ Ở VIỆT NAM. NỘI DUNG PHÁP LUẬT VÀ HÌNH THỨC THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ QUYỀN, NGHĨA VỤ CỦA LUẬT SƯ TRONG HOẠT ĐỘNG TỐ TỤNG HÌNH SỰ Ở VIỆT NAM. CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ QUYỀN, NGHĨA VỤ CỦA LUẬT SƯ TRONG HOẠT ĐỘNG TỐ TỤNG HÌNH SỰ. MỘT SỐ GIÁ TRỊ THAM KHẢO THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ QUYỀN, NGHĨA VỤ CỦA LUẬT SƯ TRONG HOẠT ĐỘNG TỐ TỤNG HÌNH SỰ TRÊN THẾ GIỚI ĐỐI VỚI VIỆT NAM.

77 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2. 81 Chương 3: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VÀ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ QUYỀN, NGHĨA VỤ CỦA LUẬT SƯ TRONG HOẠT ĐỘNG TỐ TỤNG HÌNH SỰ Ở VIỆT NAM. THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ QUYỀN, NGHĨA VỤ CỦA LUẬT SƯ TRONG HOẠT ĐỘNG TỐ TỤNG HÌNH SỰ Ở VIỆT NAM. THỰC TRẠNG THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ QUYỀN, NGHĨA VỤ CỦA LUẬT SƯ TRONG HOẠT ĐỘNG TỐ TỤNG HÌNH SỰ Ở VIỆT NAM.

97 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3.121 Chương 4: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ QUYỀN, NGHĨA VỤ CỦA LUẬT SƯ TRONG HOẠT ĐỘNG TỐ TỤNG HÌNH SỰ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY. QUAN ĐIỂM THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ QUYỀN, NGHĨA VỤ CỦA LUẬT SƯ TRONG HOẠT ĐỘNG TỐ TỤNG HÌNH SỰ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY. CÁC GIẢI PHÁP THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ QUYỀN, NGHĨA VỤ CỦA LUẬT SƯ TRONG HOẠT ĐỘNG TỐ TỤNG HÌNH SỰ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY .125 KẾT LUẬN CHƯƠNG 4.148 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN .150 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO .151 luan an DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT BLHS : Bộ luật hình sự BLTTHS : Bộ luật tố tụng hình sự CCTP : Cải cách tư pháp ĐLS : Đoàn luật sư HĐTTHS : Hoạt động tố tụng hình sự LLS : Luật Luật sư TAND : Tòa án nhân dân TTHS : Tố tụng hình sự VBQPPL : Văn bản quy phạm pháp luật VKSND : Viện kiểm sát nhân dân XHCN : Xã hội chủ nghĩa luan an DANH MỤC CÁC BẢNG Trang Bảng 3. Số vụ án hình sự có luật sư tham gia trong các năm từ 101 2010 – 2019 Bảng 3.

Tổng số luật sư Việt Nam qua các năm từ 2010 - 2019 104 Bảng 3. Tình hình xử lý kỷ luật luật sư qua các năm 113 DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ Trang Biểu đồ 3.1: Kết quả phỏng vấn về nội dung đánh giá mối quan hệ 97 giữa luật sư với chủ thể có thẩm quyền tiến hành tố tụng trong vụ án hình sự Biểu đồ 3.2: Số vụ án hình sự đưa ra xét xử, số vụ án hình sự có luật 115 sư tham gia giai đoạn 2017 – 2019 luan an 1 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu Luật sư một nghề cao quý được xã hội tôn trọng và tin tưởng. Với hơn 70 năm hình thành, xây dựng và phát triển, luật sư Việt Nam trong hoạt động tố tụng hình sự (HĐTTHS) có vai trò quan trọng, góp phần bảo đảm công lý được thực thi hiệu quả, bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, cơ quan, tổ chức, giảm thiểu án oan, sai; xây dựng nền tư pháp trong sạch, vững mạnh, an ninh chính trị, an toàn xã hội được bảo đảm, tăng cường.

Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam là “nhà nước của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân quản lí mọi mặt của đời sống xã hội bằng pháp luật” [86]. Vì vậy, mọi chủ thể tham gia vào quan hệ tố tụng hình sự (TTHS) đều phải chấp hành pháp luật TTHS trong toàn bộ quá trình giải quyết vụ án. Luật sư tham gia TTHS với tư cách người bào chữa cho người bị buộc tội, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho bị hại, đương sự, tuân theo pháp luật thông qua việc thực hiện quyền, nghĩa vụ của mình trong HĐTTHS. Sau khi Bộ luật Tố tụng hình sự (BLTTHS) 2015 được ban hành và có hiệu lực thi hành đã góp phần nâng cao vị thế của luật sư trong HĐTTHS thông qua việc kế thừa có bổ sung các quy định tiến bộ tương thích với các nền tư pháp tiên tiến nước ngoài về quyền, nghĩa vụ của luật sư trong HĐTTHS.

Tuy nhiên, các quyền, nghĩa vụ này vẫn chưa được bảo đảm đầy đủ do nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan, các chủ thể khi thực hiện còn khó khăn, không thống nhất, ảnh hưởng đến việc tìm ra sự thật khách quan của vụ án và thực thi công lý. Thực trạng cần được đánh giá một cách khách quan, toàn diện, kết hợp với việc nghiên cứu, làm rõ một số vấn đề lý luận để đưa ra phương hướng, giải pháp thực hiện pháp luật về quyền, nghĩa vụ của luật sư trong HĐTTHS. Trong thời gian qua, ở nước ta đã có một số công trình nghiên cứu về luan an 2 hoạt động của luật sư nói chung, trong đó có đề cập đến các quyền, nghĩa vụ của luật sư. Tuy nhiên, các công trình này còn chưa cập nhật các quy định mới của pháp luật (Hiến pháp 2013, BLTTHS 2015; Luật Luật sư 2006 sửa đổi bổ sung 2012, các văn bản pháp luật khác có liên quan) và mới chỉ đề cập ở một vài khía cạnh của đề tài, chưa nghiên cứu chuyên sâu, toàn diện vấn đề thực hiện pháp luật về quyền, nghĩa vụ của luật sư trong HĐTTHS.

Từ lý luận và thực tiễn nêu trên đã đặt ra một yêu cầu bức thiết, mang tính thời sự đối với việc thực hiện pháp luật về quyền, nghĩa vụ của luật sư trong HĐTTHS. Vì vậy, nghiên cứu sinh lựa chọn đề tài: “Thực hiện pháp luật về quyền, nghĩa vụ của luật sư trong hoạt động tố tụng hình sự ở Việt Nam hiện nay” làm đề tài luận án tiến sĩ. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 2. Mục đích nghiên cứu Trên cơ sở làm sáng tỏ những vấn đề lý luận về thực hiện pháp luật về quyền, nghĩa vụ của luật sư trong HĐTTHS; từ thực trạng pháp luật và thực hiện pháp luật về quyền, nghĩa vụ của luật sư trong HĐTTHS.

Luận án đề xuất các quan điểm và giải pháp bảo đảm thực hiện pháp luật về quyền, nghĩa vụ của luật sư trong HĐTTHS ở Việt Nam hiện nay. Nhiệm vụ nghiên cứu Để đạt được mục đích nghiên cứu, luận án cần thực hiện một số nhiệm vụ chính sau: - Nghiên cứu, đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án; - Phân tích khái niệm, đặc điểm, vai trò của thực hiện pháp luật về quyền, nghĩa vụ của luật sư trong HĐTTHS; nội dung pháp luật và hình thức thực hiện pháp luật về quyền, nghĩa vụ của luật sư trong HĐTTHS và yếu tố tác động đến thực hiện pháp luật về quyền, nghĩa vụ của luật sư trong HĐTTHS; luan an 3 - Khái quát quá trình hình thành và phát triển pháp luật về quyền, nghĩa vụ của luật sư trong HĐTTHS ở Việt Nam; Phân tích, đánh giá thực trạng pháp luật và thực hiện pháp luật về quyền, nghĩa vụ của luật sư trong HĐTTHS ở Việt Nam; - Nêu quan điểm và giải pháp bảo đảm thực hiện pháp luật về quyền, nghĩa vụ của luật sư trong HĐTTHS ở Việt Nam hiện nay. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3. Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của luận án là những vấn đề cơ sở lý luận, pháp luật có liên quan và thực tiễn thực hiện pháp luật về quyền, nghĩa vụ của luật sư trong HĐTTHS ở Việt Nam.

Phạm vi nghiên cứu đề tài Luận án tập trung nghiên cứu thực hiện pháp luật về quyền, nghĩa vụ của luật sư trong HĐTTHS dưới góc độ lý luận chung về nhà nước và pháp luật; nghiên cứu hoạt động thực hiện quyền, nghĩa vụ của luật sư với tư cách người bào chữa cho người bị buộc tội, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho bị hại, đương sự trong HĐTTHS (không bao gồm tư cách người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho người bị tố giác, người bị kiến nghị khởi tố) và mối quan hệ với cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan trong phạm vi toàn quốc. Thời gian nghiên cứu được giới hạn từ năm 2006 (thời điểm Luật Luật sư được ban hành) đến nay. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu 4. Phương pháp luận Luận án được nghiên cứu trên cơ sở vận dụng quan điểm của học thuyết Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng và Nhà nước ta về cải cách tư pháp (CCTP) trong xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa (XHCN), quan hệ giữa Nhà nước pháp quyền XHCN, CCTP với thực hiện pháp luật về quyền, nghĩa vụ của luật sư trong HĐTTHS ở nước ta hiện nay.