Luận án tiến sĩ Luật học: Giám đốc thẩm trong tố tụng hình sự Việt Nam

BỘ GIÁO DỤC VA ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI PHAN THỊ THANH MAI GIAM ĐC THẤM ' TRONG TO TUNG HÌNH SU VIỆT NAM Chuyen nganh: Luat hinh su Ma so: 62.01 LUAN AN TIEN SI LUAT HOC Người hướng dan khoa học: PGS. TRAN VAN ĐỘ PGS. LÊ THỊ SƠN (A/1¢ {4X HA NOI - 2007 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan công trình nghiên cứu này là của riêng tôi. Các số liệu nêu trong luận án là trung thực.

Các kết luận khoa học trong luận án chưa từng được công bố trong một công trình khoa học nào khác. TÁC GIÁ LUẬN ÁN Phan Thị Thanh Mai MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU Chương 1 NHUNG VẤN ĐỀ CHƯNG VỀ GIÁM ĐỐC THAM TRONG TO TUNG HÌNH SỰ 1. Khái niệm giám đốc thẩm trong tố tụng hình sự l3. Ý nghĩa của giám đốc thẩm 3) 1.

Khái quát pháp luật TTHS Việt Nam về giám đốc thẩm trước khi ban 42 hành BLTTHS năm 2003 a Chuong 2 VY 61 NHỮNG QUY ĐỊNH CUA BỘ LUẬT TỐ TUNG HÌNH SUNAM 2003 fo VỀ GIAM ĐỐC THAM VÀ THỰC TIEN THI HANH Zak Những quy định của BLTTHS năm 2003 về giám đốc thẩm 6| 25. Thực tiễn thi hành quy định của pháp luật TTHS về giám đốc thẩm 104 Chương 3 138 MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ GIAM ĐỐC THẤM TRONG TỐ TUNG HÌNH SỰ 3. Phương hướng, yêu cầu đối với giải pháp nârg cao hiệu quả giám đốc thẩm và tiêu chí đánh giá hiệu quả giám đốc thẩm 3. Hoàn thiện pháp luật TTHS về giám đốc thẩm 143 3.3 Một số giải pháp khác 176 KẾT LUẬN 186 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ 190 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 19] PHỤ LỤC NHỮNG TU VIET TAT TRONG LUẬN ÁN BLHS Bộ luật hình sự BLTTHS Bộ luật tố tụng hình sự HDXX Hội đồng xét xử HLPL Hiệu lực pháp luật KSV Kiểm sát viên TAND Toà án nhân dân TANDTC Toà án nhân dân tối cao TAQS Toà án quân sự TAQSTU Toà án quân sự Trung ương TATC Toà án tối cao TNHS Trách nhiệm hình sự TTHS Tố tụng hình sự VKS Viện kiểm sát VKSND Viện kiểm sát nhân dân VKSNDTC Viện kiểm sát nhân dân tối cao VKSQS Viện kiểm sát quân sự VKSQSTU Viện kiểm sát quân sự Trung ương XHCN Xã hội chủ nghĩa DANH MUC CAC BANG Trang Bang 2.

Số lượng kháng nghị giám đốc thẩm và tỉ lệ kháng nghị 105 giám đốc thẩm trên tổng số án đã xét xử sơ thẩm, phúc thẩm Bang 2. Tình hình kiểm tra án đã có hiệu lực pháp luật ở VKSNDTC 109 Bang 2. Tình hình phát hiện bản án hoặc quyết định đã có hiệu lực 110 pháp luật cần xét lại theo thủ tục giám đốc thẩm Bang 2. Kháng nghị giám đốc thẩm không được Tòa án chấp nhận 117 Bang 2.

Chất lượng kháng nghị giám đốc thẩm của Viện kiểm sát 118 tính theo số vụ án Bang 2. Chất lượng kháng nghị giám đốc thẩm của Viện kiểm sát 119 tính theo số bị cáo Bang 2. Số lượng án giám đốc thẩm và tỉ lệ án giám đốc thẩm trên 120 tổng số án đã xét xử sơ thẩm và phúc thẩm Bang 2. Tình hình các loại tội phạm Tòa án đã giám đốc thẩm 121 Bang 2.

Các quyết định giám đốc thẩm của Hội đồng giám đốc thẩm 126 Bang 2. Quyết định hủy bản án, quyết định đã có HLPL để điều tra 127 lại hoặc xét xử lại và quyết định giảm án của Hội đồng giám đốc thẩm Bang 2. Tình hình tồn đọng án giám đốc thẩm tính theo số vụ án 130 Bang 2. Tình hình Tòa án có thẩm quyền giám đốc thẩm thực hiện 130 quy định về thời hạn giám đốc thẩm MỞ ĐẦU 1.

Tính cấp thiết của đề tài Việc đảm bảo tính đúng đắn của các bản án, quyết định đã có HLPL, của Tòa án là một đòi hỏi thiết yếu của Nhà nước pháp quyền. Bản án, quyết định đã có HLPL của Tòa án phải được các cơ quan, tổ chức và mọi công dân tôn trọng. Tuy nhiên, trong thực tiễn không phải mọi bản án, quyết định của Tòa án đều đảm bảo tính đúng đắn. Vẫn còn có bản án, quyết định đã có HLPL của Tòa án có sai lầm nghiêm trọng, đòi hỏi phải có cơ chế khắc phục.

Trong pháp luật tố tụng nói chung và trong BLTTHS nói riêng đều có quy định thủ tục xét lại các bản án, quyết định đã có HLPL theo thủ tục giám đốc hoặc theo thủ tục tái thẩm. Giám đốc thẩm trong TTHS là thủ tục Tòa án có thẩm quyền xét lại những bản án hoặc quyết định hình sự đã có HLPL bị người có thẩm quyền kháng nghị vì phát hiện có vi phạm pháp luật nghiêm trọng, nhằm đảm bảo pháp luật được áp dụng đúng đắn và thống nhất. Đây là thủ tục tố tụng quan trọng đảm bảo cho vụ án hình sự được giải quyết đúng pháp luật. Thông qua thủ tục giám đốc thẩm, Tòa án giữ nguyên hoặc hủy bỏ hiệu lực của một phần hoặc toàn bộ bản án hoặc quyết định đã có HLPL của Tòa án bị kháng nghị vì có vi phạm pháp luật nghiêm trọng; khôi phục tố tụng đối với vụ án khi xét thấy cần thiết để đảm bảo lợi ích Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân.

Giám đốc thẩm trong TTHS góp phần đáp ứng những yêu cầu của Nhà nước pháp quyền, góp phần đảm bảo công bằng xã hội, củng cố lòng tin của nhân dân vào hoạt động xét xử của Tòa án, góp phần đảm bảo uy tín của cơ quan tư pháp nói chung và Tòa án nói riêng. Những quy định pháp luật TTHS của Nhà nước ta về giám đốc thẩm đã được hình thành từ năm 1959 và ngày càng được hoàn thiện. BLTTHS năm 1988 là một bước tiến lớn trong quá trình phát triển của pháp luật TTHS nói chung và chế định giám đốc thẩm nói riêng. Tuy nhiên, qua thực tiễn thi hành, những quy định của BLTTHS năm 1988 về giám đốc thẩm đã bộc lộ những bất cập, chưa đáp ứng được yêu cầu, đòi hỏi của thực tiễn giám đốc thẩm và công tác đấu tranh phòng chống tội phạm trong tình hình mới.

Trong quá trình soạn thảo BLTTHS (sửa đổi) thay cho BLTTHS năm 1988, giám đốc thẩm là một trong mười vấn đề lớn mà VKSNDTC trình Quốc hội cho ý kiến về dự án BLTTHS (sửa đổi). BLTTHS năm 2003 đã có những sửa đổi, bổ sung trong quy định về giám đốc thẩm nhưng vẫn chưa thể hiện rõ bản chất của giám đốc thẩm và vẫn còn những vấn đề bất cập chưa được giải quyết triệt để cần tiếp tục hoàn thiện. Mặt khác, những quy định của BLTTHS về giám đốc thẩm còn chưa được các cơ quan có thẩm quyền giải thích một cách đây đủ và thống nhất. Do những hạn chế trong quy định của pháp luật và thiếu những hướng dẫn thi hành cần thiết của cơ quan có thẩm quyền nên vẫn còn có các quan điểm khác nhau về bản chất và ý nghĩa của giám đốc thẩm; sự phân biệt thủ tục giám đốc thẩm và thủ tục tái thẩm chưa rõ ràng; không thống nhất trong nhận thức và áp dụng các điều luật cụ thể về giám đốc thẩm.

Ngoài nguyên nhân về mặt pháp luật, còn những nguyên nhân khách quan và chủ quan khác dẫn đến thực tiễn giám đốc thẩm còn một số hạn chế, vướng mắc cần phải khắc phục. Vì vậy, việc nghiên cứu thủ tục giám đốc thẩm một cách toàn diện về lý luận và thực tiễn, xác định những hạn chế, vướng mắc trong thực tiễn giám đốc thẩm, trên cơ sở đó tìm ra những giải pháp nhằm khác phục hạn chế và nâng cao hiệu quả giám đốc thẩm là vấn đề rất cần thiết trong giai đoạn hiện nay. Vấn đề hoàn thiện thủ tục giám đốc thẩm là một trong các nhiệm vụ cải cách tư pháp đã được đề ra trong Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 2/6/2005 của Bộ Chính trị về Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020: “Từng bước hoàn thiện thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm theo hướng quy định chat chế những căn cứ kháng nghị và quy định rõ trách nhiệm của người ra kháng nghị đối với bản án hoặc quyết định của Tòa án đã có HLPL; khắc phục tình trạng kháng nghị tràn lan, thiếu căn cứ”. Tình hình nghiên cứu Qua tra cứu website www.vn của Thư viện quốc gia và website www.vn của PGS.

Nguyễn Ngoc Hòa, chúng tôi nhận thấy chưa có luận án tiến sỹ nào nghiên cứu về đề tài này. Tuy nhiên, đề tài giám đốc thẩm trong TTHS Việt Nam đã được một số tác giả trong nước nghiên cứu ở các mức độ khác nhau. Có một số công trình nghiên cứu chuyên sâu về giám đốc thẩm, trong đó phải kể đến luận văn thạc sỹ của Nguyễn Văn Trượng với đề tài Giám đốc thẩm trong luật TTHS, nam 1996; cuốn sách của tác giả Dinh Văn Quế Giám đốc thẩm, tát thẩm về hình sự - Những vấn đề lý luận và thực tiễn, xuất bản năm 1997; dé tài khoa học cấp Bộ của VKSNDTC Náng cao chất lượng, hiệu quả công tác kiểm sát hình sự trong giai đoạn giám đốc thẩm do Ths. Nguyễn Thị Bác chủ biên, năm 1997 và đề tài khoa học cấp Bộ của TANDTC Náng cao hiệu quả công tác giám đốc xét xử các vụ án hình sự do Ths.

Dinh Văn Quế chủ biên, năm 2005. Qua nghiên cứu các tài liệu trên, chúng tôi nhận thấy việc nghiên cứu về giám đốc thẩm của các tác giả đã đạt được các kết quả nhất định nhưng vẫn còn nhiều vấn đề cần phải nghiên cứu toàn diện và sâu sắc hơn. Trong luận văn thạc sĩ với đề tài Giám đốc thẩm trong luật TTHS, tác giả Nguyễn Văn Trượng đã xây dựng khái niệm giám đốc thẩm; sơ lược khái quát sự hình thành và phát triển của các quy phạm pháp luật về giám đốc thẩm từ sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945; phân tích, đánh giá các quy định của BLTTHS năm 1988 và đề xuất một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật về giám đốc thẩm. Tác giả Đinh văn Quế trong cuốn sách Giám đốc thẩm, tái thẩm về hình sự - Những vấn đề lý luận và thực tiễn đã phân tích những quy định của BLTTHS năm 1988 về giám đốc thẩm, xác định một số vướng mắc trong thi hành pháp luật về giám đốc thẩm và đề xuất một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật về giám đốc thẩm.

Dé tài khoa học cấp Bộ của VKSNDTC Nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác kiểm sát hình sự trong giai đoạn giám đốc thẩm do Ths.