Luận án tiến sĩ: Đồng phạm trong luật hình sự Việt Nam, Trần Quang Tiệp

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI TRẤN QUANG TIỆP DONG PHAM TRONG LUAT HÌNH SU VIỆT NAM Chuyên ngành : Luật hình sự, luật tố tụng hình sự và tội phạm ot Fig ĐH LUẬT HÀ NỘI Mase 115/1. TTHUVIEN GIAO VIEN sou | LUAN AN TIEN SI LUAT HOC | Người hướng dan khoa học: 1. Lê Thi Son 2. Nguyễn Văn Hiện | HÀ NỘI - 2000 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi.

Các kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. TÁC GIẢ LUẬN ÁN ù Trần Quang Tiệp Ñ NHUNG TU VIET TAT TRONG LUẬN AN 1. ANQG — : Anninh quốc gia }PYaFf BLHS : Bộ luật hình sự CTTP : Cấu thành tội phạm CHND : Cộng hòa nhân dân CHLB : Cộng hòa liên bang Nxb : Nhà xuất bản XHCN : Xã hội chủ nghĩa MUC LUC Trang Mo dau Chương 1: KHÁI NIEM DONG PHAM VÀ CAC LOẠI NGƯỜI DONG PHAM II Khái niệm đồng phạm và ý nghĩa của nó Lelals Khái niệm đồng phạm 11. Ý nghĩa của khái niệm đồng phạm 31 1.

Các loại người đồng phạm 35 1. Khái niệm người đồng phạm 35 |Petes Người thực hành 38 |eae Người tổ chức 45 1. Người xúi giục 51 1.5, Người giúp sức 58 CHƯƠNG 2: CÁC HÌNH THỨC ĐỒNG PHẠM 68 2a Cơ sở phân loại các hình thức đồng phạm 68 2. Các hình thức đồng phạm 73 don.

Đồng phạm giản đơn | 73 2.2, Đồng phạm phức tạp 75 221,5: Đồng phạm không có thông mưu trước 71 2. Đồng phạm có thông mưu trước 81 LaLa Đồng phạm có sự thông đồng với người khác 85 2. Phạm tội có tổ chức 38 | Tổ chức phạm tội 102 Chương 3: TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ TRONG ĐỒNG PHAM 114 a Trách nhiệm hình sự trong trường hợp đồng phạm 114 hoàn thành 3. Nguyên tắc chịu trách nhiệm chung về toàn bộ tội 115 phạm trong đồng phạm BeLats Nguyên tắc chịu trách nhiệm độc lập về hành vi tham 122 gia thực hiện tội phạm trong đồng phạm 3.

Nguyên tắc cá thể hóa trách nhiệm hình sự của những 131 người đồng phạm Dds Trách nhiệm hình sự trong trường hợp đồng phạm 137 chưa hoàn thành 3. Trách nhiệm hình sự đối với người thực hành trong các 141 giai đoạn thực hiện tội phạm 2u: Trách nhiệm hình sự đối với người xúi giục trong các 148 giai đoạn thực hiện tội phạm Dudes Trách nhiệm hình sự đối với người giúp sức trong các 154 giai đoạn thực hiện tội phạm 3. Trách nhiệm hình sự đối với người tổ chức trong các 157 giai đoạn thực hiện tội phạm 3. Tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội trong đồng phạm 160 = 3.

Tự ý nua chừng chấm dứt việc phạm tội của người 162 thực hành , 3. Tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội của người 164 XÚI giuc 5.5 Tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội của người 165 g1Úúp SỨC 3. Tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội của người tổ chức 166 Kết luận 170 - Danh mục tài liệu tham khảo 174 Phụ lục 180 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Sự nghiệp đổi mới ở nước ta do Đảng Cộng sản Việt Nam khởi xướng và lãnh đạo từ Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI (tháng 12-1986) đến nay đã giành được những thắng lợi to lớn và quan trọng, đưa đất nước ta thoát khỏi tình trạng khủng hoảng về kinh tế - xã hội, giữ vững thế ổn định và phát triển.

Sự nghiệp đó đang được triển khai ngày càng sâu rộng, tạo điều kiện thuận lợi để nước ta chuyển sang thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa, làm cho dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, văn minh. Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đã đạt được, vẫn còn không ít những hiện tượng tiêu cực của đời sống xã hội, trong đó tình hình tội phạm nói chung, tội phạm được thực hiện bằng đồng phạm nói riêng đang có xu hướng gia tăng, len lỏi vào các cơ quan nhà nước ở các cấp, các ngành, trên nhiều lĩnh vực quản lý nhà nước và xã hội. Các vụ án có đồng phạm chiếm tỷ lệ cao trong nhóm các tội xâm phạm ANQG, nhóm các tội phạm về tham những, buôn lậu; tội cướp tài sản của công dân và tội gây rối trật tự công cộng. Đáng chú ý, số vụ án đặc biệt nguy hiểm xâm phạm ANQG hoặc gây thiệt hại nghiêm trọng đến tài sản XHCN, thời gian phạm tội kéo dài, liên quan đến nhiều đối tượng có chức vụ ở các cơ quan, tổ chức khác nhau, gây ảnh hưởng xấu về chính trị đều được thực hiện bằng hình thức phạm tội này.

Trong đồng phạm, sự tập trung sức lực, trí tuệ, sự phối hợp, tương trợ lẫn nhau giữa những kẻ phạm tội cho phép chúng không chỉ thực hiện tội phạm một cách thuận lợi, mà trong nhiều trường hợp có thể gây ra những thiệt hại nghiêm trọng hơn, dễ dàng che giấu dấu vết của tội phạm để tránh khỏi sự điều tra, khám phá của các cơ quan bảo vệ pháp luật. Về mặt tâm lý, những kẻ đồng phạm do dựa dẫm vào nhau nên quyết tâm phạm tội thường là cao hơn so với các trường hợp phạm tội riêng lẻ. Chúng cũng + thường là những tên có nhân thân xấu, tái phạm, tái phạm nguy hiểm, có khả năng lôi kéo nhiều người vào hoạt động phạm tội. Thực tiễn điều tra, truy tố, xét xử từ khi thi hành BLHS năm 1985 hiện hành (ngày 1-1-1986) đến nay cho thấy, do chưa có sự nhận thức thống nhất về bản chất pháp lý của chế định đồng phạm, cho nên các cơ quan bảo vệ pháp luật vẫn còn bị lúng túng, mắc phải thiếu sót trong việc giải quyết một sô vụ án có đồng phạm.

Thực tiễn công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm cũng đã đặt ra nhiều vấn đề vướng mắc đòi hỏi khoa học luật hình sự phải nghiên cứu để làm sáng tỏ về mat lý luận như: khái niệm đồng phạm, người đồng phạm, các loại người đồng phạm, các hình thức đồng phạm và cơ sở phân loại chúng, trách nhiệm hình sự trong đồng phạm, các giai đoạn thực hiện tội phạm trong đồng phạm, tự ý nửa chừng chấm đứt việc phạm tội trong đồng phạm. Trong khi đó, chế định đồng phạm lại là một trong những chế định phức tạp của luật hình sự mà xung quanh nó về mặt lý luận, vẫn còn nhiều ý kiến khác nhau, thậm chí trái ngược nhau. Vì vậy, việc nghiên cứu một cách toàn diện và có hệ thống những vấn đề lý luận, cũng như thực tiễn áp dụng của chế định đồng phạm, để trên cơ sở đó giải quyết các vướng mắc về đồng phạm mà thực tiễn xét xử đã đặt ra, góp phần hướng dẫn thi hành quy định của BLHS về đồng phạm, đảm bảo sự nhận thức thống nhất và đúng đắn các quy phạm pháp luật hình sự của chế định này là vấn đề mang tính cấp bách, không những có ý nghĩa quan trọng về mặt lý luận mà cả về mặt thực tiễn trong giai đoạn hiện nay ở nước ta. Tình hình nghiên cứu Đồng phạm là một đề tài có nội dung phong phú và phức tạp nên được các nhà hình sự học trên thế giới và trong nước quan tâm.

Các nhà hình sự học Xô viết trước đây đã có nhiều công trình nghiên cứu về đồng phạm như P. Tennốv nghiên cứu về trách nhiệm hình sự trong đồng phạm; Ph. Burơtrắc nghiên cứu về những vấn đề tội phạm học, xã hội học của đồng phạm; E. Kharsác nghiên cứu về đồng phạm đối với vị thành niên.

Xônagiơ đã có công trình nghiên cứu về đồng phạm trong luật hình sự của Tiệp Khác; nhà hình sự học Lý Quang Xán cũng đã nghiên cứu về đồng phạm trong luật hình sự Trung Quốc. Trong các công trình trên, đồng phạm đã được nghiên cứu từ góc độ của xã hội học, tội phạm học, khoa học luật hình sự trên cơ sở quan điểm lập pháp hình sự và thực tiễn áp dụng luật hình sự của mỗi nước. Ở nước ta, một số nhà hình sự học đã nghiên cứu về chế định đồng phạm. D6 là những công trình nghiên cứu của các tác gia như: - Vấn đề đồng phạm (Nxb Pháp lý, Hà Nội, 1986) của luật gia Đặng Văn Doãn.

- Khái niệm người thực hiện tội phạm và khái niệm người đồng phạm (Tạp chí Luật học, số 1/1995, Trường Đại học Luật Hà Nội); Về các giai đoạn thực hiện hành vi đồng phạm (Tạp chí Luật học, số 3/1998, Trường Đại học Luật Hà Nội) của TS Lê Thị Son. - Một số hình thức đặc biệt của tội phạm (trong sách Tội phạm học, luật hình sự và luật tố tụng hình sự Việt Nam. Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995); Đồng phạm (trong sách Tội phạm trong luật hình sự Việt Nam. Nxb Công an nhân dân, Hà Nội, 1991) của PGS.

- Về chế định đồng phạm trong luật hình sự Việt Nam - một số vấn đề lý luận và thực tiên (Tập san Tòa án nhân dân số 2/1988); Chế định đồng phạm (trong sách Hoàn thiện pháp luật hình sự Việt Nam trong giai đoạn xây dựng Nhà nước pháp quyền - Một số vấn đề cơ bản của Phần chung. Nxb Công an nhân dân, Hà Nội, 1999); Dinh tội danh đốt với tội phạm có đồng phạm (trong sách Các nghiên cứu chuyên khảo về Phần chung luật hình sự, tập I. Nxb Công an nhân dân, Hà Nội, 1999) của TSKH Lê Cảm. - Quyết định hình phat trong trường hợp chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt và đồng phạm (trong sách Tội phạm học, luật hình sự và luật tố tang hình sự Việt Nam.

Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995) của TS Võ Khánh Vĩnh. Tuy nhiên, các công trình trên mới chỉ đề cập đến một số khía cạnh cụ thể của đồng phạm, chưa có công trình nào nghiên cứu một cách sâu sắc, toàn diện, có hệ thống về đồng phạm dưới góc độ của luật hình sự Việt Nam. Vì vậy, đồng phạm vẫn đang là vấn đề cần được tiếp tục nghiên cứu một cách sâu sắc hơn trong khoa học luật hình sự cũng như trong thực tiễn áp dụng luật hình sự ở nước ta.