Áp dụng pháp luật xét xử sơ thẩm vụ án hình sự tòa án quân sự - Dương Văn Thăng

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH DƯƠNG VĂN THĂNG ¸P DôNG PH¸P LUËT TRONG XÐT Xö S¥ THÈM C¸C Vô ¸N H×NH Sù CñA TßA ¸N QU¢N Sù ë VIÖT NAM HIÖN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ Chuyên ngành: Lý luận và lịch sử nhà nước và pháp luật Mã số: 62 38 01 01 Người hướng dẫn khoa học: PGS. NGUYỄN CẢNH QUÝ HÀ NỘI - 2017 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và được trích dẫn đầy đủ theo quy định. Tác giả luận án Dương Văn Thăng MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU 1 Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA CẦN TIẾP TỤC NGHIÊN CỨU 7 1.

Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài 7 1. Những vẫn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu trong luận án, giả thuyết nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu 22 Chương 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ÁP DỤNG PHÁP LUẬT TRONG XÉT XỬ SƠ THẨM CÁC VỤ ÁN HÌNH SỰ CỦA TÒA ÁN QUÂN SỰ Ở VIỆT NAM 26 2. Khái niệm, đặc điểm, vai trò áp dụng pháp luật trong xét xử sơ thẩm các vụ án hình sự của Tòa án quân sự 26 2. Nội dung, qui trình áp dụng pháp luật trong xét xử sơ thẩm các vụ án hình sự của Tòa án quân sự 39 2.

Nguyên tắc áp dụng pháp luật trong xét xử sơ thẩm các vụ án hình sự của Tòa án quân sự 50 2. Các yếu tố tác động đến hoạt động áp dụng pháp luật trong xét xử sơ thẩm các vụ án hình sự của Tòa án quân sự 57 Chương 3: THỰC TRẠNG ÁP DỤNG PHÁP LUẬT TRONG XÉT XỬ SƠ THẨM CÁC VỤ ÁN HÌNH SỰ CỦA TÒA ÁN QUÂN SỰ Ở VIỆT NAM 66 3. Khái quát về Tòa án quân sự Việt Nam 66 3. Những kết quả đạt được trong áp dụng pháp luật xét xử sơ thẩm các vụ án hình sự của Tòa án quân sự ở Việt Nam và nguyên nhân 69 3.

Những hạn chế về áp dụng pháp luật trong xét xử sơ thẩm các vụ án hình sự của Tòa án quân sự ở Việt Nam và nguyên nhân 83 Chương 4: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM ÁP DỤNG PHÁP LUẬT TRONG XÉT XỬ SƠ THẨM CÁC VỤ ÁN HÌNH SỰ CỦA TÒA ÁN QUÂN SỰ 116 4. Quan điểm bảo đảm áp dụng pháp luật trong xét xử sơ thẩm các vụ án hình sự của Tòa án quân sự 116 4. Giải pháp bảo đảm áp dụng pháp luật trong xét xử sơ thẩm các vụ án hình sự của Tòa án quân sự 119 KẾT LUẬN 149 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ 152 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 153 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ADPL Áp dụng pháp luật BLDS Bộ luật Dân sự BLHS Bộ luật Hình sự BLTTHS Bộ luật Tố tụng Hình sự HĐXX Hội đồng xét xử PLTCTAQS Pháp lệnh tổ chức Tòa án quân sự PLHS Pháp luật Hình sự PLTTHS Pháp luật Tố tụng Hình sự QĐADPL Quyết định áp dụng pháp luật TTHS Tố tụng hình sự TAND Tòa án nhân dân TAQS Tòa án quân sự TAQSTW Tòa án quân sự Trung ương TAQSQK Tòa án quân sự Quân khu TAQSKV Tòa án quân sự Khu vực VAHS Vụ án hình sự VKSQS Viện kiểm sát quân sự VKSQSQK Viện kiểm sát quân sự Quân khu VKSQSKV Viện kiểm sát quân sự Khu vực XHCN Xã hội chủ nghĩa DANH MỤC CÁC BẢNG Trang Bảng 3.1: Thống kê số vụ án trả hồ sơ cho Viện kiểm sát để điều tra bổ sung từ năm 2005-2015 74 Bảng 3.2: Tổng số án sơ thẩm bị cải sửa từ năm 2005-2015 78 Bảng 3.3: Tổng số án sơ thẩm có liên quan đến vấn đề tịch thu và bồi thường từ năm 2005-2015 79 Bảng 3.4: Số vụ án phúc thẩm về nhóm tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm 88 Bảng 3.5: Số vụ án bị huỷ, cải sửa thuộc nhóm tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm 88 Bảng 3.6: Số vụ án phúc thẩm thuộc nhóm tội xâm phạm sở hữu trên tổng số vụ án phúc thẩm 93 Bảng 3.7: Số vụ án phúc thẩm thuộc nhóm tội an toàn công cộng trật tự công cộng trên tổng số vụ án phúc thẩm 97 Bảng 3.8: Số vụ án phúc thẩm thuộc nhóm tội xâm phạm nghĩa vụ trách nhiệm quân nhân trên tổng số vụ án phúc thẩm 100 Bảng 3.9: Số vụ án có kháng cáo, kháng nghị liên quan đến vấn đề tịch thu bồi thường 105 Bảng 3.10: Tổng số án bị sửa về phần dân sự 105 1 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Hiến pháp năm 2013 đã xác định một cách rõ ràng chức năng thực hiện quyền tư pháp và nhiệm vụ bảo vệ công lý, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích của nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân của hệ thống Tòa án nhân dân.

Xuất phát từ chức năng, nhiệm vụ đó đòi hỏi Tòa án phải có sự chuyển mình mạnh mẽ, thể hiện trước hết ở việc nâng cao chất lượng công tác xét xử, trong đó có hoạt động xét xử các vụ án hình sự. Việc áp dụng pháp luật trong xét xử các vụ án hình sự được bảo đảm áp dụng đầy đủ, chính xác, nhằm bảo đảm công lý, các quyền và lợi ích của Nhà nước, xã hội, công dân được bảo vệ là yếu tố căn bản để nâng cao chất lượng xét xử các vụ án hình sự [51]. Tòa án quân sự là cơ quan xét xử của Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa (XHCN) Việt Nam được tổ chức trong Quân đội nhân dân, thực hiện quyền tư pháp thông qua hoạt động xét xử các vụ án hình sự (VAHS). Xét xử sơ thẩm các VAHS là một giai đoạn quan trọng của cả quá trình giải quyết một VAHS, là giai đoạn tập trung cao nhất của việc thực hiện quyền tư pháp.

Tòa án quân sự nhân danh Nhà nước định tội danh, quyết định hình phạt và giải quyết các vấn đề khác liên quan đến tội phạm. Đây được coi là thời điểm kết thúc một quá trình tố tụng từ giai đoạn điều tra đến giai đoạn truy tố và giai đoạn xét xử. Việc áp dụng pháp luật (ADPL) trong xét xử sơ thẩm các VAHS của Toà án Quân sự (TAQS) có ý nghĩa rất quan trọng trong việc bảo vệ pháp chế XHCN, tăng cường kỷ luật và sức mạnh chiến đấu của Quân đội, giáo dục quân nhân, công chức, công nhân quốc phòng trung thành với tổ quốc, chấp hành nghiêm chỉnh pháp luật, điều lệnh của Quân đội, tôn trọng những quy tắc của cuộc sống xã hội, ý thức đấu tranh phòng ngừa và chống tội phạm, các vi phạm pháp luật khác. Vì vậy, ADPL trong xét xử sơ thẩm các VAHS của TAQS là vấn đề đòi hỏi phải được chú trọng và nâng cao chất lượng mới đáp ứng yêu cầu của thực tiễn đặt ra.

Trong Nghị quyết số 08 - NQ/TW, ngày 20/01/2002 của Bộ Chính trị về một số nhiệm vụ trọng tâm công tác trong thời gian tới Đảng ta đã chỉ ra: 2 … Khi xét xử, các Toà án phải đảm bảo cho mọi công dân đều bình đẳng trước pháp luật, thực sự dân chủ, khách quan; Thẩm phán và Hội thẩm độc lập và chỉ tuân theo pháp luật; việc phán quyết của Tòa án phải căn cứ chủ yếu vào kết quả tranh tụng tại phiên tòa trên cơ sở xem xét đầy đủ, toàn diện các chứng cứ, ý kiến của kiểm sát viên, của người bào chữa, bị cáo, nhân chứng, nguyên đơn, bị đơn và những người có quyền, lợi ích hợp pháp… để ra những bản án, quyết định đúng pháp luật, có sức thuyết phục và trong thời hạn quy định [1, tr. Dưới góc độ lý luận: Trong những năm qua, áp dụng pháp luật trong xét xử sơ thẩm các VAHS của TAQS đã được nghiên cứu ở khía cạnh này hoặc khía cạnh khác. Tuy nhiên, đến nay chưa có một công trình nào nghiên cứu một cách đầy đủ, toàn diện, có hệ thống để làm cơ sở lý luận cho việc xét xử sơ thẩm các VAHS của TAQS ở Việt Nam hiện nay. Thực tiễn áp dụng pháp luật trong xét xử sơ thẩm các VAHS của TAQS trong thời gian qua đã mang lại những kết quả, đó là chất lượng xét xử sơ thẩm các VAHS ngày càng được nâng cao, các vụ án đã xét xử đảm bảo đúng người, đúng tội, đúng pháp luật, không làm oan người vô tội, không bỏ lọt tội phạm, không có vụ án nào có sai sót lớn.

Tuy nhiên, việc áp dụng pháp luật trong xét xử sơ thẩm các VAHS của TAQS vẫn còn không ít những hạn chế, yếu kém phần nào đó chưa đáp ứng được yêu cầu đấu tranh phòng ngừa tội phạm trong giai đoạn hiện nay như: vi phạm về xác định tư cách người tham gia tố tụng; vi phạm trong việc đánh giá chứng cứ; vi phạm quy định về xử lý vật chứng, tịch thu tài sản; vi phạm quy định về viết bản án; xác định sai vai trò đồng phạm; xác định không đúng hoặc không hết các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự; quyết định hình phạt chưa tương xứng với tính chất, mức độ, hậu quả của hành vi phạm tội; xác định không đúng, không đầy đủ thiệt hại; quyết định mức bồi thường không chính xác. Trong xu thế đổi mới, hội nhập, mở cửa, việc ADPL trong xét xử sơ thẩm các VAHS của TAQS cần được tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu những tinh hoa trong cách thức ADPL của một số nước trên thế giới trong việc: Thụ lý vụ án; áp 3 dụng, thay đổi hoặc hủy bỏ biện pháp ngăn chặn; chuyển vụ án; trả hồ sơ để điều tra bổ sung và quan trọng nhất là ban hành bản án hình sự sơ thẩm. Qua đó để rút kinh nghiệm ADPL trong xét xử sơ thẩm các VAHS của TAQS ở Việt Nam hiện nay, nhất là những vụ án có yếu tố nước ngoài. Xuất phát từ những phân tích trên đây, Nghiên cứu sinh đã lựa chọn vấn đề "Áp dụng pháp luật trong xét xử sơ thẩm các vụ án hình sự của Toà án Quân sự ở Việt Nam hiện nay" để làm đề tài nghiên cứu viết Luận án tiến sĩ luật học.

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án 2. Mục đích nghiên cứu Luận án có mục đích phân tích cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng, xây dựng quan điểm và đề xuất các giải pháp bảo đảm ADPL trong xét xử sơ thẩm các vụ án hình sự của TAQS ở Việt Nam.