Luận án tiến sĩ luật học nguyên tắc phân hóa trách nhiệm hình sự và sự thể hiện

VIEN NGHIÊN CỨU NHÀ NƯỚC & PHÁP LUẬT TRUONG ĐẠI HOC LUẬT HÀ NỘI EXKEKEKE EEK ĐỖ THỊ MINH PHƯỢNG NGUYÊN TẮC PHÂN HÓA TRÁCH NHIÊM HINH SỰ VÀ SỰ THỂ HIỆN CỦA NÓ TRONG BỘ LUẬT HÌNH SỰ NĂM 1999 Chuyên ngành : LUẬT HÌNH SỰ, LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VÀ TỘI PHẠM HỌC Mã số : 5.14 LUẬN VĂN THẠC SỸ LUẬT HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC : TS. LÊ THỊ SƠN TRUNG TÂM THÔNG TIN THƯ VIỆN TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI PHÒNG ĐỌC HÀ NỘI NĂM 2002 Loicamon Ftodn thank luận dn nay, lôi nhận dược sự giúp d6 của Liên nghiên cáu Nha nước va phdp ludt, Hhoa sau dại hoc của Trutng Dai hoc Guậ/ Hà NGi, của các Thay cô giáo da tham gia giảng day, các Thdy cô trong nÄóm chuyén ngành Ludt Ainh sự, Ludt 16 tung hinh sự va Toi pham hoc. Dae biél là sự hudng dẫn tan tinh đầu trach nhiệm của ()ô giáo — Tién sỹ Ludl học Lé Thi Son, Hliéu phó rường ` Dai hoc Lud! 72 Ni. Xin hink thanh cdm on các Thay, các Cô.

BẢNG VIẾT TẮT BLHS: Bộ luật hình sự. TNHS: Trách nhiệm hình sự. XHCN: Xã hội chu nghĩa. CTTP: Cấu thành tội phạm.

NXB: Nhà xuất bản. PLHS: Pháp luật hình sự. Trang 1 MỤC LỤC Phan mở đầu Trang 4 Chương I: Một số vấn đề chung về nguyên tắc phân hóa trách nhiệm hình sự Khái niệm và nội dung của nguyên tắc phân hóa trách nhiệm hình sự. Khái niệm và nội dung của nguyên tắc phân hóa TNHS.

Mối quan hệ giữa nguyên tắc phân hóa TNHS với một số nguyên tắc khác của luật hình sự. lệ LZ) Mối quan hệ giữa nguyên tắc phân hóa TNHS với nguyên tắc pháp chế XHCN. 13 122 Mối quan hệ giữa nguyên tắc phân hóa TNHS với nguyên tắc nhân đạo XHCN. Mối quan hệ giữa nguyên tắc phân hóa TNHS với nguyên tắc công bằng.

Mối quan hệ giữa nguyên tắc phân hóa TNHS với cá thé hóa hình phạt. 20 Ld Nguyên tắc phân hóa TNHS trong PLHS Việt Nam trước BLHS năm 1999. Z2 Chương II: Sự thể hiện của nguyên tắc phân hóa trách nhiệm hình sự trong BLHS Việt Nam năm 1999 30 LLL, Sự thể hiện của nguyên tắc phân hóa TNHS trong quy định về tội phạm và phân loại tội phạm. Su thé hiện của nguyên tắc phân hóa TNHS trong phân biệt tội phạm Trang 2 và các vị phạm pháp luật khác.

ex) bo LL Lg: Sự thể hiện của nguyên tắc phân hóa TNHS trong phân loại tội phạm. Sự thể hiện của nguyên tắc phân hóa TNHS trong phân loại các tội phạm cụ thể. 45 lu, Sự thé hiện của nguyên tắc phân hóa TNHS trong quy định về hình phạt.1, Sự thé hiện của nguyên tắc phân hóa TNHS trong quy định về mục đích và hệ thống hình phạt. Sl HH, Sự thể hiện của nguyên tắc phân hóa TNHS trong quy định về quyết định hình phạt.

Sự thể hiện của nguyên tắc phân hóa TNHS trong quy định về căn cứ quyết định hình phạt. 58 |] 2w ly À Sự thé hiện của nguyên tắc phân hóa TNHS trong quy định về quyết dịnh hình phạt trong trường hợp đặc biệt. Su thể hiện của nguyên tắc phân hóa TNHS trong quy định về miễn TNHS, miễn và giảm hình phạt. Tổ Phần kết luận 77 Chú thích Tài liệu tham khảo Trang 3 PHAN MỞ ĐẦU 1.

Tính cấp thiết của đề tài. Nguyên tắc phân hóa TNHS là một trong những nguyên tắc cơ bản của Luật hình sự Việt Nam. Nó phản ánh nội dung của PLHS, là một trong những thuộc tính, đại lượng tạo cơ sở cho việc xây dựng các qui phạm PLHS và cấu thành hệ thống hình phạt. Để quyết định một hình phạt đúng với từng trường hợp phạm tội và từng người phạm tội cụ thể; đảm bảo tính công bằng, hợp lý, thì cần phải có những quy định mang tính pháp định về phân hóa TNHS, tạo cơ sé pháp lý cho việc các thể hóa hình phạt chính xác, đầy đủ.

Những quy dinh của PLHS, những biện pháp xử lý cụ thể được quyết định với từng trường hợp phạm tội và từng người phạm tội, đều quán triệt và thực hiện đầy đủ những yêu cầu của tư tưởng, quan điểm tiến bộ về phân hóa TNHS, là sự thể hiện của tính pháp chế, tính công bằng và tính ưu việt trong chính sách hình sự của Đảng và Nhà nước ta. Những quy định như vậy tạo ra một dư luận, thái độ đồng tình ủng hộ, đồng thời góp phần định hướng cho những hành vi của con người theo chiều hướng tích cực, hạn chế và dần dần loại bỏ tình hình phạm tội. Hiện nay, Đảng và Nhà nước ta đang chủ trương củng cố để hoàn thiện hệ thống pháp luật nói chung cũng như PLHS nói riêng, nâng cao chất lượng của pháp luật, làm cho pháp luật trở thành những quy định mang tính chuẩn mực, khuôn mẫu, thể hiện được sự công bằng, nghiêm minh của pháp luật bằng những bản án, quyết định của Tòa án đúng pháp luật và phù hợp với hoàn cảnh, nhân thân của từng người phạm tội. Vì thế phân hóa TNHS có ý nghĩa vô cùng quan trọng không những đối với hoạt động lập pháp mà phân hóa TNHS còn có ý nghĩa đối với cả hoạt động áp dụng PLHS và thi hành án hình sự.

Đó Trang 4 là những lý đo lập luận cho việc lựa chọn đề tài luận văn Thạc sỹ luật học của chúng tôi là “Nguyén tắc phân hóa TNHS và sự thể hiện của nó trong Bộ luật hình sự năm 1999”. Tình hình nghiên cứu. Cùng với các nguyên tắc khác của Luật hình sự Việt Nam, nguyên tắc phân hóa TNHS với ý nghĩa là một trong những nguyên tắc co ban của Luật hình sự Việt Nam, ngày càng được quan tâm nhiều hơn, thể hiện qua các sách báo chuyên ngành PLHS. Song, công bằng mà nói nguyên tắc phân hóa TNHS trong Luật hình sự Việt Nam chưa thực sự được chú ý đúng mức.

Một số bài viết chuyên khảo về vấn đề phân hóa TNHS mdi chi đề cập 6 phạm vi hẹp các biểu hiện, các khía cạnh một cách riêng lẻ của nguyên tắc này mà chưa làm nổi bật được phân hóa TNHS như là một nguyên tắc cơ bản. Mặt khác, từ sự chưa hoàn thiện về lý luận, chưa đầy đủ, chính xác từ những quy định trong lập pháp mà thực tiễn áp dụng PLHS khi quyết định hình phạt để đảm bảo mục đích cá thể hóa hình phạt cũng như gặp những vướng mắc nhất định. Từ đó có thể dẫn tới những hình phạt hoặc là nặng hơn, hoặc là nhẹ hơn so với tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội. Do vậy, bản án tuyên không có sức thuyết phục, mục đích giáo dục, cải tạo và phòng ngừa không đạt được.

Vì thế, việc nghiên cứu là làm sáng tở những vấn dé co bản của nguyên tắc phân hóa TNHS trong Luật hình sự Việt Nam và sự thể hiện của nó trong BLHS năm 1999 cùng những đòi hỏi của nguyên tắc này đối với PLHS là vô cùng quan trọng. Mục đích, nhiệm vu và phạm vi nghiên cứu. Mục dich của việc nghiên cứu dé tài này trên cơ sở tiếp cận tong thé, phân tích nguyên tắc phân hóa TNHS và sự thể hiện của nó trong BLHS năm Trang 5 1999. Nhưng do tính chất phúc tạp nhiều mặt của nguyên tắc này với phạm vi của một luận văn Thạc sỹ chúng tôi không thể xem xét hết tất cả các khía cạnh cũng như mức độ thể hiện của nguyên tắc phân hóa TNHS một cách chi tiết nhất, mà chỉ làm sáng tỏ những vấn đề cơ bản về nguyên tắc phân hóa TNHS như: khái niệm, nội dung và mối quan hệ giữa nguyên tắc phân hóa TNHS với những nguyên tắc khác của Luật hình sự Việt Nam; đồng thời thấy được sự cụ thể hóa chính sách hình sự của Đảng và Nhà nước ta về đường lối xử lý có phân biệt đối với từng trường hợp phạm tội và từng người phạm tội, trên cơ sở những quy định về phân hóa TNHS trong BLHS năm 1999.

Phuong pháp luận và phương pháp nghiên cúu. Cơ sé phương pháp luận của luận án là lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin về Nhà nước và pháp luật, những quan điểm của Đảng và Nhà nước ta về Nhà nước và pháp luật nói chung và PLHS nói riêng. Các phương pháp nghiên cứu cụ thể được sử dụng là phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh, lịch sử. Luận án được hoàn thành trên co sé nỗ lực của cá nhân, sự tham khảo có chọn lọc những bài viết của các tác giả đã được đăng trên các sách báo và tạp chí chuyên ngành.

Vận dụng các phương pháp trên ở những góc độ khác nhau trên cơ sở toàn diện, khách quan về nội dung và sự thể hiện của nguyên tắc phân hóa TNHS trong BLHS Việt nam năm 1999. Bố cục của luận án. Với mục đích, nội dung và phương pháp nghiên cứu nêu trên đã quy định bố cục của luận án như sau: Phần mỏ đầu; phần nội dung gồm 2 chương, 7 mục va 16 tiểu mục; phần kết luận và danh mục tài liệu tham khảo. Trang 6 CHUONG I MOT SO VAN DE CHUNG VE NGUYEN TAC PHAN HOA TRACH NHIEM HINH SU I.

KHÁI NIỆM VA NỘI DUNG CUA NGUYEN TAC PHAN HÓA TRACH NHIEM HINH SU Con người là tổng hòa các mối quan hệ xã hội. Tội phạm cũng là một hiện tượng xã hội, nó nảy sinh, tồn tại trong xã hội, trên thực tế được biểu hiện đa dang và phức tạp. Tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội, nhưng các hành vi phạm tội lại có tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội khác nhau và do những người có các đặc điểm nhân thân khác nhau thực hiện. Chính từ những đặc điểm khác nhau đó, đòi hỏi Nhà nước phải có thái độ xử lý khác nhau đối với từng loại tội phạm và người phạm tội để đảm bảo quyết định hình phạt và có một bản án đúng người, đúng tội.

Dap ứng những đòi hỏi đó chính là việc phân hóa TNHS. Khái niệm và nội dung của nguyên tắc phân hóa TNHS. Thuật ngữ “nguyên tắc” có nguồn gốc từ tiếng La-tinh: Principium (nguyên lý) và có ý nghĩa là tư tưởng đầu tiên, tư tưởng chỉ đạo. Theo cách hiểu của triết học, nguyên tắc đó là “.

những tư tưởng xuất phát điểm có tính chủ đạo, tính định hướng là quy tắc cơ bản của hành động”(¡). Theo từ điển Tiếng Việt, thuật ngữ “nguyên tắc” được hiểu là “điều cơ bản định ra, nhất thiết phải tuân theo trong một loạt việc làm”.