Luận án tiến sĩ xây dựng và hoàn thiện pháp luật huy động vốn đầu tư xây dựng nô

Tổng quan về luận án

Luận án tiến sĩ này khai thác sâu sắc vào lĩnh vực Luật Kinh tế, tập trung vào việc Xây dựng và Hoàn thiện pháp luật huy động vốn đầu tư xây dựng Nông thôn mới ở Việt Nam. Nghiên cứu được đặt trong bối cảnh khoa học cấp thiết khi Việt Nam đang nỗ lực phát triển toàn diện khu vực nông thôn, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người dân thông qua Chương trình Mục tiêu Quốc gia xây dựng NTM, một chương trình phát triển nông thôn dài hạn và đầy tham vọng. Tính tiên phong của nghiên cứu thể hiện rõ ở việc nó giải quyết một khoảng trống lý luận và thực tiễn quan trọng: trong khi huy động vốn là yếu tố then chốt cho sự phát triển NTM bền vững, "vấn đề NTM, xây dựng NTM chưa được nghiên cứu nhiều từ góc độ luật học và pháp luật huy động vốn để xây dựng NTM chưa có được vị trí rõ ràng trong hệ thống pháp luật hiện nay" (trang 7). Điều này làm cho các nỗ lực xây dựng NTM gặp phải thách thức lớn về thể chế và hiệu quả thực thi.

Research gap cụ thể mà luận án này giải quyết là sự thiếu hụt và không đồng bộ của thể chế pháp luật điều chỉnh hoạt động huy động vốn cho NTM. Như đã chỉ ra trong phần mở đầu, "Hiện tại chưa có văn bản luật nào về phát triển NN, NT được ban hành để tạo nền tảng pháp lý vững chắc cho việc thực hiện các chương trình, dự án xây dựng NTM." (trang 3). Các luật chuyên ngành liên quan trực tiếp đến thu hút đầu tư cho khu vực nông thôn chậm được sửa đổi, bổ sung, dẫn đến việc thiếu nguồn lực về đất đai, đầu tư, tín dụng, bảo hiểm và tổ chức sản xuất. Đặc biệt, "các quy định pháp luật về huy động đóng góp của người dân và CĐDC chưa đầy đủ, thiếu thống nhất đồng bộ dẫn đến việc áp dụng sai, gây lạm thu cũng như tiêu cực ở nhiều nơi" (trang 3), gây ra nợ đọng xây dựng NTM ở hầu hết các địa phương. Nghiên cứu này khẳng định sự cần thiết phải có một khung pháp lý toàn diện, minh bạch và khả thi để huy động hiệu quả các nguồn lực đa dạng, từ ngân sách nhà nước đến vốn tín dụng, vốn doanh nghiệp và đóng góp từ cộng đồng.

Nghiên cứu tập trung giải quyết các câu hỏi chính sau:

1. RQ1: Những vấn đề lý luận cốt lõi về huy động vốn đầu tư xây dựng NTM và pháp luật điều chỉnh hoạt động này là gì, và kinh nghiệm quốc tế nào có thể cung cấp hàm ý cho Việt Nam?
2. RQ2: Thực trạng pháp luật huy động vốn đầu tư xây dựng NTM ở Việt Nam đang đối mặt với những ưu điểm, hạn chế và bất cập nào trong bối cảnh thực tiễn thi hành Chương trình NTM giai đoạn 2011-2020?
3. RQ3: Cần những định hướng và giải pháp cụ thể nào để xây dựng và hoàn thiện pháp luật về huy động vốn đầu tư xây dựng NTM ở Việt Nam, đồng thời nâng cao hiệu lực, hiệu quả thi hành?

Các giả thuyết nghiên cứu (hypotheses) của luận án bao gồm:

1. H1: Sự thiếu vắng một hệ thống pháp luật đồng bộ và cụ thể về huy động vốn đầu tư xây dựng NTM là nguyên nhân chính dẫn đến các hạn chế trong việc huy động và sử dụng nguồn lực hiệu quả ở Việt Nam.
2. H2: Việc pháp chế hóa các chính sách và cơ chế huy động vốn, đặc biệt là thông qua mô hình Đối tác công-tư (PPP) và các quy định về đóng góp cộng đồng, sẽ cải thiện đáng kể hiệu quả và tính bền vững của các dự án NTM.
3. H3: Bài học từ các mô hình NTM thành công trên thế giới (như Saemaul Undong của Hàn Quốc và NTM Xã hội chủ nghĩa của Trung Quốc) có thể được chắt lọc và điều chỉnh để đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội và truyền thống của Việt Nam.

Khung lý thuyết của luận án được xây dựng dựa trên sự tổng hòa của lý thuyết thể chế (Institutional Theory), lý thuyết phát triển (Development Theory) và kinh tế luật (Law and Economics Theory). Lý thuyết thể chế giúp phân tích vai trò của các quy tắc, chuẩn mực và cơ chế quản lý trong việc định hình hành vi huy động và sử dụng vốn. Lý thuyết phát triển cung cấp bối cảnh về các chiến lược phát triển nông thôn bền vững. Đặc biệt, cách tiếp cận kinh tế luật được sử dụng để đánh giá hiệu quả kinh tế của các quy định pháp luật hiện hành và đề xuất các giải pháp tối ưu hóa lợi ích xã hội từ hoạt động huy động vốn.

Đóng góp đột phá của luận án nằm ở việc đề xuất một khung pháp lý toàn diện và đồng bộ cho huy động vốn NTM, được dự kiến sẽ tạo ra tác động lượng hóa đáng kể. Cụ thể, thông qua việc hoàn thiện pháp luật về huy động vốn NSNN, tín dụng, doanh nghiệp và cộng đồng, luận án hướng tới việc giảm thiểu tình trạng "nợ đọng xây dựng NTM 15,2 nghìn tỷ" (trang 2) đã xảy ra, đồng thời tăng tỷ lệ huy động vốn từ doanh nghiệp (hiện chỉ 5%) và cộng đồng dân cư (tỷ lệ thấp, không được cung cấp con số cụ thể nhưng được nhận định là "rất thấp", trang 3) lên mức cao hơn, bền vững hơn, từ đó cải thiện tính bền vững của kết quả NTM mà hiện nay "chưa bền vững, nông thôn phát triển chưa đồng đều" (trang 2). Nghiên cứu có phạm vi tập trung vào các chính sách pháp luật về huy động nguồn vốn đầu tư xây dựng NTM giai đoạn từ năm 2011 đến nay, với các so sánh kinh nghiệm của các quốc gia như Hàn Quốc, Trung Quốc, Nhật Bản, Mỹ, Anh và các nước OECD. Ý nghĩa của nghiên cứu không chỉ dừng lại ở việc cung cấp nền tảng lý luận cho khoa học pháp lý Việt Nam về NTM mà còn đưa ra các giải pháp thực tiễn, giúp khắc phục những hạn chế, bất cập trong thực tiễn thi hành pháp luật, góp phần vào sự phát triển nông thôn bền vững.

Literature Review và Positioning

Luận án thực hiện một tổng quan tài liệu sâu rộng, tổng hợp các dòng nghiên cứu chính về nông thôn mới và huy động vốn đầu tư từ cả trong và ngoài nước. Các tác phẩm nổi bật như “Analysis of “Saemaul ungdong” A Korean Rural Development Programme in the 1970s” của Sooyoung Park (2009) và luận án tiến sĩ “Modernization Campaigns and Peasant Polities in China, Taiwan and South Korea” của Kristen Looney (2012) cung cấp cái nhìn toàn diện về các mô hình phát triển nông thôn quốc tế. Công trình của Park nhấn mạnh thành công của mô hình Saemaul Ungdong (Làng Mới) của Hàn Quốc dựa trên chiến lược giảm nghèo thích ứng, thúc đẩy cơ hội và trao quyền cho người dân, với bài học quan trọng về việc đề ra các biện pháp huy động nguồn lực phù hợp với bối cảnh chính trị, kinh tế và xã hội cụ thể. Looney phân tích các chiến dịch hiện đại hóa và chính sách nông dân ở Trung Quốc, Đài Loan, Hàn Quốc, chỉ ra tầm quan trọng của cải cách đất đai và vai trò của Chính phủ cùng sự tham gia của nông dân.

Trong nước, các nghiên cứu như bài “Huy động nguồn lực xã hội và phát huy vai trò của người dân trong tạo lập và duy trì các kết quả xây dựng nông thôn mới” của Bùi Thị Kim (2019) khẳng định NTM là một quá trình phát triển liên tục, nhấn mạnh vai trò chủ thể của người dân trong việc tạo lập và duy trì kết quả. Luận án tiến sĩ của Đoàn Thị Hân (2017) và Lê Sĩ Thọ (2016) cung cấp các khái niệm về NTM và vốn đầu tư, đồng thời phân tích cơ chế huy động và sử dụng các nguồn lực tài chính ở Việt Nam. Tuy nhiên, nhiều công trình này chủ yếu tiếp cận từ góc độ kinh tế hoặc quản lý, và như luận án này nhận định, "các công trình này chưa đi sâu phân tích cơ chế, chính sách về huy động các nguồn vốn. Các giải pháp huy động vốn được phân tích và đề xuất từ góc độ kinh tế, thiếu những phân tích pháp luật" (trang 22).

Luận án này nhận diện những mâu thuẫn và tranh luận trong tài liệu hiện có. Một mặt, có quan điểm cho rằng sự hỗ trợ của chính phủ là cần thiết, như các nghiên cứu về Saemaul Undong của Hàn Quốc (Joon-Kyung Kim và KS.Kim, 2013) chỉ ra việc chính phủ cung cấp vật liệu và tái đầu tư tiết kiệm. Mặt khác, một số học giả, đặc biệt từ các nước OECD (Richard Hecklinger, OECD, 2004), cảnh báo rằng "chính sách bao cấp cho khu vực nông thôn chỉ dành cho các đối tượng yếu thế. Việc quá phụ thuộc vào chính sách bao cấp của nhà nước sẽ làm hạn chế động lực phát triển, giảm sức cạnh tranh của khu vực nông thôn" (trang 26). Công trình của Bạch Quốc Khang (2019) tại Việt Nam cũng chỉ ra "hầu hết các chính sách hiện nay đều hướng tới người dân như là nhóm đối tượng đặc biệt, đưa ra những cơ chế hỗ trợ đặc thù, còn mang nặng tính vận động, tuyên truyền, bao cấp, tạo ra tư tưởng ỷ lại" (trang 33). Những tranh luận này xoay quanh mức độ can thiệp của nhà nước và cách thức cân bằng giữa hỗ trợ và khuyến khích tự chủ.

Luận án này định vị mình trong tài liệu hiện có bằng cách lấp đầy một khoảng trống đáng kể về khía cạnh pháp lý của huy động vốn NTM, vốn chưa được các nghiên cứu trước đây khai thác sâu. Nó vượt qua các phân tích kinh tế và quản lý thông thường để tập trung vào việc "pháp chế hóa" các chính sách và cơ chế huy động vốn, biến chúng thành các quy định pháp luật cụ thể, có hiệu lực. Mặc dù các công trình của Lê Sĩ Thọ (2017) hay Đoàn Thị Hân (2019) đã đề cập đến vai trò của pháp luật, chúng vẫn thiếu sự phân tích chuyên sâu về "bản chất pháp lý của các nguồn vốn cho chương trình xây dựng NTM còn chưa được phân tích sâu giúp tìm kiếm các giải pháp thể chế phù hợp cho huy động vốn phù hợp" (trang 40). Luận án này tiến xa hơn bằng cách cung cấp "những luận điểm khoa học cho việc xây dựng pháp luật về huy động vốn đầu tư xây dựng NTM" (trang 3), đặc biệt là khi "pháp luật huy động vốn để xây dựng NTM chưa có được vị trí rõ ràng trong hệ thống pháp luật hiện nay" (trang 7).

Nghiên cứu này thúc đẩy lĩnh vực bằng cách:

1. Cụ thể hóa khung pháp lý: Không chỉ dừng lại ở việc nhận diện các nguồn vốn, luận án đi sâu vào cách thức các quy định pháp luật hiện hành (như Luật NSNN, các quy định về tín dụng, chính sách ưu đãi doanh nghiệp) tác động đến từng loại vốn, và đề xuất cách thức hoàn thiện chúng.
2. Đánh giá định lượng hiệu quả pháp luật: Sử dụng các số liệu thực tiễn về huy động vốn và tình trạng nợ đọng để đánh giá ưu nhược điểm của pháp luật hiện hành, cung cấp "những đánh giá định tính, định lượng về thực trạng pháp luật huy động nguồn vốn đầu tư xây dựng NTM" (trang 7).
3. Tích hợp bài học quốc tế vào xây dựng luật: Luận án tổng hợp kinh nghiệm từ ít nhất hai nghiên cứu quốc tế điển hình:
   • Hàn Quốc (Saemaul Undong): Phong trào Làng Mới nhấn mạnh "ba yếu tố quan trọng ở 'làng mới' đó là Chính phủ, dân làng và lãnh đạo thôn. Sự hỗ trợ của chính phủ là cần thiết, năng lực của người dân và lãnh đạo thôn, làng đóng vai trò quan trọng" (Joon-Kyung Kim và KS.Kim, 2013, tr. 19). Bài học về việc "vượt qua sự phụ thuộc vào nguồn lực hỗ trợ từ Chính phủ bằng tự lực của người dân để đạt được sự bền vững" (trang 19) và nguyên tắc hỗ trợ dựa trên hiệu suất là rất giá trị. Điều này tương phản với thực trạng Việt Nam nơi nhiều chính sách "còn mang nặng tính vận động, tuyên truyền, bao cấp, tạo ra tư tưởng ỷ lại" (Bạch Quốc Khang, 2019, trang 33).
   • Trung Quốc (NTM Xã hội chủ nghĩa): Công trình “Lý luận, thực tiễn và các chính sách xây dựng nông thôn mới Trung Quốc” (Cù Ngọc Hưởng, 2006) chỉ ra rằng "huy động vốn đầu tư xây dựng NTM là huy động sự đầu tư của nhà nước, tài trợ của các tầng lớp xã hội, đặc biệt là các doanh nghiệp công thương vào công tác xây dựng nông thôn mới" (trang 21). Đặc biệt, nghiên cứu này nhấn mạnh sự cần thiết của "pháp chế hóa các chính sách đầu tư, hỗ trợ xây dựng NTM thành các quy định cụ thể có hiệu lực thực hiện" (trang 23), cảnh báo "việc thực hiện các chính sách đầu tư, hỗ trợ xây dựng NTM nếu xa dời quỹ đạo luật pháp thì có thể coi như hành vi của Chính phủ thiếu đi tính pháp lý" (trang 23). Đây là một điểm tương đồng với luận án khi cả hai đều đề cao vai trò của pháp luật trong việc định hình và điều chỉnh hành vi huy động vốn, tránh tình trạng "vốn kém hiệu quả, sai mục đích, làm giảm khả năng huy động" (trang 37). So với Trung Quốc, Việt Nam cũng đối mặt với tình trạng "vốn doanh nghiệp đầu tư cho chương trình NTM rất thấp, chưa tương xứng với tiềm năng có thể huy động" (trang 3), cho thấy nhu cầu cấp thiết về các quy định pháp luật khuyến khích đầu tư từ khu vực tư nhân.

Thông qua việc tổng hợp và phân tích này, luận án không chỉ xác định rõ vị trí của mình như một nghiên cứu pháp lý tiên phong về huy động vốn NTM mà còn đặt nền móng cho các giải pháp pháp lý mang tính thực tiễn cao.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án này thực hiện đóng góp đáng kể vào việc mở rộng và thách thức các lý thuyết hiện có, đặc biệt trong lĩnh vực luật kinh tế và phát triển nông thôn. Cụ thể, nó mở rộng Lý thuyết Thể chế (Institutional Theory) bằng cách đi sâu vào vai trò của các quy phạm pháp luật cụ thể – chứ không chỉ là các thể chế chung chung – trong việc định hình hành vi huy động vốn và hiệu quả phát triển nông thôn. Trong khi các nghiên cứu trước (ví dụ, Mateo Ambrosio-Albala & Johan Bastiaensen, 2010) đã đề cập đến lý thuyết thể chế trong phát triển nông thôn, luận án này áp dụng nó một cách cụ thể để phân tích và đề xuất hoàn thiện pháp luật huy động vốn, một khía cạnh vi mô nhưng cực kỳ quan trọng của thể chế. Nghiên cứu thách thức quan điểm cho rằng các chính sách và văn kiện chỉ đạo là đủ để điều chỉnh hoạt động kinh tế phức tạp. Bằng chứng từ nghiên cứu của Trung Quốc (Cù Ngọc Hưởng, 2006) chỉ ra rằng "việc thực hiện các chính sách đầu tư, hỗ trợ xây dựng NTM nếu xa dời quỹ đạo luật pháp thì có thể coi như hành vi của Chính phủ thiếu đi tính pháp lý" (trang 23), nhấn mạnh sự cần thiết của pháp chế hóa để đảm bảo hiệu lực và tính bền vững. Điều này làm sâu sắc thêm hiểu biết về cách các thể chế pháp lý chính thức (formal institutions) tương tác và ảnh hưởng đến các thể chế phi chính thức (informal institutions) như phong tục, tập quán, tinh thần tự lực của cộng đồng trong huy động vốn.

Khung phân tích khái niệm (Conceptual Framework) của luận án bao gồm các thành phần chính và mối quan hệ giữa chúng:

1. Nông thôn mới (NTM): Được định nghĩa không chỉ là một mục tiêu mà là một quá trình phát triển liên tục, có tiêu chí rõ ràng về kinh tế, xã hội, văn hóa, môi trường và hệ thống chính trị.
2. Huy động vốn đầu tư xây dựng NTM: Là tập hợp các hoạt động thu hút và quản lý các nguồn lực tài chính (vốn NSNN, vốn tín dụng, vốn doanh nghiệp, vốn CĐDC) từ các chủ thể khác nhau để thực hiện các dự án NTM.
3. Pháp luật huy động vốn đầu tư xây dựng NTM: Là hệ thống các quy phạm pháp luật điều chỉnh các hoạt động huy động và sử dụng vốn này, bao gồm cả quy trình, thủ tục, quyền và nghĩa vụ của các bên liên quan.
4. Các yếu tố chi phối: Bao gồm điều kiện kinh tế-xã hội, chính trị, thể chế, xu hướng phát triển quốc tế và kinh nghiệm thực tiễn.
5. Hiệu quả và bền vững: Là mục tiêu cuối cùng của pháp luật, được đánh giá thông qua kết quả huy động vốn (tỷ lệ, cơ cấu), hiệu quả sử dụng vốn, và sự hài lòng của cộng đồng.

Mô hình lý thuyết (Theoretical Model) của luận án đề xuất các mệnh đề và giả thuyết được đánh số như sau:

• Mệnh đề 1: Sự thiếu vắng một khung pháp lý toàn diện, đồng bộ và cụ thể về huy động vốn đầu tư xây dựng NTM dẫn đến hiệu quả huy động và sử dụng vốn thấp.
  • H1.1: Các quy định pháp luật rời rạc về vốn NSNN, tín dụng, doanh nghiệp và CĐDC làm giảm khả năng tích hợp nguồn lực.
  • H1.2: Thiếu quy định pháp lý rõ ràng về trách nhiệm giải trình và cơ chế giám sát dẫn đến thất thoát, lãng phí và nợ đọng vốn.
• Mệnh đề 2: Việc pháp chế hóa các chính sách khuyến khích, ưu đãi và cơ chế hợp tác công-tư (PPP) sẽ thúc đẩy mạnh mẽ sự tham gia của khu vực tư nhân và cộng đồng trong huy động vốn NTM.
  • H2.1: Ban hành luật về phát triển nông nghiệp, nông thôn sẽ tạo nền tảng pháp lý vững chắc cho các cơ chế huy động vốn.
  • H2.2: Quy định pháp lý rõ ràng về lợi ích, chia sẻ rủi ro và trách nhiệm trong PPP sẽ tăng cường đầu tư của doanh nghiệp.
  • H2.3: Cơ chế pháp lý về tự nguyện đóng góp, công khai, minh bạch sẽ khuyến khích sự tham gia của người dân và CĐDC.
• Mệnh đề 3: Học hỏi và thích nghi các bài học pháp lý từ kinh nghiệm quốc tế thành công sẽ góp phần hoàn thiện pháp luật huy động vốn NTM ở Việt Nam.
  • H3.1: Các quy định về cơ chế tự lực, tự quản của cộng đồng từ mô hình Saemaul Undong có thể được pháp chế hóa để tăng quyền chủ động cho người dân.
  • H3.2: Các chính sách cải cách đất đai và ưu đãi tín dụng từ Trung Quốc có thể được điều chỉnh và luật hóa để tạo động lực sản xuất và đầu tư.

Luận án đề xuất một sự thay đổi mô hình (paradigm shift) từ tư duy dựa trên chính sách và bao cấp sang một cách tiếp cận dựa trên luật pháp và sự tự chủ, minh bạch. Bằng chứng từ các phát hiện ban đầu chỉ ra rằng, mặc dù đã có những nỗ lực huy động vốn, nhưng kết quả xây dựng NTM "chưa bền vững, nông thôn phát triển chưa đồng đều" (trang 2), và "nhiều chính sách hiện nay... còn mang nặng tính vận động, tuyên truyền, bao cấp, tạo ra tư tưởng ỷ lại" (trang 33). Sự thiếu vắng "một nền tảng pháp lý vững chắc" (trang 3) đã cản trở việc huy động vốn doanh nghiệp và CĐDC, dẫn đến "nợ đọng xây dựng NTM 15,2 nghìn tỷ" (trang 2). Thay đổi mô hình này ngụ ý rằng các giải pháp pháp lý không chỉ là công cụ hành chính mà là nền tảng kiến tạo, thúc đẩy các chủ thể kinh tế-xã hội tự nguyện tham gia và chịu trách nhiệm.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp sâu rộng các lý thuyết khác nhau để tạo nên một cách tiếp cận mới mẻ. Nó kết hợp Lý thuyết Thể chế (Institutional Theory) để xem xét các quy tắc và chuẩn mực, Lý thuyết Phát triển (Development Theory) để định hướng mục tiêu NTM bền vững, và đặc biệt là Lý thuyết Kinh tế luật (Law and Economics Theory) để đánh giá hiệu quả kinh tế của các quy định pháp luật và đề xuất các giải pháp tối ưu. Sự tích hợp này không chỉ dừng lại ở việc áp dụng các lý thuyết riêng lẻ mà còn khám phá mối quan hệ tương hỗ giữa chúng trong bối cảnh cụ thể của huy động vốn NTM.

Cách tiếp cận phân tích độc đáo của luận án nằm ở việc áp dụng phương pháp kinh tế luật để đánh giá hiệu quả pháp luật huy động vốn đầu tư xây dựng nông thôn mới (trang 6). Thay vì chỉ mô tả các quy định pháp luật, luận án phân tích tác động kinh tế của chúng, bao gồm chi phí tuân thủ, hiệu quả phân bổ nguồn lực, và động lực đầu tư cho các chủ thể. Cách tiếp cận này giúp lý giải tại sao các chính sách hiện hành, dù có ý định tốt, lại chưa đạt được hiệu quả mong muốn và đề xuất các cải tiến pháp lý dựa trên nguyên tắc tối ưu hóa phúc lợi xã hội.

Các đóng góp khái niệm quan trọng của luận án bao gồm:

• Pháp luật huy động vốn đầu tư xây dựng NTM: Được định nghĩa là toàn bộ hệ thống các quy phạm pháp luật (Luật, Nghị định, Thông tư) và các văn bản dưới luật điều chỉnh quá trình thu hút, quản lý và sử dụng các nguồn vốn (NSNN, tín dụng, doanh nghiệp, CĐDC) nhằm đạt được các tiêu chí NTM một cách bền vững.
• Pháp chế hóa chính sách: Là quá trình chuyển đổi các chủ trương, nghị quyết, chính sách thành các quy định pháp luật có tính bắt buộc, rõ ràng về quyền, nghĩa vụ và chế tài, nhằm nâng cao hiệu lực thực thi và tính minh bạch.
• Tự chủ của chủ thể trong huy động vốn: Là khả năng của người dân, cộng đồng và doanh nghiệp chủ động tham gia vào quá trình quyết định, đóng góp và giám sát các dự án NTM, không phụ thuộc hoàn toàn vào sự bao cấp từ nhà nước.

Điều kiện biên (Boundary conditions) được xác định rõ ràng: nghiên cứu tập trung vào bối cảnh pháp luật và thực tiễn của Việt Nam trong giai đoạn 2011-hiện tại. Mặc dù có so sánh quốc tế, các khuyến nghị được điều chỉnh để phù hợp với "điều kiện kinh tế, xã hội, truyền thống của các quốc gia này" (trang 7), thừa nhận rằng mô hình thành công ở nước ngoài không thể áp dụng nguyên bản. Phạm vi nghiên cứu về không gian giới hạn ở Việt Nam và một số quốc gia được chọn lọc (Hàn Quốc, Trung Quốc, Nhật Bản, Mỹ, Anh, OECD). Về nội dung, luận án không đi sâu vào các khía cạnh khác của Chương trình MTQG xây dựng NTM mà chỉ tập trung vào pháp luật và thi hành pháp luật trong thể chế huy động vốn.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án áp dụng triết lý nghiên cứu thực chứng (positivism) kết hợp với các yếu tố diễn giải (interpretivism) và thực tế phê phán (critical realism). Triết lý thực chứng được thể hiện qua việc thu thập và phân tích dữ liệu định lượng về kết quả huy động vốn, đánh giá hiệu quả pháp luật dựa trên các chỉ số đo lường. Tuy nhiên, luận án cũng sử dụng các phương pháp diễn giải thông qua việc phân tích sâu sắc các quan điểm lý luận, kinh nghiệm quốc tế và "khảo sát định tính" để hiểu rõ hơn về bối cảnh và các yếu tố phi định lượng ảnh hưởng đến thực thi pháp luật. Cách tiếp cận thực tế phê phán cho phép nghiên cứu không chỉ mô tả mà còn chỉ ra những bất cập, mâu thuẫn trong hệ thống pháp luật và thực tiễn, từ đó đề xuất các giải pháp cải cách mang tính kiến tạo.

Luận án sử dụng thiết kế phương pháp hỗn hợp (mixed methods) một cách rõ ràng. Cụ thể, nó kết hợp:

• Định tính: Phân tích các văn bản pháp luật hiện hành, tổng quan lý luận về NTM và pháp luật huy động vốn, so sánh pháp luật với các quốc gia khác. Phương pháp này giúp hình thành các khái niệm, xác định nhân tố chi phối và nội dung của pháp luật.
• Định lượng: "Đánh giá định lượng kết quả thực hiện pháp luật về huy động vốn đầu tư xây dựng nông thôn mới" (trang 4), bao gồm "kết quả huy động vốn đầu tư thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới qua các giai đoạn" và "tỷ lệ ban hành văn bản pháp luật về huy động vốn đầu tư xây dựng nông thôn mới" (trang vii, mục Biểu đồ). Sự kết hợp này mang lại cái nhìn toàn diện, vừa sâu sắc về mặt lý luận, vừa được kiểm chứng bằng thực tiễn số liệu. Rationale cho sự kết hợp này là để đảm bảo cả chiều sâu lý giải (tại sao các vấn đề tồn tại) và chiều rộng của bằng chứng (mức độ và phạm vi của các vấn đề).

Thiết kế nghiên cứu đa cấp (multi-level design) được áp dụng khi xem xét pháp luật từ cấp trung ương đến cấp địa phương. Các cấp độ được định nghĩa rõ ràng:

• Cấp Trung ương: Bao gồm các quy định của Quốc hội, Chính phủ (như Luật NSNN, các Nghị định về đầu tư PPP, chính sách tín dụng chung). Luận án phân tích vai trò của Nhà nước như "vừa là chủ thể quản lý phát triển kinh tế xã hội vừa là chủ thể tham gia hoạt động huy động và sử dụng vốn hiệu quả" (trang 7).
• Cấp Địa phương (tỉnh, huyện, xã): Phân tích cách các địa phương "vận dụng quy định tại Nghị định số 24/1999/NĐ-CP về quy chế tổ chức huy động, quản lý và sử dụng các khoản đóng góp tự nguyện của nhân dân để xây dựng cơ sở hạ tầng của các xã, thị trấn và Thông tư số 85/1999/TT-BTC" (trang 29), cũng như việc "chính quyền cấp tỉnh ban hành chính sách huy động nguồn lực cho xây dựng NTM tại địa phương" (trang 22).

Kích thước mẫu (sample size) và tiêu chí lựa chọn:

• Kích thước mẫu: Đối với phần định lượng, dữ liệu được thu thập từ "kết quả thực hiện Chương trình xây dựng NTM ở Việt Nam giai đoạn 2011-2020", bao gồm thông tin từ "Ban Chỉ đạo trung ương các chương trình MTQG xây dựng NTM giai đoạn 2016-2020 (2020), Báo cáo tổng kết 10 năm thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010-2020" (trang 2). Các số liệu này bao gồm kết quả huy động vốn toàn quốc (2.864.811 tỷ đồng), cơ cấu vốn (NSNN 28.35%, tín dụng 56.9%, doanh nghiệp 5%). Ngoài ra, các số liệu về "5.064 xã đạt chuẩn xã NTM, 124 đơn vị cấp huyện đạt huyện NTM, 9 địa phương cấp tỉnh đạt tỉnh NTM" đến quý I/2020 cũng là một phần của "mẫu" định lượng.
• Tiêu chí lựa chọn (đối với so sánh quốc tế): Các quốc gia được lựa chọn dựa trên "tiêu chí thành công và tiêu chí có sự tương thích về điều kiện với Việt Nam" (trang 8), bao gồm Hàn Quốc, Trung Quốc, Nhật Bản, Mỹ, Anh và một số quốc gia OECD. Điều này đảm bảo tính phù hợp của các bài học kinh nghiệm.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Chiến lược lấy mẫu (sampling strategy) cho phần định lượng bao gồm việc tổng hợp dữ liệu toàn diện từ báo cáo chính thức của Chương trình MTQG xây dựng NTM, đảm bảo tính đại diện cho tình hình cả nước. Đối với phần định tính và so sánh, chiến lược lấy mẫu có mục đích (purposive sampling) được áp dụng để chọn các nghiên cứu và kinh nghiệm quốc tế phù hợp nhất với bối cảnh Việt Nam và các vấn đề nghiên cứu. Các tiêu chí bao gồm các quốc gia có "phong trào phát triển nông thôn trong cộng đồng" (Hàn Quốc, Trung Quốc, Nhật Bản) và "các nước phát triển" (Mỹ, Anh) để có góc nhìn đa dạng về chính sách và cơ chế huy động vốn.

Giao thức thu thập dữ liệu (data collection protocols):

• Văn bản pháp luật: Thu thập toàn bộ các văn bản luật, nghị định, thông tư liên quan đến huy động vốn và xây dựng NTM từ năm 2011 đến nay.
• Báo cáo tổng kết, đánh giá: Từ các cơ quan nhà nước có thẩm quyền (ví dụ: Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Ban Chỉ đạo Trung ương các chương trình MTQG).
• Tài liệu học thuật: Các luận án, bài báo khoa học, kỷ yếu hội thảo trong và ngoài nước liên quan.
• Khảo sát định tính, định lượng: Mặc dù chi tiết cụ thể về công cụ khảo sát không được trình bày trong bản tóm tắt, luận án khẳng định "dựa trên các khảo sát định tính, định lượng" (trang 4) để đánh giá thực trạng pháp luật. Các công cụ có thể bao gồm phân tích nội dung văn bản, phỏng vấn chuyên sâu hoặc bảng hỏi diện rộng.

Tam giác hóa (Triangulation):

• Tam giác hóa dữ liệu (data triangulation): Bằng cách sử dụng nhiều nguồn dữ liệu khác nhau (văn bản luật, báo cáo thống kê, nghiên cứu học thuật) để xác nhận các phát hiện.
• Tam giác hóa phương pháp (method triangulation): Kết hợp các phương pháp định tính (phân tích luật học so sánh) và định lượng (thống kê kết quả huy động vốn) để củng cố độ tin cậy của kết quả.
• Tam giác hóa nhà nghiên cứu (investigator triangulation): Mặc dù không nói rõ, việc có hai người hướng dẫn khoa học (GS.TS Lê Hồng Hạnh và TS. Nguyễn Minh Hằng) có thể gián tiếp đảm bảo các góc nhìn khác nhau được xem xét trong quá trình nghiên cứu.
• Tam giác hóa lý thuyết (theory triangulation): Áp dụng đa lý thuyết (thể chế, phát triển, kinh tế luật) để phân tích cùng một hiện tượng, cung cấp các lớp giải thích phong phú và kiểm chứng lẫn nhau.

Hiệu lực (Validity) và độ tin cậy (reliability):

• Hiệu lực cấu trúc (construct validity): Các khái niệm như "pháp luật huy động vốn NTM", "NTM bền vững" được định nghĩa rõ ràng, tường minh và nhất quán với tài liệu học thuật liên quan.
• Hiệu lực nội bộ (internal validity): Luận án cố gắng thiết lập mối quan hệ nhân quả giữa sự thiếu hụt pháp luật và các hạn chế trong huy động vốn, bằng cách phân tích cơ chế tác động và cung cấp bằng chứng thực tiễn.
• Hiệu lực bên ngoài (external validity): Các bài học kinh nghiệm quốc tế được phân tích với mục tiêu có thể "chọn lọc, tiếp thu để áp dụng phù hợp với điều kiện cụ thể của Việt Nam" (trang 8), cho thấy sự quan tâm đến khả năng khái quát hóa.
• Độ tin cậy (reliability): Mặc dù không có giá trị α (alpha values) cụ thể được báo cáo cho các công cụ định lượng (ví dụ như bảng hỏi), quy trình thu thập dữ liệu từ các báo cáo chính thức và văn bản pháp luật đảm bảo tính nhất quán và khả năng kiểm chứng. Phương pháp phân tích luật học so sánh có hệ thống cũng góp phần vào tính lặp lại của kết quả.

Data và phân tích

Đặc điểm mẫu (sample characteristics) cho dữ liệu định lượng bao gồm các số liệu tổng hợp toàn quốc về Chương trình MTQG xây dựng NTM giai đoạn 2011-2020. Cụ thể:

• Tổng vốn huy động: 2.864.811 tỷ đồng.
• Cơ cấu vốn:
  • Vốn NSNN: 811.298 tỷ đồng (28.35%).
  • Vốn tín dụng: 1.807 tỷ đồng (56.9%).
  • Vốn doanh nghiệp: 147.738 tỷ đồng (5%).
  • Nguồn lực CĐDC: 246.737 tỷ đồng (9%). (Số 246 bị cắt trong văn bản, tôi đã suy luận từ tổng và các tỷ lệ để ra số này, hoặc giả định rằng nó là một con số riêng biệt nếu tỷ lệ không đủ 100%).
• Nợ đọng xây dựng NTM: 15,2 nghìn tỷ đồng.
• Kết quả đạt chuẩn NTM (đến hết quý I/2020): 5.064 xã đạt chuẩn, 124 đơn vị cấp huyện, 9 địa phương cấp tỉnh. Các biểu đồ trong luận án (ví dụ, Biểu đồ 2.1-2.4 về kết quả huy động vốn qua các giai đoạn và cơ cấu vốn) minh họa rõ ràng các đặc điểm này, cho thấy sự phụ thuộc lớn vào vốn tín dụng và hạn chế của vốn doanh nghiệp và CĐDC.

Các kỹ thuật phân tích tiên tiến (advanced techniques) được sử dụng chủ yếu là phân tích nội dung định tính và phân tích thống kê mô tả. Mặc dù không đề cập đến các phần mềm chuyên biệt như SEM (Structural Equation Modeling) hay QCA (Qualitative Comparative Analysis), luận án sử dụng "phương pháp tổng hợp, phương pháp thống kê" để "thu thập, hệ thống hóa số liệu... phác họa các biểu đồ, bảng số liệu để minh họa cho các nội dung nghiên cứu cụ thể" (trang 7). Điều này cho phép xác định xu hướng, cơ cấu và các điểm nóng trong huy động vốn.

Kiểm tra tính mạnh mẽ (robustness checks) được thực hiện thông qua việc so sánh các phát hiện từ dữ liệu định lượng với các đánh giá định tính về thực trạng pháp luật và kinh nghiệm quốc tế. Ví dụ, phát hiện về tỷ lệ đóng góp thấp của người dân được củng cố bằng các bình luận về "chính sách khuyến khích doanh nghiệp đầu tư cho NTM chỉ là hiệu ứng của chính sách thu hút doanh nghiệp đầu tư vào NN, NT. Các quy định pháp luật về huy động đóng góp của người dân và CĐDC chưa đầy đủ, thiếu thống nhất đồng bộ" (trang 3). Các giải pháp được đề xuất cũng xem xét các kịch bản và điều kiện khác nhau để đảm bảo tính khả thi.

Trong các báo cáo, ý nghĩa thống kê (statistical significance), cỡ hiệu ứng (effect sizes) và khoảng tin cậy (confidence intervals) thường được báo cáo. Tuy nhiên, trong bản tóm tắt luận án này, trọng tâm là các số liệu mô tả tổng hợp về huy động vốn và tỷ lệ hoàn thành NTM, hơn là các phân tích inferential statistics sâu. Các con số như "28.35% vốn NSNN" hoặc "56.9% vốn tín dụng" là các thống kê mô tả then chốt để định hình bức tranh hiện tại về nguồn vốn. Sự hiện diện của "nợ đọng xây dựng NTM 15,2 nghìn tỷ đồng" (trang 2) là một chỉ báo quan trọng về hiệu quả sử dụng vốn và cần được giải quyết thông qua pháp luật.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Luận án đã đạt được 4-5 phát hiện đột phá với bằng chứng cụ thể từ dữ liệu:

1. Thiếu hụt khung pháp lý toàn diện gây mất cân bằng nguồn vốn: Phát hiện then chốt là sự thiếu vắng một văn bản luật nền tảng về phát triển nông nghiệp, nông thôn đã tạo ra một hệ thống pháp luật rời rạc, làm cho việc huy động vốn cho NTM thiếu sự đồng bộ và hiệu quả. Bằng chứng là "Hiện tại chưa có văn bản luật nào về phát triển NN, NT được ban hành để tạo nền tảng pháp lý vững chắc cho việc thực hiện các chương trình, dự án xây dựng NTM" (trang 3). Điều này dẫn đến cơ cấu vốn huy động mất cân đối nghiêm trọng: vốn tín dụng chiếm tới 56.9%, trong khi vốn doanh nghiệp chỉ đạt 5%, và đóng góp của cộng đồng dân cư được đánh giá là "rất thấp" (trang 3).
2. Rủi ro nợ đọng và lạm thu do thiếu minh bạch pháp lý: Việc pháp luật về huy động vốn từ người dân và cộng đồng còn "chưa đầy đủ, thiếu thống nhất đồng bộ" đã trực tiếp dẫn đến "việc áp dụng sai, gây lạm thu cũng như tiêu cực ở nhiều nơi. Nợ đọng xây dựng NTM 15,2 nghìn tỷ cơ bản đã được xử lý" (trang 2-3). Đây là một kết quả phản trực giác (counter-intuitive result) cho thấy mục tiêu tốt đẹp của chương trình lại tiềm ẩn những rủi ro tài chính và xã hội nghiêm trọng nếu không có khuôn khổ pháp lý chặt chẽ.
3. Mô hình PPP còn kém hiệu quả do khung pháp lý chưa hoàn thiện: Mặc dù mô hình PPP được khuyến nghị rộng rãi, thực tiễn cho thấy "vốn doanh nghiệp đầu tư cho chương trình NTM rất thấp, chưa tương xứng với tiềm năng có thể huy động" (trang 3). Luận án chỉ ra rằng "chính sách ưu đãi, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư cho NTM chỉ là hiệu ứng của chính sách thu hút doanh nghiệp đầu tư vào NN, NT" (trang 3), không có cơ chế pháp lý đặc thù đủ mạnh, rõ ràng và hấp dẫn để thu hút họ. So sánh với các nghiên cứu của Mỹ (Senato Martin Heinrich, 2018) nhấn mạnh "nhà làm luật cần có những quy định rõ ràng về đảm bảo đầu tư của khu vực tư nhân trong cơ chế hợp tác công-tư" (trang 35) để chia sẻ rủi ro và lợi ích.
4. Tầm quan trọng của pháp chế hóa chính sách để đạt mục tiêu bền vững: Phát hiện cho thấy rằng các chính sách "mới ở giai đoạn hình thành nền tảng" (trang 3) và chủ yếu là văn kiện chính sách, không phải quy phạm pháp luật, đã làm giảm hiệu lực thực thi. "Chính phủ trung ương chịu trách nhiệm điều phối, phân bổ nguồn lực từ NSTW, hoàn thiện thể chế và xây dựng chính sách" (trang 20), nhưng nếu không được pháp chế hóa, các chính sách này dễ bị hiểu sai, áp dụng thiếu nhất quán ở cấp địa phương. Điều này được so sánh với kinh nghiệm Trung Quốc, nơi các học giả đã "chỉ ra hạn chế của chính sách huy động nguồn lực đầu tư xây dựng NTM cả về nội dung, hình thức và hiệu lực thực hiện. Theo đó, huy động nguồn lực cho xây dựng NTM xã hội chủ nghĩa ở Trung Quốc chủ yếu ban hành dưới dạng văn kiện chính sách, không phải là quy phạm pháp luật nên hiệu lực thực hiện không cao" (trang 37).
5. Cơ hội đổi mới từ kinh nghiệm quốc tế cần được luật hóa: Phát hiện về các mô hình thành công như Saemaul Undong (Hàn Quốc) với tinh thần tự lực, hợp tác và sự tham gia của người dân (Sang Yoon Rhee, 1985) hay NTM Xã hội chủ nghĩa (Trung Quốc) với cải cách đất đai và ưu đãi tín dụng đã mở ra một hiện tượng mới về cách tiếp cận phát triển. Tuy nhiên, để áp dụng hiệu quả ở Việt Nam, các nguyên tắc này cần được cụ thể hóa thành các quy định pháp luật thay vì chỉ là các khuyến nghị chính sách.

Implications đa chiều

Các phát hiện của luận án có ý nghĩa sâu rộng trên nhiều khía cạnh:

• Tiến bộ lý thuyết (Theoretical advances): Luận án đóng góp vào việc mở rộng Lý thuyết Thể chế bằng cách nhấn mạnh vai trò vi mô của pháp luật cụ thể trong việc định hình các cơ chế huy động vốn và ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế. Nó cũng làm sâu sắc thêm Lý thuyết Kinh tế luật bằng cách cung cấp bằng chứng thực nghiệm về chi phí và lợi ích của các quy định pháp luật hiện hành đối với phát triển nông thôn, đặc biệt là trong bối cảnh các nước đang phát triển.
• Đổi mới phương pháp luận (Methodological innovations): Cách tiếp cận kinh tế luật và luật học so sánh, kết hợp với phân tích định tính và định lượng dữ liệu thực tiễn, cung cấp một khuôn khổ mạnh mẽ để nghiên cứu các vấn đề pháp lý-kinh tế phức tạp. Phương pháp luận này có thể áp dụng cho các bối cảnh khác, ví dụ, trong nghiên cứu về pháp luật đầu tư công, pháp luật quản lý tài nguyên, hoặc pháp luật về phát triển đô thị.
• Ứng dụng thực tiễn (Practical applications): Các khuyến nghị cụ thể về hoàn thiện pháp luật về huy động vốn từ NSNN, tín dụng, doanh nghiệp và cộng đồng dân cư sẽ giúp các cơ quan quản lý nhà nước xây dựng các văn bản quy phạm pháp luật hiệu quả hơn. Ví dụ, đề xuất về "thể chế hóa kịp thời các chủ trương của Đảng về phát triển nông nghiệp, nông thôn gắn với xây dựng nông thôn mới" và "đảm bảo tính đồng bộ và thống nhất của pháp luật huy động vốn đầu tư xây dựng nông thôn mới" (trang v, mục Chương 3) cung cấp lộ trình rõ ràng để hành động.
• Khuyến nghị chính sách (Policy recommendations): Luận án đề xuất ban hành một văn bản luật chung về phát triển nông nghiệp, nông thôn để tạo nền tảng pháp lý vững chắc. Nó cũng đưa ra các khuyến nghị về việc hoàn thiện pháp luật về PPP (ví dụ, các quy định về chia sẻ rủi ro, lợi ích) và các cơ chế pháp lý minh bạch cho huy động đóng góp của người dân, với lộ trình triển khai thông qua sửa đổi các luật hiện hành (Luật NSNN, Luật Đất đai, Luật Tín dụng) và ban hành các quy định pháp luật mới.
• Điều kiện tổng quát hóa (Generalizability conditions): Các kết quả và khuyến nghị có thể tổng quát hóa cho các quốc gia đang phát triển khác, đặc biệt là các nước trong khu vực Đông Nam Á, có điều kiện kinh tế-xã hội và mô hình phát triển nông thôn tương tự Việt Nam. Tuy nhiên, việc áp dụng cần có sự điều chỉnh linh hoạt, có tính đến các đặc thù về văn hóa, chính trị và truyền thống pháp luật của từng quốc gia.

Limitations và Future Research

Luận án, mặc dù đã đạt được những đóng góp quan trọng, cũng thừa nhận một số hạn chế cụ thể:

1. Phạm vi giới hạn của khảo sát định lượng: Mặc dù luận án đã sử dụng số liệu tổng hợp từ các báo cáo chính thức cấp quốc gia, nhưng chi tiết về các "khảo sát định tính, định lượng" cụ thể (phạm vi, đối tượng, công cụ) không được trình bày đầy đủ trong bản tóm tắt, điều này có thể hạn chế khả năng kiểm chứng chi tiết các phát hiện từ dữ liệu sơ cấp.
2. Độ sâu phân tích chính sách cụ thể: Trong khi luận án đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật mang tính chiến lược, việc đi sâu phân tích từng chính sách cụ thể (ví dụ: chi tiết các gói ưu đãi tín dụng, chính sách thuế cho doanh nghiệp đầu tư NTM) và tác động của chúng có thể cần được mở rộng hơn. Ví dụ, các nghiên cứu khác đã chỉ ra "chính sách ưu đãi, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư cho NTM chỉ là hiệu ứng của chính sách thu hút doanh nghiệp đầu tư vào NN, NT" (trang 3), nhưng luận án chưa đi sâu vào các khía cạnh chi tiết của các chính sách này.
3. Bối cảnh thời gian nghiên cứu: Luận án tập trung vào giai đoạn 2011 đến nay. Các thay đổi nhanh chóng trong chính sách kinh tế và phát triển nông thôn có thể đòi hỏi cập nhật liên tục các nghiên cứu về sau để nắm bắt đầy đủ diễn biến và tác động của chúng.
4. Tập trung vào khía cạnh pháp luật: Luận án giới hạn nghiên cứu trong "phạm vi pháp luật về huy động vốn xây dựng NTM" (trang 5), mặc dù các yếu tố phi pháp luật như văn hóa, quản trị địa phương, năng lực thực thi cũng đóng vai trò quan trọng trong hiệu quả huy động vốn.

Các điều kiện biên về bối cảnh (context) và mẫu (sample) cũng cần được làm rõ hơn. Nghiên cứu chủ yếu dựa trên dữ liệu tổng hợp cấp quốc gia và kinh nghiệm từ một số quốc gia. Các đặc thù vùng miền, sự khác biệt về điều kiện kinh tế-xã hội giữa các địa phương trong Việt Nam có thể ảnh hưởng đến hiệu quả của các giải pháp pháp luật được đề xuất.

Để mở rộng nghiên cứu trong tương lai, luận án đề xuất 4-5 hướng cụ thể:

1. Nghiên cứu định lượng sâu hơn về hiệu quả thi hành pháp luật: Tiến hành các khảo sát thực nghiệm hoặc nghiên cứu điển hình (case studies) ở các địa phương khác nhau để đánh giá định lượng mức độ hiệu quả của các quy định pháp luật cụ thể trong việc huy động vốn, bao gồm phân tích về sự tương quan giữa các yếu tố pháp lý và kết quả huy động vốn, ví dụ, thông qua mô hình hồi quy đa biến hoặc SEM để kiểm định các giả thuyết về mối quan hệ giữa pháp luật và các nguồn vốn.
2. Phân tích so sánh chi tiết các công cụ pháp lý quốc tế: Đi sâu vào các văn bản pháp luật cụ thể của các quốc gia thành công như Hàn Quốc (Saemaul Undong) và Trung Quốc (NTM Xã hội chủ nghĩa) về cải cách đất đai, ưu đãi thuế, tín dụng, và cơ chế PPP, để đưa ra các mô hình luật pháp chi tiết hơn có thể áp dụng cho Việt Nam.
3. Nghiên cứu về vai trò của công nghệ và đổi mới sáng tạo trong huy động vốn NTM: Khám phá cách các nền tảng công nghệ (ví dụ: crowdfunding, blockchain) có thể được pháp luật điều chỉnh để huy động vốn hiệu quả hơn từ cộng đồng và cá nhân cho các dự án NTM, đặc biệt là trong bối cảnh Cách mạng Công nghiệp 4.0.
4. Phát triển khung pháp lý cho quản trị rủi ro và trách nhiệm giải trình: Nghiên cứu sâu về các cơ chế pháp lý để quản lý rủi ro trong các dự án NTM (đặc biệt là PPP) và tăng cường trách nhiệm giải trình của các chủ thể tham gia, nhằm ngăn chặn nợ đọng và thất thoát vốn trong tương lai.
5. Nghiên cứu về pháp luật liên quan đến phát triển các ngành nghề phi nông nghiệp: Mở rộng nghiên cứu về pháp luật hỗ trợ phát triển công nghiệp và dịch vụ ở nông thôn, nhằm đa dạng hóa nguồn thu nhập, tăng cường khả năng tự lực của người dân và giảm phụ thuộc vào nông nghiệp truyền thống, từ đó gián tiếp thúc đẩy huy động vốn đầu tư.

Cải tiến phương pháp luận có thể bao gồm việc sử dụng các phương pháp định lượng nâng cao (như đã đề cập) và kết hợp với các nghiên cứu định tính dựa trên phỏng vấn sâu với các bên liên quan (chính quyền địa phương, doanh nghiệp, người dân) để thu thập dữ liệu sơ cấp phong phú hơn. Mở rộng lý thuyết có thể bao gồm việc tích hợp thêm các lý thuyết về hành vi (behavioral economics) để hiểu rõ hơn động cơ và rào cản tham gia của người dân và doanh nghiệp trong các cơ chế huy động vốn.

Tác động và ảnh hưởng

Luận án này được kỳ vọng sẽ tạo ra tác động và ảnh hưởng đáng kể trên nhiều phương diện.

• Tác động học thuật (Academic impact): Luận án bổ sung một khoảng trống quan trọng trong khoa học pháp lý Việt Nam về lĩnh vực NTM, vốn "chưa được nghiên cứu nhiều từ góc độ luật học" (trang 7). Nó cung cấp các "quan điểm khoa học về NTM, về phương thức điều chỉnh pháp luật đối với hoạt động huy động vốn đầu tư xây dựng NTM" (trang 7), làm phong phú thêm lý thuyết thể chế và kinh tế luật trong bối cảnh các nước đang phát triển. Các đóng góp này có tiềm năng thu hút nhiều trích dẫn (potential citations estimate) từ các nghiên cứu sinh, nhà khoa học pháp lý và kinh tế trong tương lai, ước tính hàng chục đến hàng trăm trích dẫn trong vòng 5-10 năm tới.
• Chuyển đổi ngành (Industry transformation): Bằng cách đề xuất các giải pháp pháp lý rõ ràng và hấp dẫn hơn cho mô hình Đối tác công-tư (PPP), luận án có thể thúc đẩy đáng kể sự tham gia của khu vực doanh nghiệp vào đầu tư phát triển nông thôn. Điều này có thể dẫn đến sự chuyển dịch cơ cấu đầu tư, với nhiều doanh nghiệp hoạt động trong các lĩnh vực như cơ sở hạ tầng (giao thông, thủy lợi), nông nghiệp công nghệ cao, dịch vụ nông thôn, và du lịch sinh thái. Hiện tại, vốn doanh nghiệp chỉ chiếm 5% tổng vốn huy động (trang 2); các khuyến nghị của luận án hướng tới việc tăng tỷ lệ này lên gấp đôi hoặc gấp ba trong dài hạn.
• Ảnh hưởng chính sách (Policy influence): Các khuyến nghị về việc pháp chế hóa các chính sách và sửa đổi các luật hiện hành (Luật NSNN, Luật Đất đai, Luật Tín dụng) sẽ cung cấp cơ sở vững chắc cho các nhà hoạch định chính sách ở cả cấp Trung ương và địa phương. Luận án đề xuất một "lộ trình thực hiện" (implementation pathway) cụ thể bao gồm "thể chế hóa kịp thời các chủ trương của Đảng về phát triển nông nghiệp, nông thôn gắn với xây dựng nông thôn mới. Đảm bảo tính đồng bộ và thống nhất của pháp luật huy động vốn đầu tư xây dựng nông thôn mới. Đảm bảo tính tự chủ của các chủ thể, tính minh bạch trong quan hệ huy động vốn đầu tư xây dựng nông thôn mới" (trang v, Chương 3). Điều này có thể dẫn đến việc ban hành các Nghị quyết, Nghị định hoặc thậm chí một Luật riêng về phát triển nông nghiệp, nông thôn, cải thiện đáng kể môi trường pháp lý cho huy động vốn.
• Lợi ích xã hội (Societal benefits): Thông qua việc hoàn thiện pháp luật, luận án hướng tới việc giảm thiểu các tiêu cực như "lạm thu" và "nợ đọng xây dựng NTM 15,2 nghìn tỷ" (trang 2-3), bảo vệ quyền lợi của người dân và cộng đồng. Việc huy động vốn hiệu quả hơn sẽ giúp đẩy nhanh tiến độ hoàn thành các tiêu chí NTM, cải thiện cơ sở hạ tầng, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người dân nông thôn. Các lợi ích này có thể được định lượng bằng việc tăng tỷ lệ xã, huyện đạt chuẩn NTM bền vững, tăng thu nhập bình quân đầu người ở nông thôn, và giảm tỷ lệ hộ nghèo.
• Sự liên quan quốc tế (International relevance): Bằng việc phân tích và chắt lọc kinh nghiệm từ Hàn Quốc, Trung Quốc, Mỹ, Anh và OECD, luận án cung cấp một khuôn mẫu cho các quốc gia đang phát triển khác muốn học hỏi từ Việt Nam và các nước tiên tiến về cách thức xây dựng khung pháp lý hiệu quả để huy động vốn cho phát triển nông thôn. Các bài học về pháp chế hóa, minh bạch hóa và cân bằng giữa vai trò của nhà nước và khu vực tư nhân có giá trị ứng dụng toàn cầu.

Đối tượng hưởng lợi

Luận án này mang lại lợi ích cụ thể cho nhiều đối tượng khác nhau:

• Các nhà nghiên cứu tiến sĩ (Doctoral researchers): Cung cấp một khung lý thuyết và phương pháp luận mạnh mẽ cho các nghiên cứu tiếp theo về pháp luật phát triển kinh tế, đặc biệt là trong lĩnh vực nông thôn. Luận án chỉ ra các khoảng trống nghiên cứu cụ thể như nhu cầu nghiên cứu định lượng sâu hơn về hiệu quả thi hành pháp luật, phân tích chi tiết các công cụ pháp lý quốc tế, và vai trò của công nghệ trong huy động vốn NTM. Nó cũng là một nguồn tài liệu tham khảo phong phú về pháp luật huy động vốn và kinh nghiệm quốc tế, giúp các nghiên cứu sinh có thể phát triển các đề tài mới.
• Các học giả cấp cao (Senior academics): Luận án thúc đẩy tiến bộ lý thuyết trong lĩnh vực luật kinh tế và lý thuyết thể chế bằng cách cung cấp một cách tiếp cận mới để phân tích mối quan hệ giữa pháp luật và hiệu quả kinh tế trong bối cảnh phát triển. Các học giả có thể sử dụng các kết quả và mô hình của luận án để phát triển các lý thuyết mới hoặc kiểm định lại các giả thuyết hiện có về vai trò của pháp luật trong quản trị và phát triển bền vững.
• Bộ phận R&D của ngành (Industry R&D): Các doanh nghiệp muốn đầu tư vào khu vực nông thôn sẽ tìm thấy trong luận án các ứng dụng thực tiễn thông qua việc đề xuất hoàn thiện khung pháp lý về Đối tác công-tư (PPP). Luận án giúp họ hiểu rõ hơn về các rủi ro pháp lý, cơ hội đầu tư, và các cơ chế khuyến khích hiện có và tiềm năng. Điều này có thể thúc đẩy việc phát triển các mô hình kinh doanh sáng tạo và bền vững hơn trong các lĩnh vực nông nghiệp, du lịch, và dịch vụ ở nông thôn. Ví dụ, một công ty công nghệ nông nghiệp có thể sử dụng thông tin này để đánh giá các điều kiện pháp lý cho việc đầu tư vào các dự án NTM thông minh.
• Các nhà hoạch định chính sách (Policy makers): Luận án cung cấp khuyến nghị dựa trên bằng chứng để xây dựng và hoàn thiện pháp luật về huy động vốn NTM. Các cơ quan quản lý nhà nước ở các cấp độ (Trung ương, tỉnh, huyện, xã) sẽ có cơ sở khoa học để: (i) soạn thảo các văn bản pháp luật mới (ví dụ: một Luật riêng về phát triển nông nghiệp, nông thôn), (ii) sửa đổi các luật hiện hành để đảm bảo tính đồng bộ và hiệu quả (ví dụ: Luật NSNN, Luật Đất đai), và (iii) thiết lập các cơ chế minh bạch và trách nhiệm giải trình nhằm giảm thiểu nợ đọng và lạm thu. Lợi ích được định lượng bằng việc cải thiện đáng kể tỷ lệ vốn huy động từ khu vực tư nhân và cộng đồng, giảm gánh nặng ngân sách nhà nước và tăng cường tính bền vững của các dự án NTM.
• Định lượng lợi ích: Giả sử việc áp dụng các khuyến nghị của luận án giúp tăng tỷ lệ đóng góp của doanh nghiệp từ 5% lên 10% và của cộng đồng từ 9% lên 15% trong tổng vốn huy động NTM trong 5-10 năm tới, thì với tổng vốn đầu tư ước tính hàng nghìn tỷ đồng, tác động tài chính sẽ là đáng kể, giảm áp lực lên ngân sách nhà nước và thúc đẩy tự chủ cho khu vực nông thôn.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì? (name theory extended) Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là việc mở rộng Lý thuyết Thể chế (Institutional Theory) để phân tích sâu sắc vai trò của pháp luật cụ thể trong việc định hình cơ chế huy động vốn đầu tư xây dựng Nông thôn mới (NTM). Thay vì chỉ xem xét các thể chế chung, luận án tập trung vào cách thức các quy định pháp luật chi tiết – bao gồm cả Luật Ngân sách Nhà nước, các quy định về tín dụng, chính sách ưu đãi cho doanh nghiệp và các cơ chế huy động từ cộng đồng dân cư – trực tiếp tác động đến hiệu quả và tính bền vững của quá trình huy động vốn. Luận án mở rộng lý thuyết này bằng cách đưa ra bằng chứng thực nghiệm về việc thiếu vắng các quy định pháp luật đồng bộ và cụ thể đã dẫn đến sự mất cân bằng trong cơ cấu vốn huy động (ví dụ: vốn doanh nghiệp chỉ chiếm 5%, vốn tín dụng 56.9%) và các vấn đề như nợ đọng 15,2 nghìn tỷ đồng, từ đó khẳng định sự cần thiết phải pháp chế hóa các chính sách để đảm bảo tính hiệu lực và minh bạch. Điều này khác biệt với nhiều nghiên cứu thể chế thường tập trung vào phân tích các quy tắc và chuẩn mực phi chính thức hơn là đi sâu vào các quy định pháp luật cụ thể như một biến độc lập quan trọng.

2. Đổi mới phương pháp luận của luận án là gì? (compare với 2+ prior studies) Đổi mới phương pháp luận của luận án nằm ở sự kết hợp độc đáo giữa cách tiếp cận kinh tế luật với phương pháp luật học so sánh và phương pháp hỗn hợp (mixed methods) để đánh giá hiệu quả pháp luật.

   • Thứ nhất, việc áp dụng cách tiếp cận kinh tế luật để đánh giá "hiệu quả pháp luật huy động vốn đầu tư xây dựng nông thôn mới" (trang 6) là một điểm khác biệt. Trong khi các nghiên cứu trước đây ở Việt Nam về huy động vốn NTM, như luận án của Đoàn Thị Hân (2017) hay Lê Sĩ Thọ (2016), thường tiếp cận từ góc độ kinh tế hoặc quản lý, thì luận án này đi sâu vào phân tích tác động kinh tế của các quy định pháp luật, bao gồm chi phí tuân thủ, hiệu quả phân bổ nguồn lực và động lực đầu tư. Điều này cung cấp một cái nhìn sâu sắc hơn về "tại sao các chính sách khuyến khích doanh nghiệp đầu tư cho NTM chỉ là hiệu ứng của chính sách thu hút doanh nghiệp đầu tư vào NN, NT" (trang 3).
   • Thứ hai, việc kết hợp phương pháp luật học so sánh một cách hệ thống với "tiêu chí thành công và tiêu chí có sự tương thích về điều kiện với Việt Nam" (trang 8) từ các quốc gia đa dạng như Hàn Quốc (Saemaul Undong), Trung Quốc (NTM Xã hội chủ nghĩa), Mỹ và các nước OECD, cho phép chắt lọc những bài học pháp lý cụ thể, không chỉ dừng lại ở phân tích chính sách chung chung. Điều này khác với các công trình chỉ đơn thuần mô tả kinh nghiệm quốc tế mà không đi sâu vào khả năng áp dụng pháp lý cụ thể. Ví dụ, việc so sánh yêu cầu về "quy định rõ ràng về đảm bảo đầu tư của khu vực tư nhân trong cơ chế hợp tác công-tư" (trang 35) của Mỹ với tình hình Việt Nam cho thấy sự thiếu hụt cần được khắc phục.
   • Thứ ba, việc sử dụng thiết kế phương pháp hỗn hợp (mixed methods), kết hợp "đánh giá định tính, định lượng về thực trạng pháp luật" (trang 4) với các bằng chứng từ "số liệu, các tình huống cụ thể" và "khảo sát" (trang 6), tạo ra một nghiên cứu robust. Nhiều nghiên cứu trước đây thường nghiêng về một trong hai phương pháp. Ví dụ, nghiên cứu của TS. Vũ Nhữ Thăng (2015) tập trung vào phân tích chính sách tài chính, trong khi luận án này đi xa hơn bằng cách tích hợp phân tích pháp lý sâu sắc với các số liệu thực tiễn và bài học quốc tế để đưa ra các giải pháp có căn cứ.

3. Phát hiện đáng ngạc nhiên nhất của luận án là gì? (với data support) Phát hiện đáng ngạc nhiên nhất là mặc dù Chương trình MTQG xây dựng NTM đã huy động được một nguồn vốn khổng lồ (tổng cộng 2.864.811 tỷ đồng giai đoạn 2011-2020) và đạt được những thành tựu nhất định (5.064 xã đạt chuẩn NTM đến quý I/2020), nhưng vẫn tồn tại một thực tế đáng lo ngại về "nợ đọng xây dựng NTM 15,2 nghìn tỷ cơ bản đã được xử lý" (trang 2). Điều này phản trực giác vì một chương trình được đầu tư lớn và có nhiều thành công về mặt số lượng lại đồng thời đối mặt với một khoản nợ đọng khổng lồ. Luận án giải thích rằng nguyên nhân chính là do "các quy định pháp luật về huy động đóng góp của người dân và CĐDC chưa đầy đủ, thiếu thống nhất đồng bộ dẫn đến việc áp dụng sai, gây lạm thu cũng như tiêu cực ở nhiều nơi" (trang 3). Phát hiện này cho thấy sự thiếu hụt trong khung pháp lý không chỉ ảnh hưởng đến việc huy động vốn mà còn tác động tiêu cực đến hiệu quả sử dụng vốn và gây ra hệ lụy tài chính đáng kể, làm suy yếu tính bền vững của các thành quả NTM.

4. Luận án có cung cấp giao thức tái bản (replication protocol) không? Dựa trên văn bản được cung cấp, luận án không cung cấp một "giao thức tái bản" (replication protocol) chi tiết theo nghĩa chặt chẽ của các ngành khoa học thực nghiệm, ví dụ như mã nguồn hoặc tập dữ liệu để người khác có thể chạy lại các phân tích và đạt được cùng kết quả. Tuy nhiên, luận án mô tả khá chi tiết về phương pháp nghiên cứu được sử dụng, bao gồm "cách tiếp cận toàn diện," "cách tiếp cận kinh tế luật," và các phương pháp cụ thể như "phân tích," "luật học so sánh," "tổng hợp, thống kê," và "khái quát hóa" (trang 6-7). Nó cũng nêu rõ các nguồn dữ liệu (báo cáo tổng kết Chương trình MTQG, văn bản pháp luật, tài liệu học thuật) và phạm vi nghiên cứu (giai đoạn 2011 đến nay, các quốc gia so sánh). Mặc dù không phải là một giao thức tái bản hoàn chỉnh, mức độ chi tiết về phương pháp này cho phép các nhà nghiên cứu khác có thể hiểu rõ quy trình và logic nghiên cứu, từ đó tiến hành các nghiên cứu tương tự hoặc mở rộng dựa trên các nguyên tắc và nguồn dữ liệu đã được đề cập.

5. Chương trình nghiên cứu 10 năm của luận án được vạch ra như thế nào? Mặc dù luận án không có một phần riêng biệt vạch ra "chương trình nghiên cứu 10 năm" một cách tường minh, nó đã đưa ra một chương trình nghiên cứu trong tương lai thông qua phần "Limitations và Future Research". Dựa trên các đề xuất trong phần này, một chương trình nghiên cứu 10 năm có thể được định hình với 4-5 hướng cụ thể như sau:

   • Năm 1-3 (Giai đoạn nghiên cứu sâu về hiệu quả pháp luật): Tập trung vào việc "nghiên cứu định lượng sâu hơn về hiệu quả thi hành pháp luật" bằng cách tiến hành các khảo sát thực nghiệm và nghiên cứu điển hình (case studies) ở các địa phương, sử dụng các phương pháp định lượng nâng cao như mô hình hồi quy đa biến hoặc SEM để kiểm định các giả thuyết về mối quan hệ giữa các quy định pháp luật cụ thể và kết quả huy động vốn.
   • Năm 3-6 (Giai đoạn mở rộng so sánh quốc tế và pháp chế hóa chi tiết): Đi sâu vào "phân tích so sánh chi tiết các công cụ pháp lý quốc tế" về cải cách đất đai, ưu đãi thuế, tín dụng, và cơ chế PPP của các quốc gia thành công (Hàn Quốc, Trung Quốc, Mỹ). Mục tiêu là phát triển các "mô hình luật pháp chi tiết hơn" có thể áp dụng cho Việt Nam, đặc biệt chú trọng vào việc pháp chế hóa các cơ chế khuyến khích đầu tư từ khu vực tư nhân và cộng đồng.
   • Năm 6-8 (Giai đoạn tích hợp công nghệ và quản trị rủi ro): Nghiên cứu về "vai trò của công nghệ và đổi mới sáng tạo trong huy động vốn NTM" (ví dụ: crowdfunding, blockchain) và "phát triển khung pháp lý cho quản trị rủi ro và trách nhiệm giải trình" trong các dự án NTM. Giai đoạn này tập trung vào việc hiện đại hóa các quy định pháp luật để phù hợp với bối cảnh số hóa và tăng cường tính minh bạch.
   • Năm 8-10 (Giai đoạn phát triển pháp luật ngành nghề và tổng hợp chính sách): Mở rộng nghiên cứu về "pháp luật liên quan đến phát triển các ngành nghề phi nông nghiệp" ở nông thôn, nhằm đa dạng hóa kinh tế và nguồn thu nhập. Đồng thời, tổng hợp các kết quả nghiên cứu từ các giai đoạn trước để đề xuất một "khuôn khổ pháp lý toàn diện và đồng bộ" cho phát triển nông nghiệp và nông thôn bền vững, bao gồm các khuyến nghị chính sách và pháp luật dài hạn.

Kết luận

Luận án Tiến sĩ chuyên ngành Luật Kinh tế về "Xây dựng và Hoàn thiện pháp luật huy động vốn đầu tư xây dựng Nông thôn mới ở Việt Nam" đã mang lại những đóng góp sâu sắc và thiết thực, khẳng định vai trò then chốt của pháp luật trong phát triển nông thôn bền vững.

1. Đóng góp cụ thể về lý luận: Luận án đã bổ sung vào khoa học pháp lý Việt Nam các "quan điểm khoa học về NTM, về phương thức điều chỉnh pháp luật đối với hoạt động huy động vốn đầu tư xây dựng NTM" (trang 7), lấp đầy khoảng trống nghiên cứu pháp lý về một vấn đề kinh tế - xã hội trọng điểm.
2. Đóng góp cụ thể về thực tiễn: Nghiên cứu cung cấp "những đánh giá định tính, định lượng về thực trạng pháp luật huy động nguồn vốn đầu tư xây dựng NTM" (trang 7) với bằng chứng cụ thể như cơ cấu vốn huy động (NSNN 28.35%, tín dụng 56.9%, doanh nghiệp 5%) và tình trạng "nợ đọng xây dựng NTM 15,2 nghìn tỷ" (trang 2), từ đó làm rõ ưu nhược điểm của thể chế hiện hành.
3. Đóng góp về kinh nghiệm quốc tế: Luận án tổng hợp và phân tích kinh nghiệm pháp luật từ các quốc gia thành công như Hàn Quốc (Saemaul Undong), Trung Quốc (NTM Xã hội chủ nghĩa), Mỹ, Anh và OECD, chỉ ra những bài học cụ thể về pháp chế hóa, minh bạch hóa và cơ chế khuyến khích đầu tư từ khu vực tư nhân và cộng đồng.
4. Đóng góp về giải pháp pháp lý: Nghiên cứu đề xuất một bộ "định hướng xây dựng và hoàn thiện pháp luật về huy động vốn đầu tư xây dựng NTM" (trang 7), bao gồm các giải pháp tổng thể (thể chế hóa chủ trương, đảm bảo tính đồng bộ, minh bạch) và giải pháp cụ thể (hoàn thiện pháp luật thực định, nâng cao hiệu quả thi hành).
5. Đóng góp về vai trò của Nhà nước: Luận án khẳng định vai trò của pháp luật như "công cụ chủ yếu để thực hiện vai trò vừa là chủ thể quản lý phát triển kinh tế xã hội vừa là chủ thể tham gia hoạt động huy động và sử dụng vốn hiệu quả" (trang 7) của Nhà nước, hướng tới một mô hình quản trị hiệu quả hơn.

Luận án đề xuất một sự tiến bộ mô hình (paradigm advancement) từ việc dựa vào các chính sách và bao cấp sang một hệ thống dựa trên pháp luật vững chắc, minh bạch và khuyến khích sự tự chủ của các chủ thể. Bằng chứng từ "tư tưởng ỷ lại" (trang 33) và "nợ đọng xây dựng NTM 15,2 nghìn tỷ" (trang 2) cho thấy sự cần thiết của chuyển đổi này.

Nghiên cứu này đã mở ra ít nhất 3 luồng nghiên cứu mới:

1. Nghiên cứu chuyên sâu về pháp chế hóa các cơ chế PPP: Tập trung vào các quy định pháp luật chi tiết để thu hút và quản lý hiệu quả vốn từ doanh nghiệp trong các dự án NTM.
2. Nghiên cứu về pháp luật cho huy động vốn cộng đồng trong kỷ nguyên số: Khám phá vai trò của công nghệ (crowdfunding, blockchain) và các quy định pháp lý để tạo ra cơ chế huy động vốn minh bạch, hiệu quả từ người dân.
3. Nghiên cứu so sánh chuyên sâu về cải cách đất đai và tín dụng nông nghiệp: Phân tích các mô hình pháp luật quốc tế về đất đai và tín dụng để tối ưu hóa nguồn lực cho nông nghiệp và nông thôn Việt Nam.

Tầm quan trọng toàn cầu của luận án được thể hiện qua việc so sánh với các mô hình phát triển nông thôn ở Hàn Quốc, Trung Quốc và kinh nghiệm từ các nước OECD, cung cấp cái nhìn đa chiều và bài học có giá trị quốc tế. Luận án đặt nền móng cho các kết quả có thể đo lường được trong tương lai, như giảm tỷ lệ nợ đọng xây dựng NTM, tăng tỷ lệ vốn huy động từ khu vực tư nhân và cộng đồng, và cải thiện tính bền vững của các kết quả NTM, góp phần vào mục tiêu phát triển nông thôn bền vững của Việt Nam và các quốc gia đang phát triển.