Luận án tiến sĩ: Thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử án hình sự của VKSND cấp cao

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN HOÀI NAM THỰC HÀNH QUYỀN CÔNG TỐ VÀ KIỂM SÁT XÉT XỬ ÁN HÌNH SỰ CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN CẤP CAO Ở NƯỚC TA HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC HÀ NỘI-năm 2018 luan an VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN HOÀI NAM THỰC HÀNH QUYỀN CÔNG TỐ VÀ KIỂM SÁT XÉT XỬ ÁN HÌNH SỰ CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN CẤP CAO Ở NƯỚC TA HIỆN NAY Ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự Mã số: 9 38 01 04 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC Người hướng dẫn khoa học: PGS. Cao Thị Oanh HÀ NỘI-năm 2018 luan an LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của tôi. Các số liệu và tư liệu trong luận án đảm bảo độ tin cậy, chính xác và trung thực. Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về công trình nghiên cứu của mình.

TÁC GIẢ LUẬN ÁN luan an MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU 1 Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 6 1. Tình hình nghiên cứu trong nước 6 1. Tình hình nghiên cứu ngoài nước 18 1. Đánh giá tình hình nghiên cứu liên quan đến luận án và những vấn 21 đề đặt ra tiếp tục nghiên cứu trong luận án Chương 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THỰC HÀNH 24 QUYỀN CÔNG TỐ VÀ KIỂM SÁT XÉT XỬ VỤ ÁN HÌNH SỰ CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN CẤP CAO 2.

Những vấn đề lý luận về thực hành quyền công tố trong giai đoạn 24 xét xử vụ án hình sự của Viện kiểm sát nhân dân cấp cao 2. Những vấn đề lý luận về kiểm sát xét xử vụ án hình sự của Viện 44 kiểm sát nhân dân cấp cao 2. Mối quan hệ, các yếu tố tác động và tiêu chí đánh giá chất lượng 53 thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử vụ án hình sự của Viện kiểm sát nhân dân cấp cao Chương 3: QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VÀ THỰC TIỄN 63 THỰC HÀNH QUYỀN CÔNG TỐ VÀ KIỂM SÁT XÉT XỬ VỤ ÁN HÌNH SỰ CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN CẤP CAO Ở NƯỚC TA HIỆN NAY 3. Quy định của pháp luật về thực hành quyền công tố và kiểm sát xét 63 xử vụ án hình sự của Viện Kiểm sát nhân dân cấp cao ở nước ta hiện nay 3.

Thực tiễn thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử vụ án hình 84 sự của Viện Kiểm sát nhân dân cấp cao ở nước ta hiện nay Chương 4: YÊU CẦU, QUAN ĐIỂM ĐỊNH HƯỚNG VÀ CÁC 114 GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM CHẤT LƯỢNG THỰC HÀNH QUYỀN CÔNG TỐ, KIỂM SÁT XÉT XỬ VỤ ÁN HÌNH SỰ CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN CẤP CAO Ở NƯỚC TA HIỆN NAY 4. Yêu cầu đặt ra cho thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử vụ 114 án hình sự của Viện Kiểm sát nhân dân cấp cao 4. Quan điểm định hướng đảm bảo chất lượng thực hành quyền công 120 tố và kiểm sát xét xử vụ án hình sự của Viện Kiểm sát nhân dân cấp cao 4. Các giải pháp đảm bảo chất lượng thực hành quyền công tố và 121 kiểm sát xét xử vụ án hình sự của viện kiểm sát nhân dân cấp cao KẾT LUẬN CHUNG 145 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ 147 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 148 PHỤ LỤC 154 luan an NHỮNG CHỮ VIẾT TẮT 1 BLTTHS Bộ luật tố tụng hình sự 2 GĐT Giám đốc thẩm 4 KSV Kiểm sát viên 3 KSXX Kiểm sát xét xử 5 PT Phúc thẩm 6 QCT Quyền công tố 7 TA Tòa án 8 TAND Tòa án nhân dân 10 TT Tái thẩm 9 THQCT Thực hành quyền công tố 11 VKS Viện kiểm sát 12 VKSND Viện kiểm sát nhân dân luan an DANH MỤC CÁC BẢNG PHỤ LỤC Phụ lục 1 Thống kê kết quả kiểm sát bản án sơ thẩm hình sự của các VKSND cấp cao từ ngày 01/6/2015 đến 30/11/2018 Phụ lục 2 Thống kê kết quả THQCT và KSXX PT án hình sự của các VKSND cấp cao từ ngày 01/6/2015 đến 30/11/2018 Phụ lục 3 Thống kê kết quả giải quyết đơn đề nghị kháng nghị GĐT, TT hình sự của các VKSND cấp cao từ ngày 01/6/2015 đến 30/11/2018 Phụ lục 4 Thống kê kết quả THQCT và KSXX GĐT, TT án hình sự của các VKSND cấp cao từ ngày 01/6/2015 đến 30/11/2018 Phụ lục 5 Thống kê kết quả THQCT và KSXX PT án hình sự của các Viện phúc thẩm VKSND tối cao từ ngày 01/12/2008 đến 31/5/2015 luan an MỞ ĐẦU 1.

Tính cấp thiết của đề tài Kết quả của các công trình nghiên cứu cho thấy, cùng với sự phát triển của xã hội loài người, hoạt động điều tra, truy tố, xét xử người phạm tội ngày càng phải chính xác, công bằng hơn, nhằm bảo vệ có hiệu quả hơn các lợi ích chung của xã hội, đồng thời đảm bảo các quyền và tự do cơ bản của công dân. Xuất phát từ yêu cầu khách quan của xã hội, hoạt động xét xử, một hoạt động tố tụng rất quan trọng trong quá trình giải quyết vụ án hình sự dần phát triển các cơ chế phù hợp để tăng cường tính chính xác, công bằng. Để hạn chế sai sót, có thể kiểm soát và đánh giá lại bản án, quyết định của TA cấp dưới, cơ chế TA cấp trên xét xử lại vụ án có bản án, quyết định chưa có hiệu lực (xét xử PT), hoặc xét lại bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật (GĐT, TT) dần dần xuất hiện và ngày nay mang tính phổ biến trên toàn thế giới. Trong quá trình đó, đồng hành với hoạt động xét xử của TA luôn luôn là hoạt động THQCT của cơ quan công tố và cả hoạt động KSXX ở một số nước.

Như vậy có thể nói xét xử PT, GĐT, TT cũng như THQCT và KSXX PT, GĐT, TT tồn tại như một nhu cầu tất yếu ở mọi nền tư pháp, là một giai đoạn tố tụng quan trọng nhằm đảm bảo việc xét xử vụ án hình sự được chính xác, công bằng. Tuy mục tiêu cho hoạt động THQCT và KSXX PT, GĐT, TT vụ án hình sự là giống nhau, nhưng các nước ở từng giai đoạn lịch sử có cách thức tổ chức thực hiện khác nhau. Đối với nước ta, để khắc phục các bất cập, hạn chế, tăng cường hiệu lực, hiệu quả hoạt động tư pháp, cần đổi mới tổ chức hoạt động của cơ quan tư pháp, trong đó có việc tổ chức ra VKSND cấp cao. VKSND cấp cao là một cấp kiểm sát mới trong hệ thống VKSND 4 cấp, có nhiệm vụ THQCT và KSXX theo thủ tục PT đối với bản án, quyết định chưa có hiệu lực pháp luật của TA cấp tỉnh; THQCT và KSXX theo thủ tục GĐT, TT đối với bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật của TA cấp tỉnh, cấp huyện.

Đây là một lựa chọn hợp lý nhằm tăng cường hiệu quả hoạt động của cả hệ thống VKS nói chung, hoạt động THQCT và KSXX PT, GĐT, TT vụ án hình sự nói riêng. 1 luan an Sau khi được thành lập, mặc dù phải thụ lý giải quyết khối lượng công việc rất lớn, nhưng trong hơn 3 năm qua các Viện cấp cao cơ bản đã hoàn thành nhiệm vụ THQCT và KSXX án hình sự theo các thủ tục PT, GĐT, TT. Tuy vậy mô hình VKSND cấp cao còn hết sức mới mẻ ở nước ta. Các quy định của pháp luật đảm bảo cho hoạt động của VKSND cấp cao nói chung, hoạt động THQCT và KSXX vụ án hình sự nói riêng vẫn còn chưa đầy đủ và có những điểm chưa phù hợp gây khó khăn cho hoạt động THQCT và KSXX án hình sự của VKSND cấp cao.

Cùng với đó, điều kiện hoạt động của các VKSND cấp cao còn rất thiếu thốn về cơ sở vật chất, lực lượng cán bộ, lề lối làm việc. Thực tiễn thực hiện nhiệm vụ THQCT và KSXX vụ án hình sự của VKSND cấp cao cho thấy, bên cạnh những kết quả đạt được vẫn còn nhiều hạn chế. Do đó, việc nghiên cứu làm rõ những vấn đề lý luận, tổng kết rút kinh nghiệm từ thực tiễn hoạt động, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng công tác THQCT và KSXX vụ án hình sự của VKSND cấp cao là rất cần thiết. Vì những lý do như trên, nghiên cứu sinh đã chọn vấn đề “Thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử vụ án hình sự của Viện kiểm sát nhân dân cấp cao ở nước ta hiện nay” làm đề tài nghiên cứu của mình.

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án * Mục đích nghiên cứu của Luận án là làm rõ những vấn đề lý luận về THQCT và KSXX vụ án hình sự, thực trạng quy định, áp dụng pháp luật về THQCT và KSXX PT, GĐT, TT vụ án hình sự và đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng công tác này tại VKSND cấp cao. * Để đạt mục đích đề ra, quá trình nghiên cứu Đề tài phải giải quyết một số nhiệm vụ như sau: - Làm rõ những vấn đề lý luận về thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử theo thủ tục PT, GĐT, TT của VKSND cấp cao; - Khảo sát thực trạng quy định của pháp luật và áp dụng các quy định pháp luật về THQCT và KSXX vụ án hình sự của VKSND cấp cao ở nước ta hiện nay, đánh giá những kết quả đạt được, những tồn tại hạn chế và nguyên nhân; 2 luan an - Làm rõ yêu cầu, định hướng và đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả THQCT và KSXX vụ án hình sự tại VKSND cấp cao. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án * Đối tượng nghiên cứu là lý luận và thực tiễn THQCT và KSXX vụ án hình sự của VKSND cấp cao. * Phạm vi nghiên cứu của luận án: Đề tài được thực hiện trong phạm vi của khoa học Luật Hình sự và Luật Tố tụng hình sự; sử dụng số liệu thống kê về hoạt động THQCT và KSXX PT, GĐT, TT vụ án hình sự của 03 VKSND cấp cao và các bộ phận thuộc hệ thống cơ quan VKSND trước đây đã thực hiện nhiệm vụ tương ứng trong thời gian 10 năm gần đây.

Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu của luận án * Phương pháp luận: Luận án dựa trên phương pháp luận của chủ nghĩa Mác – Lênin, lý luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử; đồng thời dựa trên tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp luật, quan điểm của Đảng, Nhà nước ta về cải cách tư pháp trong những năm qua.