Luận án thạc sĩ luật học: Hoạt động tranh tụng của kiểm sát viên tại phiên tòa sơ thẩm vụ án hình sự - Thực tiễn huyện Tuy An, Phú Yên

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI VŨ MINH CẢNH HOẠT ĐỘNG TRANH TỤNG CỦA KIỂM SÁT VIÊN TẠI PHIÊN TÒA SƠ THẨM VỤ ÁN HÌNH SỰ TỪ THỰC TIỄN HUYỆN TUY AN, TỈNH PHÚ YÊN LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC HÀ NỘI – Năm 2020 luan an VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI VŨ MINH CẢNH HOẠT ĐỘNG TRANH TỤNG CỦA KIỂM SÁT VIÊN TẠI PHIÊN TÒA SƠ THẨM VỤ ÁN HÌNH SỰ TỪ THỰC TIỄN HUYỆN TUY AN, TỈNH PHÚ YÊN Chuyên ngành : Luật Hình sự và Tố tụng Hình sự Mã số : 838.04 LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC PGS. ĐỖ THỊ PHƯỢNG HÀ NỘI – năm 2020 luan an LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực. Những kết luận khoa học của luận văn chưa từng được công bố trong bất cứ công trình nào.

TÁC GIẢ LUẬN VĂN Vũ Minh Cảnh luan an MỤC LỤC MỞ ĐẦU. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG TRANH TỤNG CỦA KIỂM SÁT VIÊN TẠI PHIÊN TOÀ SƠ THẨM VỤ ÁN HÌNH SỰ. Khái niệm và đặc điểm về hoạt động tranh tụng của kiểm sát viên tại phiên tòa sơ thẩm vụ án hình sự. Cơ sở và các tiêu chí đánh giá về hoạt động tranh tụng của Kiểm sát viên tại phiên tòa sơ thẩm vụ án hình sự.

QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VÀ THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG TRANH TỤNG CỦA KIỂM SÁT VIÊN TẠI PHIÊN TOÀ SƠ THẨM VỤ ÁN HÌNH SỰ TẠI HUYỆN TUY AN, TỈNH PHÚ YÊN. Quy định của pháp luật về hoạt động tranh tụng của Kiểm sát viên tại phiên tòa sơ thẩm vụ án hình sự. Thực trạng hoạt động tranh tụng của Kiểm sát viên tại phiên tòa sơ thẩm vụ án hình sự tại huyện Tuy An, tỉnh Phú Yên. CÁC GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG HOẠT ĐỘNG TRANH TỤNG CỦA KIỂM SÁT VIÊN TẠI HUYỆN TUY AN, TỈNH PHÚ YÊN TẠI PHIÊN TÒA SƠ THẨM VỤ ÁN HÌNH SỰ.

Hoàn thiện các quy định của pháp luật tố tụng hình sự và các văn bản pháp luật khác liên quan. Các giải pháp khác nâng cao chất lượng hoạt động tranh tụng của Kiểm sát viên tại phiên tòa sơ thẩm vụ án hình sự. 68 TÀI LIỆU THAM KHẢO luan an DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT BLHS : Bộ luật hình sự BLTTHS : Bộ luật tố tụng hình sự CQĐT : Cơ quan điều tra ĐTV : Điều tra viên HĐXX : Hội đồng xét xử KSV : Kiểm sát viên STVAHS : Sơ thẩm vụ án hình sự THQCT : Thực hành quyền công tố TNHS : Trách nhiệm hình sự TTHS : Tố tụng hình sự TAND : Toà án nhân dân VKS : Viện kiểm sát VKSND : Viện kiểm sát nhân dân VKSNDTC : Viện kiểm sát nhân dân tối cao luan an MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Tranh tụng là thành tựu của nền văn minh nhân loại, không chỉ thể hiện bản chất nhân đạo mà còn phản ánh xu hướng phát triển dân chủ và tiến bộ của tố tụng hình sự.

Hoạt động tranh tụng tại phiên tòa sơ thẩm vụ án hình sự là một trong những nội dụng có ý nghĩa hết sức quan trọng trong hoạt động tố tụng hình sự, nhằm đảm bảo sự dân chủ, bình đẳng và công khai giữa những người tham gia tố tụng và kiểm sát viên thực hành quyền công tố tại phiên tòa, là căn cứ để xác định sự thật khách quan của vụ án, là cơ sở để Hội đồng xét xử ra bản án đúng người, đúng tội, đúng pháp luật. Trong hoạt động xét xử thì tranh tụng chiếm vị trí rất quan trọng. Nghị quyết 08-NQ/TW ngày 02/01/2002 của Bộ Chính trị đã chỉ ra những quan điểm chỉ đạo và một số nhiệm vụ trọng tâm công tác tư pháp trong thời gian tới, trong đó có nêu: “…Nâng cao chất lượng công tố của Kiểm sát viên tại phiên toà, bảo đảm tranh tụng dân chủ với Luật sư, Người bào chữa, và những người tham gia tố tụng khác., việc phán quyết của Toà án phải căn cứ chủ yếu vào kết quả tranh tụng tại phiên toà trên cơ sở xem xét đầy đủ, toàn diện các chứng cứ, ý kiến của Kiểm sát viên, của người bào chữa, Bị cáo, nhân chứng, nguyên đơn, bị đơn và những người có quyền, lợi ích hợp pháp để ra những bản án, quyết định đúng pháp luật, có sức thuyết phục và trong thời hạn pháp luật quy định…” [7, tr. Đây là lần đầu tiên thuật ngữ “tranh tụng” được chính thức ghi nhận và là điểm nhấn trong tiến trình cải cách tư pháp, tạo sự đổi mới về “chất” của công tác xét xử, góp phần nâng cao tính công bằng, khách quan và đúng pháp luật cho các phán quyết của Toà án.

Trong chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020, Nghị quyết số 49- NQ/TW ngày 02/06/2005 của Bộ Chính trị “Về chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020” đã đề ra: “…nâng cao chất lượng tranh tụng tại phiên toà, coi 1 luan an đây là khâu đột phá của hoạt động tư pháp…” [8, tr. Rõ ràng các Nghị quyết của Bộ Chính trị đã xác định tranh tụng tại phiên toà là rất quan trọng, quyết định và phải khẩn trương nâng cao chất lượng tranh tụng. Chủ trương mở rộng, nâng cao chất lượng tranh tụng tại các phiên toà là chủ trương đúng đắn, nâng cao tinh thần trách nhiệm và chất lượng công việc của các cơ quan tư pháp. Thực tiễn tranh tụng tại các phiên tòa sơ thẩm vụ án hình sự nói chung và Tòa án nhân dân huyện Tuy An nói riêng cho thấy tranh tụng tại phiên toà còn mang tính hình thức.

Tranh tụng tại phiên toà hình như được hiểu là chỉ bó gọn trong phần tranh luận và ngay trong phần tranh luận này, chất lượng tranh tụng của các phiên toà cũng không đồng đều, có phiên toà thực hiện tranh tụng tốt, nhưng cũng có nhiều phiên toà tranh tụng còn nghèo nàn, chưa đáp ứng được yêu cầu là các bản án, phán quyết của Toà án phải dựa trên kết quả tranh tụng dân chủ tại phiên toà như tinh thần Nghị quyết 08-NQ/TW đã nêu. Từ thực trạng trên đặt ra việc tiếp tục nghiên cứu những vấn đề về tranh tụng trên cơ sở lý luận và thực tiễn hiện nay nhằm đề xuất một số giải phù hợp với thực tiễn góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động tranh tụng tại các phiên toà sơ thẩm vụ án hình sự nói chung và phiên tòa sơ thẩm vụ án hình sự của huyện Tuy An nói riêng là hết sức cần thiết. Chính vì vậy, tôi chọn đề tài: “Hoạt động tranh tụng của Kiểm sát viên tại phiên toà sơ thẩm vụ án hình sự từ thực tiễn huyện Tuy An, tỉnh Phú Yên” làm đề tài Luận văn Thạc sỹ Luật. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Trong những năm gần đây, đặc biệt là từ khi có Nghị quyết 08-NQ/TW của Bộ Chính trị “Về một số nhiệm vụ trọng tâm công tác tư pháp trong thời gian tới”, đã có một số công trình nghiên cứu về những vấn đề liên quan đến tranh tụng.

Các công trình đó tập trung giải quyết các vấn đề như: khái niệm 2 luan an tranh tụng, nguyên tắc tranh tụng, so sánh để làm rõ ưu điểm, hạn chế của hai hệ thống tố tụng tranh tụng và tố tụng thẩm vấn trên thế giới, việc vận dụng tranh tụng trong tố tụng hình sự ở Việt Nam… Trong đó, đáng chú ý như: Đề tài khoa học cấp bộ “Những giải pháp nâng cao chất lượng tranh tụng tại phiên tòa của Kiểm sát viên”, Viện kiểm sát nhân tối cao, năm 2005; Đề tài khoa học cấp bộ “Tranh tụng trong tố tụng hình sự Việt Nam theo tinh thần cải cách tư pháp”, Viện kiểm sát nhân tối cao, năm 2008. Hai đề tài đã bàn những vấn đề cơ bản về hệ tố tụng tranh tụng, hệ tố tụng thẩm vấn và đưa ra một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng hoạt động tranh tụng theo tinh thần cải cách tư pháp. Đề tài khoa học “Cơ sở lý luận và thực tiễn thi hành các quy định của Bộ luật tố tụng hình sự liên quan đến tranh tụng tại phiên toà”, Toà án nhân dân tối cao, năm 2007 bàn về khái niệm tranh tụng, thực trạng của hoạt động tranh tụng tại phiên tòa và một số giải pháp nâng cao chất lượng tại phiên tòa xét xử hình sự. Một số luận văn Thạc sỹ, như: “Thực hiện pháp luật đảm bảo nguyên tắc tranh tụng trong xét xử hình sự sơ thẩm ở Việt Nam hiện nay”, Nguyễn Tiến Long, năm 2005; “Năng lực tranh tụng của Kiểm sát viên thực hành quyền công tố tại phiên toà xét xử án hình sự ở tỉnh An Giang”, Bùi Trí Dũng, năm 2008; “Chất lượng tranh tụng tại phiên toà xét xử hình sự sơ thẩm của Kiểm sát viên Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Thanh Hoá hiện nay”, Mai Thị Nam, năm 2008 bàn về một số vấn đề liên quan đến hoạt động tranh tụng của KSV; “Tranh tụng của KSV tại phiên tòa hình sự sơ thẩm từ thực tiễn TAND quận Hoàng Mai, Hà Nội”, Đặng Hoàng Tú, 2015; “Hoạt động tranh tụng của KSV Viện kiểm sát viên nhân dân tỉnh Quãng Ngãi tại phiên tòa xét xử hình sự sơ thẩm”, Võ Thị Hồng Luyến, năm 2010.

3 luan an Ngoài ra, có một số bài viết của các nhà khoa học đăng trên các tạp chí chuyên ngành như tạp chí Tòa án nhân dân, tạp chí Kiểm sát, tạp chí Luật học, tạp chí Nhà nước và pháp luật viết về những vấn đề liên quan đến tranh tụng như: Mô hình tranh tụng, nguyên tắc tranh tụng, tranh tụng tại phiên tòa… Tuy nhiên chưa có công trình nào nghiên cứu tổng hợp về hoạt động tranh tụng của Kiểm sát viên, cũng như chưa có công trình nào nghiên cứu về hoạt động tranh tụng của Kiểm sát viên Viện kiểm sát nhân dân huyện Tuy An, tỉnh Phú Yên. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 3. Mục đích nghiên cứu Trên cơ sở nghiên cứu lý luận về tranh tụng và đánh giá thực trạng hoạt động tranh tụng của Kiểm sát viên Viện kiểm sát nhân huyện Tuy An tại phiên toà sơ thẩm vụ án hình sự, đề xuất những giải pháp thiết thực nâng cao hiệu quả hoạt động tranh tụng của Kiểm sát viên Viện kiểm sát nhân dân huyện Tuy An tại phiên toà sơ thẩm vụ án hình sự, hướng tới xây dựng một phiên tòa thực sự bình đẳng, dân chủ, công bằng, góp phần thực hiện quá trình cải cách tư pháp.