Pháp luật về Đạo đức Công vụ trong Nhà nước Pháp quyền Việt Nam - Luận án Tiến sĩ Nguyễn Tiến Hiệp

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN TIẾN HIỆP PHÁP LUẬT VỀ ĐẠO ĐỨC CÔNG VỤ TRONG NHÀ NƢỚC PHÁP QUYỀN VIỆT NAM Chuyên ngành: Luật Hiến pháp và Luật Hành chính Mã số: 9.02 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS. Nguyễn Minh Phƣơng HÀ NỘI, 2018 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các kết quả nêu trong luận án là trung thực, đảm bảo độ chuẩn xác cao nhất có thể, được các đồng tác giả cho phép sử dụng. Các tài liệu tham khảo, trích dẫn có xuất xứ rõ ràng.

Tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm về công trình nghiên cứu của mình. Hà Nội, ngày …. năm 2018 Họ tên tác giả NGUYỄN TIẾN HIỆP MỤC LỤC MỞ ĐẦU. 1 Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN.

Các công trình nghiên cứu liên quan đến đạo đức công vụ. Các công trình nghiên cứu về nhà nước pháp quyền và pháp luật về đạo đức công vụ. Các công trình nghiên cứu liên quan đến pháp luật về đạo đức công vụ. Đánh giá chung và những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu.27 Chƣơng 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CỦA PHÁP LUẬT VỀ ĐẠO ĐỨC CÔNG VỤ TRONG NHÀ NƢỚC PHÁP QUYỀN VIỆT NAM.

Cơ sở lý luận về đạo đức công vụ. Pháp luật về đạo đức công vụ trong nhà nước pháp quyền. Các yếu tố tác động tới pháp luật về đạo đức công vụ trong bối cảnh xây dựng nhà nước pháp quyền Việt Nam .64 Chƣơng 3: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ ĐẠO ĐỨC CÔNG VỤ Ở VIỆT NAM. Hệ thống văn bản pháp luật về đạo đức công vụ ở Việt Nam hiện nay.

Các quy định pháp luật và tình hình thực hiện pháp luật về đạo đức công vụ. Đánh giá pháp luật về đạo đức công vụ hiện hành .104 Chƣơng 4: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ ĐẠO ĐỨC CÔNG VỤ TRONG NHÀ NƢỚC PHÁP QUYỀN VIỆT NAM. Quan điểm hoàn thiện pháp luật về đạo đức công vụ ở Việt Nam. Giải pháp hoàn thiện pháp luật về đạo đức công vụ ở Việt Nam.

Giải pháp hỗ trợ nâng cao hiệu quả của pháp luật về đạo đức công vụ .150 TÀI LIỆU THAM KHẢO. Tính cấp thiết của luận án Ở nước ta, quan điểm xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam xã hội chủ nghĩa đã được ghi nhận trong Hiến pháp. Sau gần 30 năm Đổi Mới, tới Hiến pháp 2013, nội dung xây dựng Nhà nước pháp quyền được khẳng định: "Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân" [khoản 1, Điều 2]. Xây dựng nhà nước pháp quyền ở Việt Nam hiện nay là một tất yếu khách quan vì nó đáp ứng yêu cầu thực tiễn to lớn của đời sống là quản lý nền kinh tế thị trường như thế nào để phù hợp với xu thế phát triển chung của thế giới, làm thế nào để đáp ứng được những đòi hỏi chính đáng của người dân về tự do, công bằng, dân chủ…Đồng thời, kinh nghiệm của nhiều nước trên thế giới cho thấy nhà nước pháp quyền thực sự là một mô hình tổ chức xã hội văn minh, tiến bộ, phòng chống sự lạm quyền, bảo vệ quyền công dân.

Xây dựng nhà nước pháp quyền ở Việt Nam hiện nay dựa trên những quan điểm cơ bản: giữ vững bản chất của dân, do dân, vì dân của nhà nước ta; Nhà nước quản lý xã hội bằng pháp luật; thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ, bảo đảm quyền lực nhà nước là thống nhất nhưng có sự phân công và phối hợp giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp; nâng cao chất lượng công tác xây dựng pháp luật, đảm bảo sớm có một hệ thống pháp luật hoàn thiện; cải cách bộ máy nhà nước theo hướng đảm bảo sự độc lập của các cơ quan tư pháp; giáo dục, nâng cao ý thức pháp luật của người dân và cán bộ, công chức, từng bước hình thành nền văn hóa pháp lý tiến bộ, nhân văn. Tuy nhiên, chúng ta cũng thấy những quan điểm đúng đắn này được nhận thức và thực thi bởi những con người cụ thể. Toàn bộ hoạt động của các cán bộ, công chức, viên chức khi thi hành nhiệm vụ tạo nên diện mạo phản ánh nội dung của nền công vụ. Đạo đức, tinh thần trách nhiệm của họ trong công vụ lại là nhân tố quyết định chất lượng hoạt động công vụ.

Vì vậy, có thể nói đạo đức công vụ chính là một trong những nhân tố quyết định việc xây dựng thành công một nhà nước pháp quyền thực sự của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân. Ý thức được vấn đề này, pháp luật thực định nước ta đã cụ thể hóa các chuẩn mực đạo đức công vụ với nhiều quy định chi tiết. Trên thực tế, Nhà nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã tiến hành nhiều biện pháp khác nhau nhằm hiện thực hóa các quy định nói trên, hướng tới việc xây dựng một đội ngũ cán bộ, công chức có phẩm chất và năng lực, đáp ứng 1 được yêu cầu của đất nước, của xã hội trong các giai đoạn phát triển của đất nước. Nhờ đó, chúng ta đã tạo ra được một đội ngũ cán bộ, công chức đông đảo, có trình độ chuyên môn nhất định, có phẩm chất đạo đức, góp phần quan trọng vào công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước.

Tuy nhiên, về đạo đức của đội ngũ cán bộ, công chức nói chung, đạo đức công vụ nói riêng ở nước ta hiện nay vẫn còn nhiều điểm hạn chế cần sớm được khắc phục. Báo cáo Chính trị tại Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XII đã nhận định “Tình trạng suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống của một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên chưa bị đẩy lùi; có mặt, có bộ phận còn diễn biến phức tạp hơn”. Tình trạng trên cho thấy những bất cập hiện nay của pháp luật về đạo đức công vụ. Có thể thấy, hệ thống các quy định về đạo đức công vụ tại Việt Nam tuy đã được xây dựng và từng bước hoàn thiện, nhưng vẫn còn những hạn chế đáng kể như: chưa bảo đảm tính đồng bộ thống nhất do được quy định trong nhiều văn bản khác nhau do nhiều cấp ban hành; vẫn còn những điểm bất cập, mâu thuẫn giữa các quy định pháp luật với thực tiễn; một số quy định pháp luật về đạo đức công vụ còn chung chung, chưa được cụ thể hóa để bảo đảm hiệu lực thực thi; việc xây dựng pháp luật về đạo đức công vụ còn thiếu quan tâm đến hình thành các cơ chế quản lý, kiểm tra, giám sát, cơ chế giải trình để bảo đảm tính khả thi… Những hạn chế nói trên là hệ quả của việc chúng ta còn thiếu các nghiên cứu một cách cơ bản có hệ thống cơ sở lý luận của pháp luật về đạo đức công chức; quy trình xây dựng pháp luật, công tác tổ chức soạn thảo pháp luật về đạo đức công vụ chưa được đầu tư thích đáng về thời gian, công sức và điều kiện tài chính; chưa thu hút được sự quan tâm đúng đắn của các nhà chuyên môn, các nhà khoa học và chưa có sự khảo sát đầy đủ điều kiện thực tiễn để xây dựng pháp luật cho phù hợp.

Trong bối cảnh như vậy, việc nghiên cứu vấn đề pháp luật về đạo đức công vụ trong Nhà nước pháp quyền Việt Nam không chỉ có giá trị về mặt khoa học mà còn có ý nghĩa thực tiễn: Một là, trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay, việc đề cao giá trị của Hiến pháp, luật được coi là vấn đề mang tính nguyên tắc nhằm bảo đảm tinh thần thượng tôn pháp luật trong đời sống xã hội. Việc xây dựng pháp luật về đạo đức công chức sẽ đáp ứng được yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay, đồng thời từng bước hình thành nên một hệ thống pháp luật bao quát toàn diện và đồng bộ các khía cạnh của đạo đức công chức, điều chỉnh các hành vi và các mối quan hệ của công chức trong thực thi công vụ. 2 Hai là, xây dựng pháp luật về đạo đức công vụ sẽ góp phần cụ thể hoá những nghĩa vụ, trách nhiệm và quyền lợi của người công chức, quy định cụ thể những điều công chức được, không được và không nên làm. Xác định rõ những tiêu chuẩn về phẩm hạnh, đạo đức của người công chức làm căn cứ để khen thưởng hoặc kỷ luật nếu vi phạm đạo đức công chức.

Pháp luật về đạo đức cũng góp phần đáp ứng đòi hỏi xử lý nghiêm minh, kịp thời và công bằng những sai phạm của cán bộ, công chức. Bên cạnh đó, việc nghiên cứu và xây dựng pháp luật về đạo đức công vụ đòi hỏi phải rà soát, kiện toàn hệ thống pháp luật, cơ chế, chính sách để chủ động phòng ngừa, giảm thiểu các kẽ hở, để công chức khó sa vào tham nhũng, tiêu cực; xác định rõ trách nhiệm của mỗi công chức, nhất là người đứng đầu cơ quan, tổ chức trong việc để xảy ra tiêu cực, tham nhũng. Ba là, pháp luật về đạo đức công vụ sẽ góp phần xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức không những có năng lực chuyên môn cao, mà còn phải có phẩm chất đạo đức tốt. Đó là nhân tố quyết định việc thực hiện thành công công cuộc cải cách hành chính nhà nước, góp phần xây dựng nhà nước trong sạch, vững mạnh, thực sự của dân, do dân và vì dân.

Bốn là, xu thế hội nhập quốc tế hiện nay đang đặt ra những đòi hỏi cao hơn về đạo đức công vụ nhằm tăng cường tính trách nhiệm, minh bạch, hiệu quả để thúc đẩy quá trình hội nhập của Việt Nam ngày càng sâu hơn và phù hợp với thông lệ quốc tế. Rõ ràng, tăng cường pháp luật về đạo đức công vụ trong Nhà nước pháp quyền Việt Nam đang trở thành một đòi hỏi bức thiết không chỉ của nền hành chính quốc gia, mà còn là nhu cầu của toàn xã hội. Từ những lý do nêu trên cũng như mong muốn góp một phần nhỏ vào việc nhận thức và giải quyết vấn đề đạo đức công vụ từ giác độ lý luận lẫn khía cạnh thực tiễn, Nghiên cứu sinh đã lựa chọn đề tài “Pháp luật về đạo đức công vụ trong Nhà nước pháp quyền Việt Nam” làm đề tài nghiên cứu trong luận án tiến sỹ luật học của mình.