Pháp luật về Bảo trợ Xã hội ở Việt Nam hiện nay - Luận án Tiến sĩ Luật Kinh tế

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỌI HOÀNG KIM KHUYÊN PHÁP LUẬT VẺ BẢO TRỢ XÃ HỘI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC Hà Nội, năm 2018 VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỌI HOÀNG KIM KHUYÊN PHÁP LUẬT VẺ BẢO TRỢ XÃ HỘI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY Chuyên ngành: Luật Kinh tế Mã số: 9 38 01 07 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC Người hướng dẫn khoa học: PGS. Bùi Nguyên Khánh Hà Nội, năm 2018 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan Luận án là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi. Các kết quả nêu trong Luận án chưa được công bố trong bất kỳ công trình khoa học nào khác. Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong Luận án đảm bảo tính chính xác, nghiêm túc, tin cậy và trung thực.

Tác giả luận án Hoàng Kim Khuyên BANG CHU VIET TAT Tên viết tắt Tên nước ngoài Tên tiếng việt ADB The Asian Development Bank Ngân hàng phát triên Chau A ASXH An sinh xã hội BLDTBXH Bộ Lao động, Thương binh và xã hội BTXH Bảo trợ xã hội CEDAW Convention on the Elimination of all | Công ước vê Xoá bỏ mọi hình thức Forms of Discrimination against | phan biệt đối xử chống lại phụ nữ Women CRC Convention on the Rights of the | Công ước vê Quyên trẻ em Child CRPD Committee on the Rights of Persons | Công ước vê Quyên của người with Disabilities khuyết tật CTXH Công tác xã hội DUQT Điêu ước quôc tê EC European Commission Uy ban chau Au ESCAP Economic and Social Commission | Uy ban Kinh té X4 hội chau A Thai for Asia and the Pacific Binh Duong FAO Food and Agriculture Organization |T6 chức Lương thực và Nông of the United Nations nghiệp Liên Hiệp Quốc ICESCR International Covenant on | Công ước vê các quyên kinh tê, xã Economic, Social and Cultural | hội và văn hoa Rights ILO International Labour Organization Tô chức lao động quốc tê MoH Ministry of Health Bộ Y tê MoHA Ministry of Home Affairs Bộ Nội vụ MoHRSS Ministry of Human Resources and | Bộ Nhân lực và An sinh Xã hội Social Security NKT Người khuyết tật TGXH Trợ giúp xã hội UDHR Universal Declaration of Human | Tuyên ngôn Nhân quyên Toàn câu Rights UNDP United Nations Development | Chương trình phat triên của Liên Programme hop quéc UNESCO United Nations Educational | Tô chức Giáo duc, Khoa hoc va Scientific and Cultural Organization | Văn hóa Liên Hiệp Quốc UNICEF United Nations Children's Fund Quỹ Nhi đông Liên Hiệp Quôc UNRISD United Nations Research Institute | Viện nghiên cứu của Liên hợp For Social Development quốc đối với phat trién x4 hdi WB World Bank Ngân hàng thế giới XHCN Xã hội chủ nghĩa MỤC LỤC MỞ ĐẦU 1 Chuong 1: TONG QUAN TINH HINH NGHIEN CUU VA CO SO LY THUYET CỦA VIỆC NGHIÊN CUU PHAP LUAT VE BAO TRO XA HOL. Téng quan tinh hình nghiên cứu. Cơ sở lý thuyết của việc nghiên cứu pháp luật về bảo trợ xã hội. -- 23 Chuong 2: NHUNG VAN DE LY LUAN PHAP LUAT VE BAO TRO XA HOI31 2.

Khái niệm và ý nghĩa bảo trợ xã hội wl 2. Khái niệm, đặc điểm pháp luật về bảo trợ xã hội. Sự cần thiết điều chỉnh pháp luật về bảo trợ xã hội ở Việt Nam. Nguyên tắc pháp luật về bảo trợ xã hội ở Việt Nam.

Nội dung pháp luật về bảo trợ xã hội ở Việt Nam. Pháp luật về bảo trợ xã hội ở một số nước và gợi mở cho Việt Nam Chương 3: THỰC TRẠNG PHAP LUAT VA THỰC TIEN THUC HIỆN BẢO TRỢ XÃ HỘI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 79 3. Thực trạng các quy định pháp luật về giảm nghẻo. Thực trạng các quy định pháp luật về trợ giúp xã hội.

Thực trạng pháp luật về các thiết chế bảo trợ xã hội. Thực trạng pháp luật quản lý và xử lý vi phạm trong hoạt động bảo trợ xã hội. Đánh giá chung thực trạng pháp luật về bảo trợ xã hội ở Việt Nam hiện nay.116 Chuong 4: QUAN DIEM, YEU CAU, GIAI PHAP HOAN THIEN VA NANG CAO HIEU QUA THUC THI PHAP LUAT VE BAO TRO XA HOI O VIET NAM HIEN NAY 123 4. Quan điểm hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về bảo trợ x4 hi O Vist Nam hién nay.

Yêu cầu hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về bảo trợ xã hội ở Việt Nam hiỆn ñay. - - + 11191121191 91 11 1 91 01g nh ng TH nh ràng 124 4. Các giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về bảo trợ xã hội ở Việt Nam hiỆn nay. --- c1 121191191 91 121 vn ng Hàn nh rà 129 KẾT LUẬN 148 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 151 MỞ ĐÀU 1.

Tính cấp thiết của đề tài Thứ nhất, xuất phát từ nhu cẫu và ý nghĩa xã hội của bảo trợ xã hội. Gần đây, bảo trợ xã hội (BTXH) là một thuật ngữ được nhắc đến thường xuyên trong các diễn đàn, chương trình nghị sự của nhiều tổ chức quốc tế như Tổ chức Lao động quốc tế (ILO), Ngân hàng Thế giới (WB), Ngân hàng Châu A (ADB). va trong các chương trình phát triển của các quốc gia, khu vực trên thế giới. Theo “Báo cáo Bảo trợ Xã hội Thế giới 2014/15: Phục hồi kinh tế, phát triển toàn điện và công bằng xã hội” do ILO đưa ra thì chỉ có 27% dan sé thé giới được tiếp cận đầy đủ với bảo trợ xã hội [86].

Bởi, toàn cầu hoá đã dẫn đến sự gia tăng tính dễ bị tốn thương, phá vỡ các hệ thống đoàn kết truyền thống và tạo ra sự phân cực xã hội ngày một lớn. Đơn cử như, một số lớn lao động giản đơn, không chính thức và lao động nhập cư không được tiếp cận với các dịch vụ bảo trợ liên quan đến việc 'làm hoặc bắt kỳ hình thức BTXH thực sự nào. Ở Châu Âu, BTXH ra đời là một cơ chế hiệu quả dé tăng tính công bằng (ví dụ như thông qua chuyển đổi xã hội và tăng cường tiếp cận với các dịch vụ xã hội cơ bản), hỗ trợ các cá nhân để chống chọi và chống lại rủi ro và biến cố. Và bảo trợ xã hội trở thành yếu tố chính trong công tác giảm nghèo, ổn định và tăng trưởng kinh tế [92].

Cuối những năm 1990, ở Châu Á, khủng hoảng tài chính đã tàn phá sinh kế của hàng triệu người của một số quốc gia trong khu vực, làm tăng nguy cơ đói nghèo, tăng khả năng bị tổn thương và loại trừ khỏi xã hội [94]. Chính vì thế, yêu cầu các quốc gia phải xây dựng các giải pháp để giúp cho những công dân của quốc gia mình vượt qua những rào cản về đói nghèo, lạc hậu; đồng thời cũng đặt ra thách thức đối với các nước trong việc xây dựng mô hình bảo trợ xã hội tương thích để bảo vệ một bộ phận dân cư bị loại khỏi hệ thống an sinh xã hội chính thức và phải làm việc trong nền kinh tế phi chính thức hoặc sống phụ thuộc vào những người khác [93]. Thứ hai, xuất phát từ sự bắt cập trong việc xây dựng và áp dụng pháp luật về bảo trợ xã hội ở Việt Nam. Vào đầu thế kỷ XX, chỉ có một số quốc gia chủ yếu ở Châu Âu đã bắt đầu cung cấp trợ cấp BTXH cho các đối tượng trong xã hội [97].

Hiện nay, hầu hết các nước trên thế giới đều có khung pháp lý về BTXH được nêu trong luật pháp quốc gia theo các tiêu chuẩn được quy định trong Công ước số 102 của ILO. Khung pháp luật về bảo trợ xã hội được thực hiện, mở rộng bên cạnh cùng với chính sách, pháp luật về an sinh xã hội. Đặc biệt là khi xuất hiện hai mô hình an sinh xã hội tiêu biểu những năm cuối thế kỷ 19 đầu thế ký 20. Đó là mô hình Nhà nước xã hội của Otto Von Bismark (Đức) ra đời năm 1881 và mô hình Nhà nước phúc lợi của Lord Beveridge (Anh) ra đời năm 1942.

Các mô hình an sinh xã hội đó đều cho rằng, thông qua sự trợ giúp của Nhà nước, nhân dân và cộng đồng quốc tế, các chính sách bảo trợ xã hội sẽ nhằm đảm bảo thu nhập, các điều kiện sống ở mức tối thiểu dưới nhiều hình thức và phương thức thực hiện khác nhau, đối với các đối tượng gặp phải rủi ro, bất hạnh, nghèo đói, thiệt thòi trong cuộc sống không đủ khả năng tự lo liệu được cho cuộc sống của bản thân và gia đình. Ở Việt Nam, chính sách, pháp luật về BTXH được đặt ra từ khá lâu, được thể hiện trong các Nghị quyết, Chiến lược của Đảng. Nhằm thê chế hóa các chủ trương, chính sách của Đảng trong các văn kiện thì Hiến pháp 2013 đã ghi nhận quyền bảo đảm an sinh xã hội cho mọi người nói chung và quyền BTXH nói riêng. Trong nhiều thập kỷ, BTXH phần lớn chỉ giới hạn trong các chính sách xóa đói giảm nghẻo, trợ giúp xã hội cho những người có hoàn cảnh khó khăn, hỗ trợ các nhóm thiệt thòi trong xã hội.

Về cơ bán, BTXH được thiết kế như một mạng lưới an toàn nhằm giảm thiểu các tác động xấu khi rủi ro kinh tế, xã hội xảy ra. Tuy nhiên, hiện nay vẫn tồn tại nhiều vướng mắc, bất cập trên phương diện nhận thức lý luận và thực tiễn pháp lý về BTXH. Dưới góc độ lý luận, bảo trợ có phải là hỗ trợ? Bảo trợ xã hội và trợ giúp xã hội có đồng nhất? Ranh giới giữa bảo trợ xã hội và an sinh xã hội?. Còn nhiều quan điểm liên quan về những vấn đề nói trên chưa được nhận thức rõ hoặc còn nhiều tranh luận.

Đồng thời, về mặt pháp lý mặc dù BTXH là một nội dung cầu phần của an sinh xã hội, đã được quy định trong các văn bản pháp luật nhưng trên thực tế vị trí của BTXH chưa được khẳng định, vẫn tồn tại khoảng trống pháp lý quy định chỉ tiết và hướng dẫn thi hành các quy định về BTXH: đối tượng điều chỉnh, phạm vi điều chỉnh, các bộ phần cấu thành khung của pháp luật về BTXH. Dưới góc độ thực tiễn, hiện nay chính sách, pháp luật về BTXH của Việt Nam được thiết kế theo lĩnh vực như về lao động, y tế, giáo dục, ưu đãi cho vay vốn [188]. cho các đối tượng thụ hưởng. Tạo ra hệ lụy là có những chương trình, một đối tượng được thụ hưởng rất nhiều chính sách, trong khi có những đối tượng chưa có chương trình nào tiếp cận được.