Đặc điểm lâm học rừng tràm Melaleuca cajuputi ở Đồng bằng sông Cửu Long

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM TP. HỒ CHÍ MINH PHẠM XUÂN QUÝ NGHIÊN CỨU MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM LÂM HỌC CỦA RỪNG TRÀM (Melaleuca cajuputi Powell) TRỒNG Ở ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG Chuyên ngành: Kỹ thuật lâm sinh Mã số: 62. 01 TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ NÔNG NGHIỆP TP. HỒ CHÍ MINH, 2011 1 Công trình được hoàn thành tại: TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM TP.

HỒ CHÍ MINH Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Văn Thêm TS. Phạm Thế Dũng Phản biện 1: GS. Nguyễn Xuân Quát ………………………….

Phản biện 2: PGS. Phản biện 3: PGS. Phạm Xuân Hoàn …………………………. Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Nhà Nước Tại Trường Đại Học Nông Lâm Tp.

Hồ Chí Minh Vào hồi…giờ…ngày…tháng…năm 2011 Có thể tìm hiểu luận án tại: - Thư Viện Quốc Gia - Thư viện Trường Đại Học Nông Lâm Tp. Hồ Chí Minh 2 NHỮNG CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ VỀ LUẬN ÁN 1. Phạm Xuân Quý, 2010. Xây dựng biểu cấp đất rừng tràm (Melaleuca cajuputi Powell) ở khu vực Tây Nam Bộ.

Tạp chí Nông nghiệp & Phát triển Nông thôn, Số 4/2010. Phạm Xuân Quý, 2010. Xây dựng mô hình dự đoán sinh khối rừng tràm (Melaleuca cajuputi Powell) ở khu vực Tây Nam Bộ. Tạp chí Nông nghiệp & Phát triển Nông thôn, Số 5/2010.

Phạm Xuân Quý, 2010. Sinh trưởng của rừng tràm (Melaleuca cajuputi Powell) ở đồng bằng sống Cửu Long. Tạp chí Nông nghiệp & Phát triển Nông thôn, Số 7 /2010. 3 LỜI CẢM TẠ Đề tài luận án này được hoàn thành theo chương trình đào tạo Tiến sĩ, hệ chính quy, khóa 2006-2010 của Trường Đại học nông lâm Tp.

Hồ Chí Minh. Trong quá trình học tập và thực hiện luận án, tác giả đã nhận được sự quan tâm và giúp đỡ nhiệt tình của Ban giám hiệu và Phòng sau đại học - Trường Đại học Nông lâm Tp. Hồ Chí Minh; Ban giám hiệu Trường Cán bộ Quản lý Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn II. Nhân dịp này tác giả bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc trước sự quan tâm và giúp đỡ qúy báu đó.

Kết quả của luận án này không thể tách rời sự chỉ dẫn nhiệt tình của những hướng dẫn khoa học: PGS. Nguyễn Văn Thêm – Trưởng Bộ môn Lâm sinh – Khoa lâm nghiệp - Đại học nông lâm Tp. Hồ Chí Minh, và TS. Phạm Thế Dũng – Phân viện trưởng Phân viện khoa học lâm nghiệp Nam Bộ.

Tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với sự chỉ dẫn chân tình của hai thầy hướng dẫn. Tác giả cũng xin bày tỏ lời cảm ơn chân thành tới sự giúp đỡ, góp ý kiến để hoàn thành bản luận án này của các quý thầy, cô trong khoa Lâm nghiệp trường Đại học Nông lâm Tp. Hồ Chí Minh. Trong quá trình làm luận án, tác giả còn nhận được sự giúp đỡ và cổ vũ chân tình của bố mẹ, vợ và các con, các anh chị em trong gia đình, cán bộ và giáo viên Khoa Khuyến nông và Phát triển Nông thôn và nhiều bạn bè đồng nghiệp.

Nhân dịp này tác giả xin chân thành cảm ơn và ghi nhớ sự giúp đỡ và cổ vũ vô tư đó. Hồ Chí Minh, ngày 25 tháng 04 năm 2011 Phạm Xuân Quý 4 LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi. Tất cả những số liệu và kết quả trình bày trong luận án này là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Hồ Chí Minh, ngày 25 tháng 04 năm 2011 Người viết cam đoan Phạm Xuân Quý 5 TÓM TẮT LUẬN ÁN Luận án này trình bày những kết quả nghiên cứu về phân chia cấp đất cho rừng tràm (M.

cajuputi Powell) (sau đây gọi tắt là cajuputi); đặc điểm chung của rừng tràm cajuputi; cấu trúc của rừng tràm cajuputi; sinh trưởng và năng suất của rừng tràm cajuputi; đặc điểm sinh khối rừng tràm cajuputi; phân hoá và tỉa thưa tự nhiên của rừng tràm cajuputi. Sau khi tổng quan những công trình nghiên cứu về rừng tràm cajuputi, tác giả của luận án này đã nhấn mạnh những vấn đề sau đây vẫn chưa được làm rõ: phân chia cấp đất cho rừng tràm cajuputi; những đặc trưng phân bố N-D và phân bố N-H của quần thụ tràm cajuputi ở những cấp tuổi và cấp đất khác nhau; quá trình sinh trưởng, năng suất và sinh khối của cây cá thể và quần thụ tràm cajuputi trên những cấp đất khác nhau; sự phân hóa và tỉa thưa tự nhiên của những quần thụ tràm cajuputi trên những cấp đất khác nhau. Kết quả nghiên cứu quá trình sinh trưởng chiều cao của 100 cây mẫu có chiều cao lớn nhất trong những quần thụ tràm cajuputi từ 6-12 tuổi cho thấy, rừng tràm cajuputi ở đồng bằng sông Cửu Long có thể được phân chia thành ba cấp đất; trong đó tuổi cơ sở để phân chia cấp đất là 10 năm và khoảng cách chiều cao giữa hai cấp đất kế cận tại tuổi cơ sở là 2,0m. Kết quả nghiên cứu hiện trạng rừng tràm cajuputi trên ba cấp đất cho thấy, so với mật độ trồng rừng ban đầu (20.000 cây/ha hay 100%), tỷ lệ số cây trung bình còn sống đến tuổi 2, 4, 6, 8 và 10 trên ba cấp đất là 88,6%; 67,8%; 64,1%; 58,0% và 48,8%.

Kết quả nghiên cứu cấu trúc rừng tràm cajuputi trên ba cấp đất đã chỉ ra rằng, mật độ rừng tràm cajuputi ổn định giữa ba cấp đất; tốc độ suy giảm mật độ sau mỗi tuổi trên cấp đất I, II và III tương ứng là 6,32%, 6,34% và 6,73%. Phân bố N-D ở tuổi 6 và 9 đều có dạng một đỉnh lệch trái (Sk > 0), đỉnh tù (Ku < 0) ở tuổi 6 và nhọn (Ku > 0) ở tuổi 9. Phân bố N-H của rừng tràm cajuputi đều có dạng một đỉnh lệch trái ở tuổi 6 và lệch phải ở tuổi 9. Kết quả nghiên cứu quá trình sinh trưởng của 100 cây mẫu bình quân từ tuổi 6-12 đã chứng tỏ rằng, đường kính, chiều cao và thể tích thân cây tràm cajuputi thay đổi tùy theo tuổi và cấp đất.

Đại lượng ZDmax và ΔDmax trên cả ba cấp đất I, II và III đều xuất hiện tương ứng ở tuổi 2 và 3. Tuổi 2 là thời kỳ đường kính thân cây tràm cajuputi chuyển từ tốc độ sinh trưởng nhanh sang tốc độ sinh trưởng 6 chậm. Đại lượng ZHmax trên cả ba cấp đất I, II và III đều xuất hiện ở cấp tuổi 2. Đại lượng ΔHmax trên cấp đất I, II và III xảy ra tương ứng ở tuổi 4, 4 và 3.

Tuổi 2 là thời kỳ chiều cao thân cây tràm cajuputi chuyển từ tốc độ sinh trưởng nhanh sang tốc độ sinh trưởng chậm. Đại lượng ZVmax và ΔVmax trên cấp đất I, II và III xuất hiện tương ứng ở tuổi 7, 7 và 13. Tuổi 7 là thời kỳ chiều cao thân cây tràm cajuputi trên cấp đất I và II chuyển từ tốc độ sinh trưởng nhanh sang tốc độ sinh trưởng chậm, còn cấp đất III là tuổi 13. Tuổi thành thục số lượng của cây tràm cajuputi trên cấp đất I, II và III đều xuất hiện sau tuổi 12.

Kết quả khảo sát trữ lượng gỗ của rừng tràm cajuputi từ 2-10 tuổi thuộc ba cấp đất khác nhau đã chứng tỏ rằng, đại lượng ZMmax trên cấp đất I, II và III rơi vào lần lượt ở tuổi 5, 5, 6. Tương tự, đại lượng ΔMmax xuất hiện lần lượt ở tuổi 8, 8 và 10. Tuổi 5, 5 và 6 là những thời điểm trữ lượng rừng tràm cajuputi tương ứng trên cấp đất I, II và III chuyển từ giai đoạn sinh trưởng nhanh sang giai đoạn sinh trưởng chậm. Tuổi thành thục số lượng của rừng tràm cajuputi trên cấp đất I, II và III xuất hiện tương ứng ở tuổi 8, 8 và 10.

Kết quả nghiên cứu sinh khối trên mặt đất của rừng tràm cajuputi ở những cấp tuổi và cấp đất khác nhau cho thấy, lượng tăng trưởng thường xuyên định kỳ hàng năm lớn nhất về tổng sinh khối tươi và tổng sinh khối khô trên ba cấp đất I, II và III đều rơi vào cấp tuổi 4. Tuổi 4 là thời điểm sinh khối rừng tràm cajuputi trên cấp đất I, II và III chuyển từ giai đoạn sinh trưởng nhanh sang giai đoạn sinh trưởng chậm. Lượng tăng trưởng trung bình năm lớn nhất về tổng sinh khối tươi và tổng sinh khối khô của rừng tràm cajuputi trên cấp đất I, II và III xuất hiện tương ứng ở cấp tuổi 6, 7 và 8. Tuổi thành thục số lượng đối với tổng sinh khối tươi và tổng sinh khối khô của rừng tràm cajuputi trên cấp đất I, II và III đều xuất hiện tương ứng ở cấp tuổi 6 và 8.

Nghiên cứu sự phân hóa và tỉa thưa tự nhiên của rừng tràm cajuputi đã chỉ ra rằng, trong những quần thụ tràm cajuputi 6 tuổi tỷ lệ những cây thuộc cấp sinh trưởng tốt đến trung bình trên cấp đất I (84,6%) lớn hơn so với cấp đất II (77,8%) và cấp đất III (75%). Ngược lại, khi lâm phần đạt đến tuổi 9, thì tỷ lệ những cây thuộc các cấp sinh trưởng thay đổi không lớn giữa ba cấp đất. Từ kết quả nghiên cứu, đề tài đã đề xuất, nếu mục tiêu kinh doanh là sản xuất gỗ nhỏ, thì chu kỳ kinh doanh rừng tràm cajuputi trên cấp đất I, II và III là 8, 8 và 10 năm; trong đó chỉ chặt nuôi dưỡng một lần ở tuổi 6 theo phương pháp chặt tầng thấp. 7 SUMMARY This thesis introduces findings on site class, feature, structure, increment and productivity, biomass, division and thinning of M.

cajuputi Powell forest. After carrying an overall study on M. cajuputi Powell forest, writer finds out following matters that haven’t been clear that are: M. cajuputi Powell forest site class; N-D and N-H distribution features of M.

cajuputi Powell stand at different ages and on different site classes; increment process, productivity and biomass of M. cajuputi Powell in particular on different site classes; division and thinning of M. cajuputi Powell stand on different site classes. Height research on 100 samples with highest height among M.

cajuputi Powell stands from 6-12 years old shows that M. cajuputi Powell forest at Mekong Delta are possible to be classified into 3 site classes; 10 years is standard age to classify site class and 2m is the height gap between 2 consecutive site classes at standard age. Actual state research leads to finding on fatality rate of M. cajuputi Powell forest.

In comparison with initial density after cultivation (which is 20.000 stands/ha equal to 100%), average ratio of alive stem to the age of 2, 4, 6, 8 and 10 is 88,6%; 67,8%; 64,1%, 58,0% and 48,8% respectively. 13,6% is the average ratio of eliminated stem after every 2 years. Structure research on 3 site classes proves that N-D distribution at the age of 6 and 9 both shown positively skewed curve (Sk > 0) form, obtuse curve (Ku < 0) at the age of 6 and acute curve (Ku > 0) at the age of 9.