Nghiên cứu Giải pháp Cải tạo các Ô phố tại Hà Nội - Luận án Tiến sĩ Kiến trúc

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ XÂY DỰNG VIỆN KIẾN TRÚC QUỐC GIA NGUYỄN MINH ĐỨC NGHIÊN CỨU GIẢI PHÁP CẢI TẠO CÁC Ô PHỐ Ở HÀ NỘI LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH: KIẾN TRÚC MÃ SỐ: 9.01 HÀ NỘI - 2023 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ XÂY DỰNG VIỆN KIẾN TRÚC QUỐC GIA NGUYỄN MINH ĐỨC NGHIÊN CỨU GIẢI PHÁP CẢI TẠO CÁC Ô PHỐ Ở HÀ NỘI LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH: KIẾN TRÚC MÃ SỐ: 9.01 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC 1. PHÓ GIÁO SƯ, TIẾN SĨ LƯU ĐỨC HẢI 2. TIẾN SỸ, KIẾN TRÚC SƯ TRẦN THỊ LAN ANH HÀ NỘI - 2023 LỜI CẢM ƠN Trong quá trình thực hiện luận án, tôi đã nhận được rất nhiều sự giúp đỡ nhiệt tình và đóng góp quý báu của các tập thể cá nhân để hoàn thành luận án này. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành đối với người Thầy, người Cô đã trực tiếp hướng dẫn và chỉ bảo tận tình, giúp đỡ tôi trong thời gian thực hiện luận án.

Tôi xin chân thành cảm ơn sự chỉ bảo, đóng góp nhiệt tình của các thầy, cô giáo, các cán bộ thuộc Viện Kiến trúc Quốc gia. Trân trọng! Hà Nội, ngày tháng năm 2023 Tác giả luận án Nguyễn Minh Đức i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu độc lập của riêng tôi, các số liệu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc và được trích dẫn rõ ràng. Đề tài không trùng lặp với bất kỳ công trình khoa học nào đã được công bố. Hà Nội, ngày tháng năm 2023 Tác giả luận án Nguyễn Minh Đức ii MỤC LỤC LỜI CẢM ƠN.

i LỜI CAM ĐOAN. ii DANH MỤC CÁC BẢNG. vi DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ. vi MỞ ĐẦU.

Sự cần thiết của việc nghiên cứu. Mục đích nghiên cứu. Phạm vi và đối tượng nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.

Nội dung nghiên cứu. Các kết quả nghiên cứu và những đóng góp mới của luận án. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án. Một số khái niệm.

Cấu trúc của luận án. 11 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ CẢI TẠO ĐÔ THỊ VÀ CẢI TẠO Ô PHỐ. Tổng quan về cải tạo đô thị trên thế giới và ở Việt Nam. Tổng quan về cải tạo đô thị trên thế giới.

Tổng quan về cải tạo đô thị ở Việt Nam. Tổng quan về cải tạo ô phố tại thành phố Hà Nội. Quá trình hình thành và phát triển các ô phố tại Hà Nội. Đánh giá thực trạng các ô phố ở Hà Nội.

Rà soát các đồ án Quy hoạch chung, quy hoạch phân khu, quy hoạch chi tiết liên quan đến việc cải tạo các ô phố tại Hà Nội. Thực trạng cải tạo các ô phố tại Hà Nội. Điều tra xã hội học về thực trạng và một số vấn đề liên quan đến CTÔP ở Hà Nội. Đánh giá chung về cải tạo đô thị và cải tạo các ô phố tại Hà Nội.

Các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án. Các công trình nghiên cứu khoa học, sách, tài liệu chuyên ngành. Những vấn đề luận án cần giải quyết. 50 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ CẢI TẠO ĐÔ THỊ.

Các chủ trương, định hướng của Đảng và Nhà nước liên quan đến cải tạo đô thị. Các văn bản Quy phạm pháp luật liên quan đến cải tạo đô thị. Một số văn bản của thành phố Hà Nội liên quan đến công tác CTĐT. Lý thuyết phát triển đô thị theo đơn vị ở.

Lý thuyết đô thị nén. Lý thuyết về nơi chốn. Lý thuyết chuyển hóa luận kiến trúc. Lý thuyết về cải tạo đô thị.

Áp dụng các lý thuyết cải tạo đô thị trong việc đề xuất cải tạo các ô phố ở Hà Nội. Cơ sở thực tiễn. Các yếu tố tác động đến cải tạo ô phố tại thành phố Hà Nội. Kinh nghiệm trong nước và quốc tế về cải tạo đô thị, cải tạo ô phố.

72 CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP CẢI TẠO CÁC Ô PHỐ TẠI THÀNH PHỐ HÀ NỘI (LẤY Ô PHỐ KHÂM THIÊN - XÃ ĐÀN - LÊ DUẨN LÀM Ô PHỐ THÍ ĐIỂM). Quan điểm, mục tiêu và nguyên tắc. Quan điểm cải tạo ô phố. Mục tiêu cải tạo ô phố.

Nguyên tắc cải tạo ô phố. Phân nhóm đối tượng cải tạo. Giải pháp cải tạo các ô phố của thành phố Hà Nội. Đề xuất cách tiếp cận cải tạo ô phố.

Giải pháp cải tạo ô phố từ bên trong. Giải pháp cải tạo kiến trúc mặt ngoài ô phố. Trình tự các bước xây dựng ý tưởng quy hoạch cải tạo các ô phố. Giải pháp về tài chính và tổ chức thực hiện.

Đề xuất điều chỉnh, bổ sung một số văn bản về cải tạo đô thị. Áp dụng thí điểm cho cải tạo ô phố Khâm Thiên - Xã Đàn - Lê Duẩn. Vị trí, quy mô ô phô phố lựa chọn thí điểm. Lý do lựa chọn ô phố Khâm Thiên - Xã Đàn - Lê Duẩn.

Quá trình hình thành, phát triển ô phố Khâm Thiên - Xã Đàn - Lê Duẩn. Đánh giá thực trạng ô phố thí điểm. Thực trạng công tác cải tạo đô thị liên quan đến ô phố. Một số định hướng Quy hoạch đã được phê duyệt liên quan đến ô phố.

Đề xuất giải pháp cải tạo ô phố thí điểm. Lộ trình tổ chức thực hiện cải tạo ô phố thí điểm. Đánh giá so sánh ô phố trước và sau cải tạo. Bàn luận kết quả nghiên cứu.

Về phân nhóm các đối tượng (bên trong và mặt ngoài ô phố) để đề xuất giải pháp cải tạo. Về quan điểm, nguyên tắc cải tạo ô phố. Về giải pháp tái cấu trúc ô phố, cải tạo ô phố từ bên trong. Về kết quả thí điểm và khả năng áp dụng vào thực tiễn tại TP Hà Nội và nhân rộng ra các đô thị khác 131 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.

135 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 137 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 143 Phụ lục 1: Bảng thống kê danh mục các ô phố thuộc đối tượng nghiên cứu của luận án. 143 Phụ lục 2: Các Mẫu phiếu điều tra Xã hội học.

150 Phụ lục 3: Tổng hợp kết quả điều tra khảo sát. 158 iv trong quá trình CTÔP (Nguồn tác giả, 2020) .22: Quy trình quy hoạch một ô phố trong khu phố cổ [1] .23: Sơ đồ đề xuất bảo tồn các giá trị cốt lõi của khu Phố Cổ [1] .1: Bản vẽ minh họa mô hình “đơn vị ở” của Clarence Perry [16].2: Hình ảnh về cấu trúc ô phố tại TP Saint Petersburg.3: Hình ảnh khu tập thể Kim Liên .4: Ưu điểm của việc phát triển đô thị nén [36] .5: Sơ đồ tổng hợp áp dụng 05 lý thuyết để đề xuất CTÔP .6: Bản đồ Paris năm 1800 của TP trước QHCT Paris của Haussmann [17] .7: Phố Réaumur trước và sau đồ án cải tạo Paris của Haussmann [17] .8: Hình ảnh khu vực Coin Street sau khi cải tạo [23] .9: Mô hình tổ chức cải tạo khu vực Coin Street [23].1: Hình ảnh so sánh bên trong và mặt ngoài ô phố .2: Mô hình xây dựng không gian sống bên trong ô phố (Nguồn tác giả, 2021) .3: Các thành phần chức năng cơ bản trong đơn vị ở [16] .4: Sơ đồ tái cấu trúc ô phố (Nguồn tác giả, 2020) .5: Sơ đồ minh họa, tái cấu trúc lại ô phố tránh tác động đến các công trình di tích, di sản và các công trình kiến trúc có giá trị (Nguồn tác giả, 2020).6: Sơ đồ minh họa các khu vực tái thiết trong ô phố.7: Hình minh họa phát triển không gian ngầm trong các khu vực tái thiết ô phố .8: Minh họa cải tạo mặt đứng công trình tuyến phố .9: Minh họa cải tạo biển quảng cáo (Nguồn tác giả, 2021) .10: Hình ảnh minh họa cải tạo các tiện ích đô thị .11: Hình minh họa về thứ tự ưu tiên cải tạo các khu vực trong ô phố .12: Vị trí ô phố lựa chọn nghiên cứu thí điểm.13: Bản đồ hành chính quận Đống Đa .14: Ranh giới ô phố nghiên cứu .15: Phối cảnh hiện trạng ô phố Khâm Thiên - Xã Đàn - Lê Duẩn .16: Vị trí khu vực nghiên cứu (Bản đồ Hà Nội năm 1882) [3] .17: Bản đồ Hà Nội năm 1889 - đã hình thành 3 trục phố chính như hiện nay (Khâm Thiên - Xã Đàn - Lê Duẩn) [3] .18: Quá trình phát triển ô phố qua các thời kỳ .19: Sơ đồ phân bố nhà ở kết hợp kinh doanh và nhà chỉ sử dụng vào mục đích ở .20: Kết quả khảo sát sơ bộ về nhu cầu tái định cư của người dân sống tại ô phố (Nguồn tác giả, 2018) .21: Kết quả khảo sát sơ bộ về việc chuyển đổi nhà ở từ nhà ở riêng lẻ sang sống tại chung cư cao tầng xây dựng mới tại ô phố .22: Vị trí các công trình HTXH trong ô phố .23: Hình ảnh công trình công cộng trong ô phố (Nguồn tác giả, 2019). 113 vii MỞ ĐẦU 1. Sự cần thiết của việc nghiên cứu Trong những năm gần đây, phát triển quy hoạch đô thị tại Việt Nam đã đạt nhiều bước tiến lớn.

Đô thị hóa đã phát triển mạnh ở các thành phố lớn và lan tỏa trên diện rộng trên toàn quốc. Hà Nội là một đô thị loại đặc biệt và là Thủ đô của Việt Nam. Quá trình phát triển đô thị của TP. Hà Nội đã trải qua nhiều giai đoạn khác nhau, trong đó có việc đô thị hóa các khu vực làng xóm để hình thành các ô phố.

Tuy nhiên, các ô phố này có mật độ dân số và mật độ xây dựng rất cao, hệ thống hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội không được tính toán và bố trí đầy đủ từ đầu, dẫn đến tình trạng quá tải nghiêm trọng và ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của người dân. Cụ thể, hệ thống trường học, sân chơi, vườn hoa, không gian công cộng xuống cấp, bị lấn chiếm, không đủ diện tích và quy mô theo quy định. Tình trạng ngập úng thường xuyên xảy ra. Hệ thống giao thông bên trong các ô phố chủ yếu là các ngõ, ngách không đáp ứng được nhu cầu đi lại và vận chuyển, đặc biệt là không đáp ứng được yêu cầu phòng cháy chữa cháy, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn đến sinh mạng của người dân.

Bên cạnh việc đầu tư phát triển các khu vực đô thị mới, việc CTĐT, đặc biệt là CTÔP là một nhu cầu tất yếu, đã được các cấp, các ngành quan tâm. Tuy nhiên, cũng còn nhiều thách thức và tồn tại, hạn chế.