Nghiên cứu chế tạo vật liệu siêu đàn hồi hệ niti luận án tiến sĩ

– 2014 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan nội dung bản luận án này là công trình nghiên cứu của tôi, các số liệu và kết quả là trung thực chưa từng được công bố ở công trình nào hoặc cơ sở nào khác dưới dạng luận án. ii LỜI CẢM ƠN Tác giả uận án xin ch n thành cảm ơn các Th y giáo ô giáo ộ môn ơ h c vật iệu và án kim oại Viện hoa h c và thuật vật iệu Viện Đào tạo Sau Đại h c, Trường Đại h c Bách Khoa Hà Nội và các đ ng nghiệp đ tạo m i đi u kiện thuận ợi đóng góp những ý kiến qu áu cho tác giả trong suốt quá trình h c tập và hoàn thành uận án Để có được kết quả nghiên cứu này, ngoài sự cố gắng và nỗ lực của bản thân, tác giả xin t ng iết ơn s u sắc nh t đến các Th y giáo hướng d n khoa h c: S TS Tr n V n ng TS guy n Đặng Thủy – ộ môn ơ h c vật iệu và án kim oại đ tận t nh đ nh hướng hướng d n và tạo đi u kiện tốt nh t gi p đ tác giả trong suốt thời gian h c tập và hoàn thành uận án Tác giả xin chân thành cảm ơn nhóm nghiên cứu đ tài Khoa h c và Công nghệ c p Bộ m số -01- ) đ gi p đ tác giả có được các số liệu thực nghiệm, hoàn thành luận án. Tác giả xin ch n thành cảm ơn sự gi p đ , tạo đi u kiện của bạn bè; sự động viên, tạo m i đi u kiện v vật ch t, tinh th n của gia đ nh và người thân trong suốt thời gian h c tập và hoàn thành uận án Tác giả xin chân thành cảm ơn m i sự gi p đ qu áu đó Thanh iii MỤC LỤC Đ. ác từ viết tắt.

vii NG BIỂU. 1 do ựa ch n đ tài. 1 c đ ch của đ tài. 2 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.

2 hương pháp nghiên cứu. 2 ngh a khoa h c và thực ti n của đ tài. 2 hững kết quả đạt được và điểm mới của đ tài. 4 iới thiệu chung v vật iệu siêu đàn h i.

4 Vật iệu siêu đàn h i n n đ ng. 4 Vật iệu siêu đàn h i n n sắt. 5 Vật iệu siêu đàn h i iTi và n n iTi. 6 T nh h nh nghiên cứu chế tạo và ứng d ng vật iệu siêu đàn h i iTi xốp.

10 T nh h nh nghiên cứu chế tạo và ứng d ng vật iệu iTi xốp trên thế giới 10 T nh h nh nghiên cứu chế tạo vật iệu iTi xốp ở Việt am. 11 Yêu c u đối với vật iệu iTi xốp ứng d ng àm miếng đệm đốt sống nh n tạo 12 ác phương pháp chế tạo vật iệu iTi xốp. 12 hế tạo vật iệu iTi xốp ng phương pháp thiêu kết thông thường và thiêu kết trong chân không. 13 hế tạo vật iệu iTi xốp ng phương pháp hợp kim hóa cơ h c.

13 hế tạo vật iệu iTi xốp ng phương pháp phản ứng nhiệt độ cao tự lan truy n. 14 iv hế tạo vật iệu iTi xốp ng phương pháp thiêu kết xung plasma. 15 hế tạo vật iệu iTi xốp ng phương pháp p nóng đẳng t nh. 15 ựa ch n phương pháp và đ xu t sơ đ công nghệ chế tạo vật iệu iTi xốp với đi u kiện th nghiệm Việt am.

17 ết uận chương. 18 S T UY T V T V T US UĐ iTi. 19 thuyết iến dạng vật iệu siêu đàn h i. 19 huyển iến pha trong vật liệu siêu đàn h i.

19 iệu ứng nhớ h nh. 24 hả n ng siêu đàn h i. 25 ột số yếu tố ảnh hưởng đến các t nh ch t cơ h c của vật iệu siêu đàn h i iTi. 28 nh hưởng của t ệ hóa h c của i và Ti.

28 nh hưởng của phương pháp chế tạo. 29 nh hưởng của độ xốp. 30 nh hưởng của x nhiệt. 30 ơ sở thuyết phương pháp S S chế tạo vật iệu.

31 iới thiệu chung v phương pháp S S. 31 hiệt động h c và t nh n đ nh của phương pháp S S. 33 ác thông số công nghệ ảnh hưởng đến phản ứng S S. 38 ch thước hạt an đ u của hỗn hợp ột các ch t phản ứng.

38 Sự n n chặt hỗn hợp ột an đ u của các ch t phản ứng. 45 nh hưởng của hàm ượng ch t pha o ng. 48 hương pháp m i a k ch hoạt phản ứng. 50 uá tr nh hoạt hóa cơ h c hỗn hợp ột an đ u.

52 ết uận chương. 55 hương pháp nghiên cứu. 55 hương pháp xác đ nh thành ph n pha của vật liệu. 55 hương pháp xác đ nh độ xốp vật iệu đóng ánh và độ xốp sản ph m nhận được sau phản ứng SHS.

56 v hương pháp xác đ nh sự thay đ i hình thái hạt bột trước và sau quá tr nh hoạt hóa cơ h c, sự phân bố lỗ xốp và c u trúc lỗ xốp. 57 hương pháp xác đ nh các tính ch t cơ h c của vật liệu NiTi xốp nhận được sau phản ứng S S và sau x nhiệt. 57 hương pháp so sánh đối chứng. 59 hương pháp ph n t ch nhiệt vi sai.

60 Thiết chế tạo vật iệu. 60 Thiết phối liệu. Thiết b trộn đ ng đ u hóa thành ph n và thiết b hoạt hóa cơ h c hỗn hợp ột i – Ti. Thiết b ép đóng ánh hỗn hợp bột i-Ti an đ u.

Hệ thống thiết b phản ứng SHS. 63 Thiết ph c v quá tr nh chế tạo m u vật iệu iTi xốp. 65 ết uận chương. 67 Vật iệu an đ u.

67 ột i và Ti an đ u. Tính toán phối liệu. Hoạt hóa cơ h c/trộn đ ng đ u hóa thành ph n. 68 p đóng ánh và nung sơ ộ.

Phản ứng SHS. 71 Trường hợp các m u hỗn hợp ột ch được trộn đ ng đ u hoạt hóa cơ h c với thời gian tMA < 1,5h. Kết quả phân tích thành ph n pha. 73 Trường hợp các m u hỗn hợp bột an đ u được hoạt hóa cơ h c trong thời gian tMA  1,5h).

Kết quả phân tích thành ph n pha. Độ xốp, hình thái lỗ xốp sản ph m vật iệu iTi sau phản ứng SHS. Mặt cắt, mặt g y của sản ph m vật iệu iTi xốp chế tạo ng phương pháp SHS. 83 Độ xốp vật iệu iTi xốp chế tạo ng phương pháp S S.

87 ết uận chương. 93 ác t nh ch t cơ h c của vật iệu iTi xốp chế tạo ng phương pháp SHS – MA. Các tính ch t cơ h c của vật iệu iTi xốp chế tạo ng phương pháp S S – MA không x lý nhiệt. ác t nh ch t cơ h c của vật iệu iTi xốp chế tạo ng phương pháp S S – có x nhiệt.

97 Đánh giá khả n ng siêu đàn h i của vật liệu NiTi xốp chế tạo ng phương pháp SHS – MA. Kết quả phân tích ph XRD. 101 ết quả ph n t ch nhiệt vi sai. 104 So sánh kết quả đạt được với các kết quả đ công ố trên thế giới.

109 ác kết quả so sánh v độ xốp k ch thước ỗ xốp. 109 So sánh v các t nh ch t cơ h c. 112 ng d ng chế th miếng đệm đốt ưng nh n tạo từ vật iệu iTi xốp chế tạo ng phương pháp S S – MA. Miếng đệm đốt sống nh n tạo và các yêu c u.

116 hế th miếng đệm đốt sống nh n tạo. 119 ết uận chương. 124 TÀI LI U THAM KH O. 133 vii DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT 1.

C Nitinol: ợp kim iTi Nickel Titanium Naval Ordnance Laboratory) SHS: hản ứng nhiệt độ cao tự an truy n Se f-propagating High-temperature Synthesis) MA: ợp kim hóa cơ h c echanica oying) VS: Thiêu kết ch n không Vacuum Sintering) SMAs: Vật iệu nhớ h nh Shape Memory Alloys) RS: Đông đặc nhanh apid So idification) HIP: p nóng đẳng t nh Hot Isostatic Pressing) CF-HIP: p nóng đẳng t nh Capsule Free-Hot Isostatic Pressing) CS: Thiêu kết thông thường Conventional Sintering) SPS: Thiêu kết xung p asma Spark Plasma Sintering) SIM: actenxit g y nên ởi ứng su t (Stress-Induced Mactenxit) SSR: hản ứng ở trạng thái rắn Solid State Reaction) MIM: Đ c án ng Melting Injection Mold) MA: oạt hóa cơ h c Mechanical Activation) EDX: h tán sắc n ng ượng tia ơn-ghen (Energy Dispersive X-ray Spectroscopy) SEM: nh hiển vi điện t qu t Scanning ectron icrocopy) XRD: h nhi u xạ tia ơn-ghen (X-ray Diffraction) DSC: h n t ch nhiệt vi sai ifferentia Scanning a orimetry) Đ : Đại h c Bách Khoa PTN: Phòng thí nghiệm 2.