Tác động FDI Trung Quốc tại Đông Nam Á và Việt Nam: Luận án Tiến sĩ Cấn Thị Thu Hương

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI CẤN THỊ THU HƯƠNG TÁC ĐỘNG CỦA ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP RA NƯỚC NGOÀI CỦA TRUNG QUỐC ĐỐI VỚI MỘT SỐ NƯỚC ĐÔNG NAM Á LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ HÀ NỘI - 2016 VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI CẤN THỊ THU HƯƠNG TÁC ĐỘNG CỦA ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP RA NƯỚC NGOÀI CỦA TRUNG QUỐC ĐỐI VỚI MỘT SỐ NƯỚC ĐÔNG NAM Á Chuyên ngành : Kinh tế quốc tế Mã số: 62 31 01 06 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Người hướng dẫn khoa học: 1. PHẠM THÁI QUỐC 2. TRƯƠNG DUY HÒA HÀ NỘI - 2016 MỤC LỤC MỞ ĐẦU .1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ TÁC ĐỘNG CỦA FDI TRUNG QUỐC. Những nghiên cứu về tác động của FDI đến nước nhận đầu tư.

Tác động của FDI về mặt kinh tế. Tác động của FDI về chính trị an ninh xã hội, văn hóa, môi trường. Những nghiên cứu về tác động của FDI Trung Quốc. Động thái chung của vốn FDI Trung Quốc.

Tác động của FDI và FDI Trung Quốc. Tác động FDI Trung Quốc tại Việt Nam. Khái quát những kết quả nghiên cứu liên quan đến luận án. Những kết quả đã được khẳng định về mặt lý luận và thực tiễn.

Những vấn đề đặt ra. Những vấn đề cần nghiên cứu tiếp .23 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ TÁC ĐỘNG CỦA FDI TRUNG QUỐC. Tổng quan về FDI. Khái niệm FDI.

Đặc điểm, mục tiêu của FDI từ các nước ĐPT. Tác động của FDI từ các nước ĐPT đến nước nhận đầu tư. Tác động của FDI đến tăng trưởng kinh tế. Tác động đến môi trường và các vấn đề văn hóa, xã hội.

Tác động đến an ninh, chủ quyền quốc gia. Những nhân tố ảnh hưởng đến tác động của FDI Trung Quốc ở ĐNA. Nhân tố từ phía Trung Quốc. Nhân tố từ phía các quốc gia ASEAN.

Các nhân tố bên ngoài .50 CHƯƠNG 3: TÁC ĐỘNG CỦA FDI TRUNG QUỐC TẠI ĐÔNG NAM Á. Đặc điểm của hoạt động FDI Trung Quốc tại một số nước ĐNA. Đặc điểm chung của FDI Trung Quốc tại ĐNA. Mục tiêu và động thái của FDI Trung Quốc tại một số nước ĐNA.

Tác động của FDI Trung Quốc tại một số nước ĐNA. Tác động đến tăng trưởng kinh tế của các nước ĐNA. Tác động đến môi trường và các vấn đề an ninh xã hội. Tác động đến chủ quyền, an ninh chính trị tại các nước ĐNA.

Những biện pháp đối phó của các nước ĐNA đối với FDI Trung Quốc. Quan điểm của ASEAN đối với Trung Quốc và FDI Trung Quốc. Một số biện pháp ứng phó của một số nước trong khu vực ĐNA. Một số bài học kinh nghiệm về các biện pháp ứng phó với FDI Trung Quốc của một số nước ĐNA.

105 CHƯƠNG 4: TÁC ĐỘNG CỦA FDI TRUNG QUỐC TẠI VIỆT NAM VÀ MỘT SỐ HÀM Ý CHÍNH SÁCH CHO VIỆT NAM. Đặc điểm của FDI Trung Quốc tại Việt Nam từ năm 2000 đến nay. Động thái FDI Trung Quốc tại Việt Nam từ năm 2000 đến nay. Đặc điểm FDI Trung Quốc vào Việt Nam từ năm 2000 đến nay.

Tác động của FDI Trung Quốc tại Việt Nam. Tác động đến tăng trưởng kinh tế. Tác động đến văn hóa, xã hội, môi trường. Tác động đến an ninh chính trị, quốc phòng.

Một số hàm ý cho Việt Nam trong việc tăng cường các biện pháp quản lý FDI Trung Quốc vào Việt Nam trong thời gian tới. Bối cảnh tác động đến triển vọng FDI Trung Quốc tại Việt Nam trong thời gian tới. Quan điểm chung trong quan hệ kinh tế với Trung Quốc. Một số giải pháp ứng phó với FDI Trung Quốc trong thời gian tới .149 DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT Viết Tiếng Anh Tiếng Việt tắt Khu vực mậu dịch tự do ACFTA ASEAN - China Free Trade Area ASEAN - Trung Quốc ADB Asia Development Bank Ngân hàng Phát triển châu Á AEC ASEAN Economic Community Cộng đồng kinh tế ASEAN Asian Infrastructure Investment Ngân hàng Đầu tư Cơ sở hạ tầng AIIB Bank Châu Á APEC Asia-Pacific Economic Co- Diễn Đàn kinh tế Châu Á Thái operation Bình Dương ASEAN Association of South East Asian Hiệp hội các quốc gia Đông Nations Nam Á BOI Board of Investment Cục Đầu tư Thái Lan Xây dựng-Vận hành-Chuyển BOT Build – Operation - Transfer giao BT Build – Transfer Xây dựng-Chuyển giao CDC Cambodian Development Hội đồng Phát triển Campuchia Committee Cambodia- Myanmar- Laos - Nhóm các nước Campuchia, CMLV Vietnam Myanmar, Lào, Việt Nam CNTT Công nghệ thông tin CNH Công nghiệp hóa CSHT Cơ sở hạ tầng DN Doanh nghiệp DNNN Doanh nghiệp nhà nước DNTN Doanh nghiệp tư nhân ĐNA Đông Nam Á ĐPT Đang phát triển FDI Foreign Direct Investment Đầu tư trực tiếp nước ngoài FTA Free Trade Area Khu vực mậu dịch tự do GDP Gross Domestic Product Tổng sản phẩm quốc nội Tiểu vùng sông Mê kông mở GMS Greater Mekong Subregion rộng HĐH Hiện đại hóa IMF International Moneytary Fund Quỹ tiền tệ quốc tế JETRO Japan External Trade Tổ chức Xúc tiến thương mại Organization Nhật Bản KCN Khu Công nghiệp KTQT Kinh tế Quốc tế M&A Merger and Acquisitions Sáp nhập và mua lại Ministry of Commerce People's MOFCOM Bộ Thương mại Trung Quốc Republic of China Ministry of Foreign Trade and Bộ hợp tác kinh tế và mậu dịch MOFTEC Economic Co-operation ñối ngoại Trung Quốc NDT Nhân dân tệ ODA Offical Development Assistance Vốn hỗ trợ phát triển chính thức Organisation of Economic Tổ chức hợp tác và phát triển OECD Cooperation and Development kinh tế PT Phát triển R&D Reaseach and Development Nghiên cứu và Phát triển South Africa Development Cộng đồng phát triển miền Nam SADC Community Châu Phi Thai China Flavours and Liên doanh Thái Lan Trung TCFF Fragrances Industry Co.Ltd Quốc về nước hoa và tinh dầu Hiệp định Đối tác xuyên Thái TPP Trans-Pacific Partnership Bình Dương United Nations Conference on Diễn đàn LHQ về thương mại UNCTAD Trade and Develoment và phát triển WTO World Trade Organisation Tổ chức Thương mại thế giới DANH MỤC BẢNG Bảng 3.1: Vốn FDI Trung Quốc tại các nước ASEAN (triệu USD).2: FDI của Trung Quốc tại ASEAN theo ngành giai đoạn 2010-2013 .3: So sánh chi phí lao động trong ngành may giữa Campuchia, Myanmar, Việt Nam và Trung Quốc, năm 2013 (USD) .4: Vốn FDI Trung Quốc tại Thái Lan so sánh với các nước ASEAN - 5, năm 1999 .5: Số dự án của Trung Quốc tại Thái Lan được phê duyệt.6: Số lượng dự án FDI của Trung Quốc được phê duyệt ở Thái Lan giai đoạn 1987 - 2013 .7: FDI Trung Quốc tại Myanmar theo ngành từ năm 2005 - 2010 .8: Những lợi ích của Trung Quốc tại Campuchia.9: Một số dự án đầu tư của Trung Quốc bị từ chối/hoãn/xem xét lại .1: Vốn FDI Trung Quốc tại Việt Nam giai đoạn 2010 - 2014 .110 DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3.1: Vốn FDI Trung Quốc tại Myanmar giai đoạn 2003 - 2013 .2: Tỷ lệ thay đổi vốn FDI Trung Quốc tại các nước ASEAN .3: FDI Trung Quốc trong một số ngành tại Campuchia giai đoạn 1998-2008 .4: Tạo việc làm trong các dự án FDI của Trung Quốc ở Thái Lan (so sánh giai đoạn 2003-2007 và 2008-2013) .1: Tỷ lệ chuyển giao công nghệ của dự án FDI tại Việt Nam .122 DANH MỤC HÌNH Hình 2.1: FDI từ nước đang phát triển - Giá trị và tỷ lệ trong FDI thế giới giai đoạn 2000 - 2014.

Tính cấp thiết của đề tài Năm 2012 lần đầu tiên Trung Quốc trở thành một trong ba nhà đầu tư nước ngoài lớn nhất thế giới với tốc độ gia tăng FDI là 17,6% so với năm 2011, lên mức 87,8 tỷ USD, trong khi FDI thế giới giảm 17%. Trong năm 2015, các doanh nghiệp Trung Quốc đầu tư 145 tỉ USD ở nước ngoài, tăng 18,3% so với năm 2014, vượt qua Nhật Bản, trở thành nhà đầu tư lớn thứ hai thế giới, chỉ sau Mỹ. Tuy nhiên, sức mạnh trỗi dậy của Trung Quốc đã có tác động nhiều mặt, đa chiều đến thế giới, và nhất là đối với các nước láng giềng khu vực ĐNA của Trung Quốc. Đối với các nước láng giềng này, sống cạnh "người khồng lồ" ngày càng lớn mạnh, vừa là cơ hội lớn, vừa là thách thức lớn.

Trung Quốc càng mạnh, tác động (tích cực và tiêu cực) của Trung Quốc tới các nước láng giềng sẽ càng mạnh. Là một công cụ quan trọng của chính sách ngoại giao kinh tế, FDI Trung Quốc được thực hiện nhằm mục tiêu nâng cao hiệu quả và mở rộng thị trường, tránh hàng rào thương mại khi đầu tư sản xuất và xuất khẩu từ các nước thứ ba. Bên cạnh đó, mục tiêu của FDI Trung Quốc nhằm tìm kiếm các nguồn tài nguyên thiên nhiên đáp ứng cơn khát và nhu cầu của nền kinh tế Trung Quốc đang tăng trưởng mạnh mẽ được xem là khá quan trọng đối với các DN FDI Trung Quốc tại một số nước ĐNA. Cũng qua việc đầu tư vào các nước ĐNA, DN Trung Quốc có thể chuyển giao những công nghệ cũ, lạc hậu, công nghệ thâm dụng lao động sang các nước này và tận dụng lợi thế về nguồn lao động dư thừa tại đây.

Kết quả là các DN Trung Quốc đạt được chi phí sản xuất thấp hơn, đạt được hiệu quả kinh tế, tránh được hàng rào thương mại và mở rộng thị trường quốc tế. Tuy nhiên, FDI Trung Quốc đã có những tác động tiêu cực đến kinh tế, chính trị, xã hội tại các nước nhận đầu tư ở ĐNA, gây nên những phản ứng của người dân và chính phủ của các nước sở tại. Phản ứng đó là có cơ sở, bởi vì, những vấn đề bên trong của Trung Quốc có thể thúc đẩy nước này có những chính sách quyết đoán hơn trong quan hệ đối ngoại, và Trung Quốc được coi là vẫn ấp ủ mưu đồ và chiến lược toàn cầu và khu vực, áp đặt tiêu chuẩn Trung Quốc lên thế giới, bành trướng văn hóa,. thực tế đó đang đặt các nước nhỏ láng giềng Trung Quốc trước thách thức tầm chiến lược là làm thế nào để bảo đảm an ninh quốc gia và lợi ích tổng thể quốc gia, nhất là về bảo vệ chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ, độc lập tự chủ về kinh tế, bảo đảm an ninh kinh tế, an ninh môi trường và tài nguyên thiên nhiên Việt Nam là một nước láng giềng gần gũi, có lịch sử quan hệ lâu dài với Trung Quốc.

Trong nhiều năm qua, Trung Quốc luôn là một trong những đối tác 1 chiến lược quan trọng nhất đối với Việt Nam, không chỉ về mặt phát triển kinh tế xã hội mà còn đảm bảo an ninh, quốc phòng và toàn vẹn biên giới lãnh thổ.