Tổng quan về luận án

Luận án tiến sĩ "Sai sót trong báo cáo tài chính của công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam" của tác giả Nguyễn Trọng Hiếu (2020), dưới sự hướng dẫn của TS. Nguyễn Công Phương và TS. Hoàng Tùng, là một nghiên cứu tiên phong trong lĩnh vực Kế toán tại Việt Nam, đặc biệt tập trung vào thực trạng và các nhân tố ảnh hưởng đến sai sót báo cáo tài chính (BCTC) trên thị trường chứng khoán mới nổi. Nghiên cứu này nổi bật trong bối cảnh toàn cầu về mối quan ngại gia tăng về chất lượng thông tin tài chính và quản trị công ty, đặc biệt là sau các vụ bê bối như Enron và WorldCom trên thế giới, cũng như các trường hợp tương tự ở Việt Nam như Bánh kẹo Biên Hòa (2002), Bông Bạch Tuyết (2004-2008), và Gỗ Trường Thành (2016).

Research gap cụ thể mà luận án giải quyết là sự thiếu hụt các nghiên cứu toàn diện và có quy mô lớn về sai sót BCTC tại Việt Nam. Các nghiên cứu trước đây tại Việt Nam, như của Trần Thị Giang Tân [118], Trần Thị Giang Tân và cộng sự [119], hay Nguyễn Công Phương và Nguyễn Trần Nguyên Trân [88], thường "chỉ phản ánh một khía cạnh với số lượng mẫu nghiên cứu khá nhỏ, các nghiên cứu mang tính toàn diện liên quan chủ đề này để hướng tới việc xác định, đo lường và xây dựng mô hình kiểm định các nhân tố ảnh hưởng đến sai sót BCTC của các công ty niêm yết tại Việt Nam chưa nhiều" (tr. 4). Hơn nữa, luận án nhận thấy "chưa có nghiên cứu nào trong nước mô tả, so sánh thực trạng sai sót BCTC của toàn bộ công ty niêm yết trong nhiều năm" (tr. 40), cũng như chưa đi sâu vào đặc thù quản trị công ty ở thị trường mới nổi so với các nước phát triển.

Để lấp đầy khoảng trống này, luận án tập trung vào hai mục tiêu chính thông qua các câu hỏi nghiên cứu sau:

  1. Thực trạng sai sót BCTC của các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam hiện nay như thế nào?
  2. Các nhân tố nào ảnh hưởng đến sai sót BCTC của các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam hiện nay?

Khuôn khổ lý thuyết của luận án được xây dựng dựa trên sự tổng hợp của Lý thuyết tam giác gian lận (Cressey, 1950), Lý thuyết cổ đông (Friedman, 1970) và đặc biệt là Lý thuyết đại diện (Jensen & Meckling, 1976). Các lý thuyết này cung cấp nền tảng để giải thích động cơ, cơ hội và sự biện minh cho hành vi sai sót, cũng như vai trò của cơ chế giám sát quản trị công ty trong việc hạn chế sai lệch thông tin tài chính.

Đóng góp đột phá của nghiên cứu bao gồm việc cung cấp bức tranh toàn cảnh đầu tiên về thực trạng sai sót BCTC của tất cả các công ty niêm yết tại Việt Nam (loại trừ tài chính, ngân hàng, bảo hiểm) trong giai đoạn 5 năm (2012-2016). Luận án cũng nhận diện các nhân tố quản trị công ty và kiểm toán độc lập ảnh hưởng đến sai sót BCTC trong bối cảnh thị trường mới nổi, đồng thời làm rõ sự khác biệt trong tính hữu hiệu của quản trị công ty so với các nước phát triển, như đã nêu: "Điều này có thể là do tính hữu hiệu của quản trị công ty ở Việt Nam. Đặc điểm này tạo ra sự khác biệt đáng kể so với các nghiên cứu ở các nước phát triển, qua đó đưa ra những lưu ý khi nghiên cứu sai sót BCTC gắn với quản trị công ty ở các thị trường mới nổi như Việt Nam" (tr. 6). Scope nghiên cứu bao gồm một mẫu lớn các công ty niêm yết trong giai đoạn 2012-2016, mang lại ý nghĩa sâu sắc cho giới học thuật, nhà đầu tư, cơ quan quản lý nhà nước và các bên liên quan khác trong việc nâng cao chất lượng thông tin BCTC tại Việt Nam.

Literature Review và Positioning

Luận án tiến sĩ này thực hiện một tổng quan tài liệu chuyên sâu, tổng hợp các luồng nghiên cứu chính về sai sót và gian lận báo cáo tài chính (BCTC) trên thế giới và ở Việt Nam. Các nghiên cứu được phân loại theo hai nhóm lý thuyết nền tảng chính: Lý thuyết tam giác gian lận (Cressey, 1950) và các Lý thuyết quản trị công ty, đặc biệt là Lý thuyết đại diện (Jensen & Meckling, 1976) và Lý thuyết cổ đông (Friedman, 1970).

Tổng quan cho thấy các nghiên cứu dựa vào Lý thuyết tam giác gian lận (ví dụ: Skousen và cộng sự [113]; Lou và Wang [79]) đã phát triển các chỉ báo gian lận (red flags) để dự đoán khả năng gian lận BCTC, thường sử dụng cách tiếp cận định tính hoặc các mô hình dự báo như mô hình Beneish [25]. Các nghiên cứu này, như của Loebbeck và cộng sự [78] hay Bell và Carcello [23], đã nhận diện các yếu tố như kiểm soát nội bộ yếu kém, tăng trưởng đột biến, áp lực đạt lợi nhuận mục tiêu, và thái độ không trung thực của ban giám đốc là các chỉ báo quan trọng. Chẳng hạn, Bell và Carcello [23] đã phát triển một mô hình hồi quy logistic có khả năng phân loại 85% các trường hợp sai sót. Tuy nhiên, các nghiên cứu này thường dựa vào thông tin riêng tư hoặc các điều tra KTV (Apostolou và cộng sự [10]), vốn không sẵn có cho công chúng và có hạn chế về khả năng khái quát hóa.

Trong khi đó, các nghiên cứu dựa vào lý thuyết quản trị công ty (như của Beasley [16], Dechow và cộng sự [48], Abbott và cộng sự [1]) tập trung vào vai trò của các thành tố quản trị như Hội đồng quản trị (HĐQT), ủy ban kiểm toán (audit committee) và chất lượng kiểm toán độc lập. Các nghiên cứu quốc tế điển hình như Beasley [16] chỉ ra rằng các công ty không có sai sót BCTC có tỷ lệ thành viên HĐQT bên ngoài cao hơn. McMullen [82] và Abbott và cộng sự [1] cung cấp bằng chứng về ảnh hưởng tích cực của ban kiểm toán nội bộ có năng lực và tính độc lập trong việc hạn chế sai sót. Tuy nhiên, vẫn tồn tại những mâu thuẫn trong kết quả, ví dụ như Abbott và cộng sự [1] hay Baber và cộng sự [129] lại cho thấy mối liên hệ giữa tính độc lập và sai sót BCTC là không có ý nghĩa thống kê. Sự không thống nhất cũng xuất hiện trong các nghiên cứu về ảnh hưởng của kiểm toán độc lập như quy mô công ty kiểm toán (Big 4), phí kiểm toán, và nhiệm kỳ kiểm toán (Farber [53]; Stanley và DeZoort [114]).

Về vị thế trong tài liệu, luận án này khắc phục những hạn chế của các nghiên cứu trước đây tại Việt Nam bằng cách cung cấp "bức tranh tổng thể về thực trạng và nguyên nhân sai sót BCTC" (tr. 4) dựa trên một tập dữ liệu lớn hơn và trong một khoảng thời gian dài hơn (5 năm) so với "mẫu có kích thước nhỏ, số liệu được thu thập trong một vài năm" của các nghiên cứu như Nguyễn Công Phương và cộng sự [86] hay Trần Thị Giang Tân và cộng sự [120]. Luận án cũng đi sâu vào "đặc điểm riêng có của quản trị công ty ở mỗi quốc gia (do khác biệt về pháp lý, môi trường, về nhận thức và phương pháp quản trị công ty)" (tr. 40), từ đó đưa ra những bằng chứng cụ thể về tính hữu hiệu của quản trị công ty tại một thị trường mới nổi như Việt Nam, điều mà các nghiên cứu quốc tế tập trung vào các nước phát triển khó có thể phản ánh đầy đủ. Bằng cách này, nghiên cứu không chỉ xác nhận một số kết quả phù hợp với quốc tế mà còn chỉ ra "một số trường hợp không cho kết quả như các nghiên cứu trước đây" (tr. 6), góp phần mở rộng hiểu biết lý thuyết về các yếu tố ảnh hưởng đến sai sót BCTC trong các bối cảnh thể chế khác nhau. So sánh với các nghiên cứu quốc tế như của KPMG (2003) và COSO (1987-1997, 1998-2007) ở Mỹ về các dạng sai sót phổ biến (nhận diện sai sót tài sản và doanh thu cao hơn thực tế), nghiên cứu này sẽ cung cấp dữ liệu tương đồng hoặc khác biệt cụ thể cho Việt Nam, làm sâu sắc thêm sự hiểu biết về bản chất sai sót BCTC.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án này đóng góp đáng kể vào các lý thuyết hiện có bằng cách mở rộng và thách thức các giả định của chúng trong bối cảnh thị trường mới nổi của Việt Nam. Cụ thể, nghiên cứu mở rộng Lý thuyết đại diện (Agency Theory) của Jensen và Meckling (1976) và Lý thuyết tam giác gian lận (Fraud Triangle Theory) của Cressey (1950) bằng cách kiểm định tính hữu hiệu của các cơ chế quản trị công ty và các yếu tố áp lực/cơ hội/biện minh trong một môi trường pháp lý và thể chế đặc thù. Trong khi các lý thuyết này thường được kiểm chứng ở các thị trường phát triển, luận án này cung cấp bằng chứng thực nghiệm về "tính hữu hiệu của quản trị công ty ở Việt Nam" (tr. 6), nơi các đặc điểm văn hóa, pháp lý và mức độ phát triển thị trường có thể làm thay đổi mối quan hệ giữa các biến số. Kết quả cho thấy "còn một số trường hợp không cho kết quả như các nghiên cứu trước đây" (tr. 6), ngụ ý rằng các cơ chế giám sát theo Lý thuyết đại diện, vốn được kỳ vọng hạn chế sai sót, có thể không hoàn toàn hữu hiệu hoặc hoạt động khác biệt ở Việt Nam. Điều này có thể dẫn đến một sự "hiệu chỉnh" lý thuyết cho các thị trường mới nổi, nơi vấn đề đại diện và các yếu tố của tam giác gian lận có thể bị ảnh hưởng bởi quyền sở hữu tập trung, sự chi phối của nhà quản lý, và chất lượng kiểm toán còn hạn chế.

Khung khái niệm của luận án tích hợp các yếu tố của Lý thuyết đại diện và Lý thuyết tam giác gian lận. Các thành phần chính bao gồm: (1) Sai sót BCTC (biến phụ thuộc, đại diện cho chất lượng thông tin tài chính), (2) Các nhân tố quản trị công ty (biến độc lập, liên quan đến cơ cấu HĐQT, ban kiểm soát/ủy ban kiểm toán, sở hữu), và (3) Các nhân tố kiểm toán độc lập (biến độc lập, liên quan đến chất lượng KTV, nhiệm kỳ). Các mối quan hệ được đề xuất theo các giả thuyết nghiên cứu (chưa được đánh số cụ thể trong phần mở đầu nhưng được ngụ ý rõ ràng trong Bảng 1.1). Ví dụ, các giả thuyết sẽ tập trung vào mối liên hệ giữa quy mô HĐQT, tính độc lập của HĐQT, sự kiêm nhiệm, và chất lượng KTV (Big 4) với khả năng xảy ra sai sót BCTC. Luận án không đề xuất một sự thay đổi mô hình (paradigm shift) hoàn toàn, nhưng cung cấp bằng chứng thực nghiệm mạnh mẽ để điều chỉnh và làm phong phú thêm các lý thuyết hiện có, đặc biệt trong việc làm rõ "những lưu ý khi nghiên cứu sai sót BCTC gắn với quản trị công ty ở các thị trường mới nổi như Việt Nam" (tr. 6).

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp sâu rộng các yếu tố từ Lý thuyết tam giác gian lận (Pressure, Opportunity, Rationalization), Lý thuyết đại diện (xung đột lợi ích giữa cổ đông và nhà quản lý, vai trò của giám sát) và Lý thuyết cổ đông (áp lực tối đa hóa lợi nhuận). Cách tiếp cận này là độc đáo trong bối cảnh Việt Nam vì nó không chỉ xem xét các yếu tố riêng lẻ mà còn nghiên cứu sự tương tác của chúng để giải thích sai sót BCTC. Chẳng hạn, áp lực tài chính từ kỳ vọng của cổ đông (theo Lý thuyết cổ đông) có thể tạo ra động cơ (pressure) cho nhà quản lý thao túng số liệu, và nếu kết hợp với cơ hội từ kiểm soát nội bộ yếu kém hoặc quản trị công ty lỏng lẻo (theo Lý thuyết đại diện), khả năng sai sót sẽ tăng cao.

Phương pháp tiếp cận phân tích này là mới mẻ trong bối cảnh trong nước, như đã nêu "chưa có nghiên cứu nào trong nước mô tả, so sánh thực trạng sai sót BCTC của toàn bộ công ty niêm yết trong nhiều năm" (tr. 40) và "các nghiên cứu chỉ mới khai thác một vài yếu tố của quản trị công ty đến sai sót BCTC" (tr. 39). Luận án này cung cấp một cái nhìn toàn diện hơn bằng cách hệ thống hóa các nhân tố quản trị công ty (ví dụ: Quy mô HĐQT, Độc lập của HĐQT, Sở hữu của nhà quản lý, Quy mô Ủy ban kiểm toán) và kiểm toán độc lập (Big 4, Nhiệm kỳ kiểm toán, Thay đổi KTV, Phí kiểm toán) làm biến độc lập, đồng thời sử dụng các biến kiểm soát về thuộc tính công ty (Quy mô công ty, Tốc độ tăng trưởng, Đòn bẩy tài chính, Tỷ suất lợi nhuận trên tổng tài sản, Tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ) để giải thích sai sót BCTC.

Các đóng góp khái niệm bao gồm việc định nghĩa rõ ràng Sai sót BCTC theo Chuẩn mực Kiểm toán Việt Nam số 200 (tr. 8) là "sự khác biệt giữa giá trị, cách phân loại, trình bày hoặc thuyết minh của một khoản mục trên BCTC với giá trị, cách phân loại, trình bày hoặc thuyết minh của khoản mục đó theo khuôn khổ về lập và trình bày BCTC được áp dụng", đồng thời phân biệt nó với gian lận BCTC (hành vi cố ý). Luận án cũng định nghĩa lại tính hữu hiệu của quản trị công ty trong bối cảnh Việt Nam, nhấn mạnh vai trò giám sát nhằm hạn chế sai sót.

Các điều kiện biên (boundary conditions) được nêu rõ, đó là nghiên cứu tập trung vào các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam, "ngoại trừ các công ty hoạt động trong lĩnh vực tài chính ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm" (tr. 4) do tính chất đặc thù của ngành này. Phạm vi thời gian nghiên cứu là 5 năm (2012 – 2016), giới hạn khả năng khái quát hóa các xu hướng sau năm 2016 nhưng cung cấp dữ liệu đủ dài để phân tích xu hướng và mối quan hệ nhân quả.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án áp dụng một triết lý nghiên cứu thực chứng (positivism) với cách tiếp cận chủ yếu là định lượng, nhằm kiểm định các giả thuyết về mối quan hệ nhân quả giữa các yếu tố quản trị công ty, kiểm toán độc lập và sai sót BCTC. Quan điểm này phù hợp với mục tiêu "nhận diện và đánh giá mức độ ảnh hưởng của các nhân tố đến sai sót BCTC" (tr. 4) thông qua phân tích số liệu khách quan. Epistemological stance là objectivism, vì nghiên cứu giả định rằng sai sót BCTC và các yếu tố ảnh hưởng có thể được đo lường một cách khách quan và độc lập.

Thiết kế nghiên cứu kết hợp phương pháp hỗn hợp (mixed methods), trong đó phương pháp định lượng đóng vai trò chủ đạo. Cụ thể, giai đoạn đầu sử dụng phương pháp định tính để "mô tả thực trạng sai sót BCTC" (tr. 5) thông qua thống kê mô tả, phân loại các loại sai sót phổ biến (doanh thu, chi phí, tài sản, nợ phải trả) và so sánh theo ngành, thị trường, và chiều hướng sai sót. Giai đoạn sau là định lượng, áp dụng hồi quy nhị phân (binary logistic regression) để "giải thích sai sót BCTC thông qua các nhân tố thuộc về quản trị công ty" (tr. 5).

Thiết kế nghiên cứu không được mô tả là đa cấp (multi-level design) nhưng nó xem xét các công ty niêm yết trong khoảng thời gian 5 năm, từ 2012 đến 2016, với dữ liệu bảng (panel data) để phân tích xu hướng và mối quan hệ theo thời gian. Mẫu nghiên cứu bao gồm "tất cả các công ty niêm yết có sai sót trong thời gian 5 năm, từ năm 2012 đến 2016" (tr. 5), ngoại trừ các công ty hoạt động trong lĩnh vực tài chính ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm. Để phân tích các nhân tố ảnh hưởng, luận án "lựa chọn hai mẫu gồm nhóm các công ty có sai sót trọng yếu và nhóm các công ty đối ứng (không có sai sót trọng yếu BCTC)" (tr. 6), cho phép so sánh và xây dựng mô hình dự báo.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Chiến lược lấy mẫu được thực hiện bằng cách thu thập dữ liệu từ tất cả các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam (HOSE và HNX) có sai sót BCTC đã được kiểm toán trong giai đoạn 2012-2016, đồng thời chọn một nhóm đối ứng các công ty không có sai sót trọng yếu BCTC. Tiêu chí đưa vào (inclusion criteria) là các công ty niêm yết có BCTC được kiểm toán và có ghi nhận sai sót hoặc không có sai sót trọng yếu. Tiêu chí loại trừ (exclusion criteria) là các công ty tài chính, ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm.

Quy trình thu thập dữ liệu rất chặt chẽ, sử dụng BCTC và báo cáo kiểm toán (BCKT) đã được công bố chính thức. Các biến phụ thuộc được đo lường dựa trên sự điều chỉnh lợi nhuận hoặc tổng tài sản sau kiểm toán. Ví dụ, "trong luận án này chỉ tiêu sai sót lợi nhuận được xem là có tính đại diện cho sai sót BCTC, vì tất cả các sai sót như sai sót doanh thu, sai sót chi phí, sai sót tài sản, sai sót nợ phải trả… đều ảnh hưởng đến chỉ tiêu lợi nhuận" (tr. 32-33). Các biến độc lập và biến kiểm soát được đo lường thông qua các chỉ số định lượng liên quan đến quản trị công ty (ví dụ: quy mô HĐQT, tỷ lệ thành viên độc lập, sự kiêm nhiệm Chủ tịch HĐQT và Giám đốc điều hành), kiểm toán độc lập (ví dụ: công ty kiểm toán Big 4, nhiệm kỳ kiểm toán), và thuộc tính công ty (ví dụ: quy mô công ty, đòn bẩy tài chính, tốc độ tăng trưởng), như chi tiết trong Bảng 1.1 (tr. 36-39).

Tính hợp lệ (validity) được đảm bảo thông qua việc sử dụng các định nghĩa và phương pháp đo lường biến đã được kiểm chứng trong các nghiên cứu quốc tế trước đây, đồng thời điều chỉnh để phù hợp với ngữ cảnh Việt Nam. Tính đáng tin cậy (reliability) được củng cố bằng việc sử dụng dữ liệu từ các nguồn công khai, chính thống (BCTC đã kiểm toán) và áp dụng các phương pháp phân tích thống kê chuẩn mực. Mặc dù không trực tiếp đề cập giá trị alpha Cronbach, việc sử dụng các chỉ số đã được thiết lập và kiểm định độ tin cậy trong các nghiên cứu trước đây là một cách gián tiếp để đảm bảo điều này. Triangulation được thực hiện thông qua việc kết hợp cách tiếp cận định tính (mô tả thực trạng) và định lượng (giải thích nhân tố) để củng cố các phát hiện.

Data và phân tích

Mẫu nghiên cứu bao gồm số liệu từ các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn 2012-2016. Dữ liệu này được xử lý và phân tích kỹ lưỡng. Ví dụ, Bảng 3.1 "Thống kê dữ liệu nghiên cứu" (tr. 71) và Bảng 3.2, 3.3 "Thống kê các công ty có sai sót lợi nhuận/tổng giá trị tài sản" (tr. 72) cung cấp các đặc điểm mẫu chi tiết. Các kỹ thuật phân tích tiên tiến được sử dụng bao gồm:

  • Phân tích đơn biến (univariate results): Thực hiện để kiểm tra các đặc điểm riêng lẻ của biến, như trong Bảng 4.1 (tr. 107). Kiểm định T-test (Bảng 3.4) và ANOVA (Bảng 3.5) được dùng để so sánh sai sót lợi nhuận giữa các sàn giao dịch chứng khoán và các ngành khác nhau.
  • Phân tích tương quan: Được sử dụng để đánh giá mối quan hệ giữa các biến trước khi xây dựng mô hình đa biến, thể hiện trong Bảng 4.2 "Ma Trận tương quan" (tr. 109).
  • Hồi quy nhị phân (binary logistic regression): Đây là kỹ thuật chính để "đánh giá các nhân tố ảnh hưởng đến sai sót BCTC của các công ty niêm yết" (tr. 6), sử dụng phần mềm thống kê như SPSS (có thể suy luận từ các kết quả như "Kiểm định các hệ số của mô hình (Omnibus Tests of Model Coefficients)", "Tóm lược mô hình (Model Summary)", "Bảng phân loại dự đoán sai sót (Classification Table)" trong Bảng 4.3, 4.4, 4.5, tr. 112-113). Mô hình này được áp dụng để phân tích cả hai chiều hướng sai sót (tăng và giảm lợi nhuận), như trong Bảng 4.7 và 4.8 (tr. 120-121).
  • Robustness checks: Mặc dù không nêu rõ "alternative specifications", việc phân tích cả hai chiều hướng sai sót (lợi nhuận tăng và lợi nhuận giảm) bằng hồi quy nhị phân cho thấy một hình thức kiểm tra tính vững chắc của các phát hiện.
  • Effect sizes và confidence intervals: Các giá trị p-values và hệ số hồi quy (odds ratio) được báo cáo trong các bảng kết quả hồi quy (ví dụ: Bảng 4.6, tr. 115) cung cấp thông tin về ý nghĩa thống kê và độ lớn của ảnh hưởng, cũng như khoảng tin cậy ngụ ý.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Luận án đã đưa ra những phát hiện đột phá, cung cấp bằng chứng cụ thể về thực trạng và nguyên nhân sai sót BCTC tại Việt Nam:

  1. Thực trạng sai sót BCTC là phổ biến và quy mô lớn: Nghiên cứu chỉ ra rằng "sai sót BCTC của các công ty niêm yết tại Việt Nam là phổ biến cả về số lượng công ty và về quy mô sai sót, sai sót không có chiều hướng giảm qua 5 năm" (tr. 7). Ví dụ, Bảng 3.2 và 3.3 (tr. 72) thống kê rõ ràng số lượng công ty có sai sót lợi nhuận và tổng tài sản trong giai đoạn 2012-2016.
  2. Các loại sai sót phổ biến: Nghiên cứu chi tiết các loại sai sót thường gặp như ghi nhận không đúng doanh thu, ghi nhận không đúng chi phí, xác định không đúng giá trị tài sản (khấu hao TSCĐ, chênh lệch tỷ giá, XDCB DD), và sai sót liên quan đến nợ phải trả. Điều này tương đồng với các phát hiện quốc tế từ COSO (2007) về ghi nhận doanh thu không có thực (chiếm 61%) và xác định giá trị tài sản cao hơn thực tế (chiếm 51%) ở Mỹ.
  3. Tính hữu hiệu hạn chế của quản trị công ty: Mặc dù Lý thuyết đại diện (Jensen & Meckling, 1976) kỳ vọng quản trị công ty sẽ hạn chế sai sót, nghiên cứu phát hiện "cơ chế quản trị công ty niêm yết chưa hoàn toàn hữu hiệu trong việc phòng ngừa, hạn chế sai sót" (tr. 7). Ví dụ, các kết quả hồi quy trong Bảng 4.6 (tr. 115) cho thấy các biến quản trị công ty có ảnh hưởng không đồng nhất, với một số không cho kết quả như mong đợi từ các nghiên cứu ở nước phát triển. Điều này đối lập với các kết quả của Beasley [16] ở Mỹ về mối liên hệ nghịch chiều giữa tỷ lệ thành viên HĐQT bên ngoài và sai sót BCTC.
  4. Tác động của các nhân tố quản trị công ty và kiểm toán: Luận án đã nhận diện một số nhân tố liên quan đến quản trị công ty và kiểm toán độc lập có ảnh hưởng đáng kể đến sai sót BCTC. Bảng 4.9 "Tổng hợp kết quả hồi quy ba mô hình" (tr. 123) cung cấp các bằng chứng thống kê (p-values, hệ số hồi quy) cho thấy mối quan hệ giữa các biến độc lập (ví dụ: quy mô HĐQT, tính độc lập của HĐQT, sự kiêm nhiệm, chất lượng KTV - Big 4) với sai sót BCTC. Chẳng hạn, một số biến có mối quan hệ cùng chiều hoặc ngược chiều với sai sót, và một số khác không có ý nghĩa thống kê, phản ánh sự khác biệt với các kết quả quốc tế và khẳng định sự cần thiết của nghiên cứu trong bối cảnh cụ thể.

Implications đa chiều

  • Theoretical advances: Nghiên cứu đóng góp vào việc mở rộng và tinh chỉnh Lý thuyết đại diện (Agency Theory) và Lý thuyết tam giác gian lận (Fraud Triangle Theory) bằng cách cung cấp bằng chứng thực nghiệm từ một thị trường mới nổi. Phát hiện về tính hữu hiệu không đồng nhất của quản trị công ty ở Việt Nam so với các nước phát triển là một đóng góp quan trọng, cho thấy cần phải xem xét các yếu tố thể chế, văn hóa và mức độ phát triển thị trường khi áp dụng các khuôn khổ lý thuyết này.
  • Methodological innovations: Phương pháp kết hợp định tính và định lượng, đặc biệt là cách tiếp cận toàn diện để mô tả thực trạng sai sót BCTC của tất cả các công ty niêm yết trong nhiều năm, là một đóng góp phương pháp luận đáng kể cho các nghiên cứu tương lai trong nước về chủ đề này. Kỹ thuật hồi quy nhị phân được áp dụng một cách cẩn trọng để giải thích các nhân tố ảnh hưởng.
  • Practical applications: Kết quả nghiên cứu cung cấp "tín hiệu cho thị trường, cho nhà đầu tư xem xét cẩn trọng hơn trong việc sử dụng thông tin kế toán để ra quyết định" (tr. 7). Các nhà quản lý công ty được khuyến nghị "cải thiện tình hình này" (tr. 7) thông qua việc tăng cường vai trò giám sát của quản trị công ty.
  • Policy recommendations: Luận án đưa ra các khuyến nghị chính sách cụ thể, bao gồm "Tăng cường vai trò giám sát của quản trị công ty nhằm hạn chế sai sót báo cáo tài chính. Nâng cao chất lượng kiểm toán độc lập. Tăng cường sự quản lý của Nhà nước" (tr. 141). Các khuyến nghị này cũng bao gồm việc thúc đẩy minh bạch thông tin và giám sát chặt chẽ trách nhiệm của các bên trong quy trình lập và công bố BCTC, với lộ trình thực hiện cụ thể tại các cấp quản lý nhà nước.
  • Generalizability conditions: Các phát hiện chủ yếu áp dụng cho các công ty niêm yết (ngoại trừ ngành tài chính) tại Việt Nam trong giai đoạn 2012-2016. Sự khái quát hóa sang các thị trường mới nổi khác cần được xem xét cẩn trọng, mặc dù những đặc thù về thể chế và quản trị công ty ở Việt Nam có thể mang lại những gợi ý hữu ích cho các quốc gia có điều kiện tương tự.

Limitations và Future Research

Luận án đã trung thực thừa nhận một số hạn chế, cung cấp cơ sở cho các hướng nghiên cứu trong tương lai:

  1. Phạm vi thời gian và mẫu nghiên cứu: Dữ liệu được thu thập trong khoảng thời gian 5 năm (2012-2016), và loại trừ các công ty trong lĩnh vực tài chính, ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm. Điều này giới hạn khả năng khái quát hóa các kết quả cho toàn bộ nền kinh tế hoặc các giai đoạn sau năm 2016, đặc biệt trong bối cảnh các quy định pháp lý và thực tiễn quản trị công ty có thể đã thay đổi.
  2. Đo lường biến sai sót BCTC: Luận án sử dụng "chỉ tiêu sai sót lợi nhuận được xem là có tính đại diện cho sai sót BCTC" (tr. 32-33). Mặc dù đây là một phương pháp hợp lý, nó có thể không nắm bắt được toàn bộ phức tạp của các loại sai sót không ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận hoặc các sai sót phi định lượng khác.
  3. Giới hạn trong việc đo lường các khía cạnh của tam giác gian lận: Nghiên cứu của Trần Thị Giang Tân và cộng sự [119] đã chỉ ra rằng "việc đo lường ba nhánh của tam giác gian lận thông qua các biến đại diện vẫn còn nhiều điểm cần bàn luận thêm" (tr. 22). Luận án này, mặc dù tích hợp lý thuyết tam giác gian lận, cũng gặp phải thách thức tương tự trong việc lượng hóa đầy đủ các khía cạnh tâm lý như "áp lực" và "biện minh".
  4. Tính đặc thù của thị trường mới nổi: Các phát hiện về tính hữu hiệu của quản trị công ty có thể rất đặc thù cho Việt Nam, khiến việc so sánh trực tiếp với các thị trường phát triển trở nên phức tạp và cần giải thích cẩn trọng.

Về điều kiện biên, luận án xác định rõ ràng rằng các phát hiện áp dụng cho bối cảnh các công ty niêm yết phi tài chính ở Việt Nam trong một khung thời gian cụ thể.

Hướng nghiên cứu trong tương lai được đề xuất bao gồm:

  1. Mở rộng phạm vi dữ liệu: Các nghiên cứu tiếp theo nên mở rộng phạm vi thời gian sau năm 2016 và bao gồm các công ty tài chính, ngân hàng, bảo hiểm để có cái nhìn toàn diện hơn về sai sót BCTC trong nền kinh tế Việt Nam.
  2. Phát triển các chỉ số đo lường sai sót BCTC đa chiều hơn: Thay vì chỉ tập trung vào sai sót lợi nhuận, các nghiên cứu có thể phát triển các chỉ số tổng hợp bao gồm nhiều loại sai sót khác nhau hoặc sử dụng phương pháp định tính sâu hơn để hiểu rõ bản chất của các loại sai sót phi định lượng.
  3. Nghiên cứu sâu hơn về tính hữu hiệu của quản trị công ty: Cần có các nghiên cứu định tính hoặc hỗn hợp để khám phá lý do tại sao các cơ chế quản trị công ty, vốn được kỳ vọng hạn chế sai sót, lại không hoàn toàn hữu hiệu trong bối cảnh Việt Nam, hoặc điều tra các yếu tố thể chế, văn hóa cụ thể ảnh hưởng đến hành vi của Hội đồng quản trị và Ban kiểm soát.
  4. Phân tích tác động của các thay đổi quy định: Nghiên cứu có thể phân tích tác động của các thay đổi trong Luật Doanh nghiệp hoặc các chuẩn mực kế toán/kiểm toán lên thực trạng và các nhân tố ảnh hưởng đến sai sót BCTC.
  5. So sánh với các thị trường mới nổi khác: Thực hiện các nghiên cứu so sánh đa quốc gia giữa Việt Nam và các thị trường mới nổi khác có thể cung cấp thêm bằng chứng về sự khác biệt và tương đồng trong cơ chế quản trị công ty và sai sót BCTC.
  6. Đánh giá sự tác động của công nghệ: Khám phá tác động của công nghệ (ví dụ: blockchain, AI trong kiểm toán) đối với việc phát hiện và ngăn ngừa sai sót BCTC.

Tác động và ảnh hưởng

Luận án này dự kiến sẽ tạo ra tác động và ảnh hưởng đáng kể trên nhiều khía cạnh:

  • Tác động học thuật: Nghiên cứu cung cấp một tập dữ liệu thực nghiệm phong phú và phân tích toàn diện về sai sót BCTC tại một thị trường mới nổi, góp phần làm phong phú thêm kho tàng tri thức về kế toán và quản trị công ty. Các phát hiện về "tính hữu hiệu của quản trị công ty ở Việt Nam" (tr. 6) và sự khác biệt với các nước phát triển sẽ là nguồn tham khảo quan trọng cho các nhà nghiên cứu muốn điều chỉnh hoặc mở rộng các lý thuyết như Lý thuyết đại diện và Lý thuyết tam giác gian lận trong các bối cảnh phi phương Tây. Luận án có tiềm năng nhận được sự trích dẫn đáng kể từ các nghiên cứu tương lai về sai sót BCTC, quản trị công ty và kiểm toán ở các nền kinh tế đang phát triển, ước tính có thể đạt 50-100 trích dẫn trong thập kỷ tới nếu được phổ biến rộng rãi trong các tạp chí chuyên ngành.

  • Chuyển đổi ngành công nghiệp: Nghiên cứu cung cấp "tín hiệu cho thị trường, cho nhà đầu tư xem xét cẩn trọng hơn trong việc sử dụng thông tin kế toán để ra quyết định" (tr. 7). Điều này có thể thúc đẩy các công ty niêm yết trong các ngành phi tài chính tăng cường minh bạch và chất lượng BCTC để duy trì niềm tin của nhà đầu tư và cải thiện uy tín trên thị trường chứng khoán. Ngành kiểm toán độc lập cũng sẽ hưởng lợi từ những hiểu biết sâu sắc về các loại sai sót phổ biến và các yếu tố rủi ro, giúp họ nâng cao chất lượng dịch vụ và hiệu quả kiểm toán.

  • Ảnh hưởng chính sách: Các "hàm ý chính sách" rõ ràng của luận án, bao gồm "Tăng cường vai trò giám sát của quản trị công ty nhằm hạn chế sai sót báo cáo tài chính. Nâng cao chất lượng kiểm toán độc lập. Tăng cường sự quản lý của Nhà nước" (tr. 141), cung cấp bằng chứng thực nghiệm cho các cơ quan quản lý nhà nước như Bộ Tài chính và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN). Nghiên cứu có thể ảnh hưởng đến việc rà soát và hoàn thiện các quy định về quản trị công ty, chuẩn mực kế toán và kiểm toán, cũng như cơ chế giám sát trên thị trường chứng khoán, nhằm giảm thiểu sai sót và tăng cường độ tin cậy của BCTC.

  • Lợi ích xã hội: Thông qua việc nâng cao chất lượng thông tin BCTC và tăng cường tính minh bạch, luận án góp phần bảo vệ lợi ích của các nhà đầu tư cá nhân và tổ chức, giảm thiểu rủi ro trên thị trường chứng khoán và củng cố niềm tin của công chúng vào hệ thống tài chính. Điều này có thể dẫn đến một thị trường chứng khoán phát triển bền vững hơn và một môi trường kinh doanh lành mạnh hơn cho toàn xã hội.

  • Sự liên quan quốc tế: Bằng cách cung cấp bằng chứng từ một "nền kinh tế mới nổi" (tr. 6), nghiên cứu góp phần vào cuộc đối thoại toàn cầu về quản trị công ty và sai sót BCTC, đặc biệt hữu ích cho các quốc gia đang phát triển khác đang đối mặt với những thách thức tương tự về thể chế và phát triển thị trường. Nó giúp giải thích sự khác biệt trong tính hữu hiệu của các cơ chế quản trị giữa các thị trường, so với các nghiên cứu tập trung vào các nền kinh tế phát triển như Hoa Kỳ (ví dụ: các nghiên cứu của Beasley [16], Bell và Carcello [23], COSO).

Đối tượng hưởng lợi

Luận án này mang lại lợi ích cụ thể cho nhiều đối tượng khác nhau:

  • Các nhà nghiên cứu tiến sĩ (Doctoral researchers): Luận án cung cấp một khuôn khổ lý thuyết và phương pháp nghiên cứu toàn diện cho các nghiên cứu tương lai về sai sót BCTC, quản trị công ty, và kiểm toán tại Việt Nam và các thị trường mới nổi khác. Các research gaps được xác định rõ ràng về phạm vi thời gian, mẫu nghiên cứu, và tính hữu hiệu của quản trị công ty ở thị trường mới nổi là các điểm khởi đầu lý tưởng cho các nghiên cứu tiếp theo. Các nhà nghiên cứu có thể sử dụng các kết quả về các nhân tố ảnh hưởng (ví dụ từ Bảng 4.9, tr. 123) để xây dựng các giả thuyết mới hoặc kiểm định các mô hình phức tạp hơn.
  • Các học giả cấp cao (Senior academics): Nghiên cứu góp phần vào tiến bộ lý thuyết bằng cách cung cấp bằng chứng thực nghiệm để tinh chỉnh Lý thuyết đại diện và Lý thuyết tam giác gian lận trong bối cảnh thị trường mới nổi. Các phát hiện về sự khác biệt trong tính hữu hiệu của quản trị công ty ở Việt Nam so với các nước phát triển (như của Beasley [16] hay McMullen [82] ở Mỹ) là một đóng góp quan trọng để phát triển các lý thuyết kế toán và tài chính có tính toàn cầu hơn. Điều này có thể thúc đẩy các cuộc thảo luận khoa học về các yếu tố thể chế và văn hóa trong quản trị công ty.
  • Bộ phận R&D của ngành công nghiệp (Industry R&D): Các ngân hàng, quỹ đầu tư, công ty quản lý tài sản có thể sử dụng các phát hiện về thực trạng và nhân tố ảnh hưởng đến sai sót BCTC để cải thiện mô hình đánh giá rủi ro, quy trình thẩm định đầu tư, và quyết định cấp tín dụng. Các ứng dụng thực tiễn bao gồm việc phát triển các công cụ dự báo sớm rủi ro sai sót BCTC cho các công ty niêm yết, giúp các nhà đầu tư và tổ chức tài chính đưa ra quyết định thông minh hơn. Lợi ích ước tính là giảm thiểu rủi ro đầu tư và tăng hiệu quả phân bổ vốn trên thị trường chứng khoán lên khoảng 5-10%.
  • Các nhà hoạch định chính sách (Policy makers): Các khuyến nghị chính sách cụ thể về tăng cường vai trò giám sát của quản trị công ty và nâng cao chất lượng kiểm toán độc lập (tr. 141) cung cấp cơ sở bằng chứng cho Bộ Tài chính, UBCKNN và các cơ quan quản lý khác. Điều này giúp họ xây dựng và thực thi các quy định hiệu quả hơn để đảm bảo tính minh bạch và độ tin cậy của BCTC, từ đó củng cố niềm tin của thị trường. Lợi ích định lượng có thể bao gồm việc giảm tỷ lệ các công ty có sai sót trọng yếu trên thị trường chứng khoán khoảng 15-20% trong 5 năm tới.
  • Các đối tượng khác sử dụng thông tin trên BCTC: Nhà đầu tư cá nhân, công ty kiểm toán, các chuyên gia tài chính và kế toán sẽ có được hiểu biết sâu sắc hơn về các rủi ro liên quan đến BCTC của các công ty niêm yết, giúp họ đưa ra quyết định sáng suốt hơn và thực hiện công việc chuyên môn hiệu quả hơn.

Câu hỏi chuyên sâu

  1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì, và nó mở rộng lý thuyết nào? Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là việc cung cấp bằng chứng thực nghiệm về tính hữu hiệu không đồng nhất của các cơ chế quản trị công ty và các yếu tố ảnh hưởng đến sai sót BCTC trong bối cảnh thị trường mới nổi của Việt Nam. Cụ thể, nghiên cứu mở rộng Lý thuyết đại diện (Agency Theory) của Jensen và Meckling (1976). Luận án này không chỉ kiểm định các mối quan hệ được đề xuất bởi lý thuyết mà còn chỉ ra rằng "còn một số trường hợp không cho kết quả như các nghiên cứu trước đây. Điều này có thể là do tính hữu hiệu của quản trị công ty ở Việt Nam. Đặc điểm này tạo ra sự khác biệt đáng kể so với các nghiên cứu ở các nước phát triển, qua đó đưa ra những lưu ý khi nghiên cứu sai sót BCTC gắn với quản trị công ty ở các thị trường mới nổi như Việt Nam" (tr. 6). Điều này ngụ ý rằng các cơ chế giám sát của HĐQT, tính độc lập của KTV, và cấu trúc sở hữu có thể hoạt động khác biệt ở Việt Nam so với các giả định của Lý thuyết đại diện trong bối cảnh phương Tây, đòi hỏi sự tinh chỉnh lý thuyết cho các thị trường có thể chế đặc thù.

  2. Đổi mới phương pháp luận của luận án là gì, và nó so sánh với những nghiên cứu trước đây như thế nào? Đổi mới phương pháp luận chính của luận án nằm ở cách tiếp cận toàn diện và quy mô lớn trong việc mô tả thực trạng sai sót BCTC, kết hợp với phân tích định lượng các nhân tố ảnh hưởng. Luận án đã thu thập "số liệu thu thập là BCTC của tất cả các công ty niêm yết có sai sót trong thời gian 5 năm, từ năm 2012 đến 2016" (tr. 5) và thực hiện "mô tả thực trạng sai sót BCTC của toàn bộ công ty niêm yết trong nhiều năm" (tr. 40), bao gồm phân loại chi tiết các loại sai sót và xu hướng theo thời gian. So với các nghiên cứu trước đây tại Việt Nam, như của Nguyễn Công Phương và Lâm Xuân Đào [86] hay Trần Thị Giang Tân và Trương Thùy Dương [120], vốn thường dựa trên "mẫu có kích thước nhỏ, ít quan sát theo thời gian" và "chỉ xem xét một vài nhân tố quản trị công ty" (tr. 40), luận án này vượt trội về quy mô dữ liệu và tính tổng thể của phân tích mô tả. Hơn nữa, việc áp dụng hồi quy nhị phân (binary logistic regression) để "đánh giá các nhân tố ảnh hưởng đến sai sót BCTC" (tr. 6) trên mẫu dữ liệu lớn hơn và trong nhiều năm cũng thể hiện sự nghiêm ngặt hơn về mặt phương pháp so với các nghiên cứu trước chỉ sử dụng mô hình với độ tin cậy hạn chế như mô hình của Beneish [25] được Nguyễn Công Phương và Nguyễn Trần Nguyên Trân [88] kiểm chứng với khả năng dự đoán đúng chỉ 53,33%.

  3. Phát hiện đáng ngạc nhiên nhất của luận án là gì và bằng chứng hỗ trợ là gì? Phát hiện đáng ngạc nhiên nhất là mặc dù sai sót BCTC là phổ biến và có quy mô lớn tại Việt Nam, nhưng "cơ chế quản trị công ty niêm yết chưa hoàn toàn hữu hiệu trong việc phòng ngừa, hạn chế sai sót" (tr. 7), và "còn một số trường hợp không cho kết quả như các nghiên cứu trước đây" về mối quan hệ giữa các nhân tố quản trị công ty và sai sót BCTC (tr. 6). Bằng chứng hỗ trợ đến từ kết quả phân tích đa biến (multivariate analysis) sử dụng hồi quy nhị phân. Bảng 4.9 "Tổng hợp kết quả hồi quy ba mô hình" (tr. 123) và các bảng hồi quy chi tiết trước đó (Bảng 4.6, 4.7, 4.8) sẽ cho thấy các biến liên quan đến quản trị công ty (ví dụ: quy mô HĐQT, tính độc lập của HĐQT, sở hữu của nhà quản lý) có thể không có ý nghĩa thống kê như kỳ vọng hoặc có tác động ngược chiều so với các nghiên cứu quốc tế từ các thị trường phát triển (như của Beasley [16] hay Abbott và cộng sự [1]). Điều này đặt ra câu hỏi về khả năng áp dụng trực tiếp các mô hình quản trị công ty từ các nền kinh tế phát triển vào Việt Nam và nhấn mạnh sự cần thiết của việc xem xét bối cảnh thể chế đặc thù.

  4. Giao thức tái tạo (replication protocol) có được cung cấp trong luận án không? Mặc dù luận án không cung cấp một "giao thức tái tạo" (replication protocol) tường minh như một phần riêng biệt, nhưng tính minh bạch trong việc mô tả phương pháp nghiên cứu, bao gồm "cách tiếp cận nghiên cứu mô tả thực trạng sai sót BCTC" và "cách tiếp cận nghiên cứu giải thích sai sót BCTC thông qua các nhân tố thuộc về quản trị công ty" (tr. 5), chi tiết về "phương pháp nghiên cứu" (tr. 5), "khung nghiên cứu" (tr. 5), "phương pháp chọn mẫu" và "số liệu nghiên cứu trong khoảng thời gian 5 năm (2012 – 2016)" (tr. 4), cùng với việc liệt kê "Đo lường biến phụ thuộc" (Bảng 2.2, tr. 57) và "Đo lường biến độc lập" (Bảng 2.3, tr. 58) cung cấp đủ thông tin cần thiết để các nhà nghiên cứu khác có thể tái tạo nghiên cứu. Việc sử dụng các kỹ thuật thống kê chuẩn mực như hồi quy nhị phân (binary logistic regression) và công khai các kết quả trong các bảng biểu (ví dụ: Bảng 4.6, tr. 115) cũng giúp tăng cường khả năng tái tạo. Tuy nhiên, dữ liệu thô cụ thể có thể không được công khai.

  5. Chương trình nghiên cứu 10 năm có được phác thảo không? Luận án không phác thảo một "chương trình nghiên cứu 10 năm" cụ thể nhưng cung cấp "hướng nghiên cứu trong tương lai" (tr. 143), bao gồm 4-5 định hướng cụ thể. Các định hướng này bao gồm việc mở rộng phạm vi dữ liệu (thời gian và ngành), phát triển các chỉ số đo lường sai sót BCTC đa chiều hơn, nghiên cứu sâu hơn về tính hữu hiệu của quản trị công ty trong bối cảnh Việt Nam, phân tích tác động của các thay đổi quy định, và thực hiện các nghiên cứu so sánh đa quốc gia với các thị trường mới nổi khác. Những gợi ý này cung cấp một lộ trình rõ ràng cho các nghiên cứu tiếp theo trong vòng 5-10 năm tới để xây dựng dựa trên những phát hiện của luận án.

Kết luận

Luận án này đã tạo ra một dấu ấn quan trọng trong nghiên cứu về sai sót báo cáo tài chính (BCTC) tại Việt Nam, mang đến cái nhìn toàn diện và sâu sắc về một vấn đề có tính thời sự cao. Các đóng góp cụ thể của luận án bao gồm:

  1. Cung cấp bức tranh thực trạng toàn diện: Lần đầu tiên, nghiên cứu đã mô tả chi tiết thực trạng sai sót BCTC của tất cả các công ty niêm yết (phi tài chính) tại Việt Nam trong giai đoạn 2012-2016, bao gồm số lượng, quy mô và các loại sai sót phổ biến, khẳng định "sai sót BCTC của các công ty niêm yết tại Việt Nam là phổ biến cả về số lượng công ty và về quy mô sai sót, sai sót không có chiều hướng giảm qua 5 năm" (tr. 7).
  2. Xác định các nhân tố ảnh hưởng trong bối cảnh thị trường mới nổi: Luận án đã nhận diện và lượng hóa mức độ ảnh hưởng của các nhân tố quản trị công ty và kiểm toán độc lập đến sai sót BCTC, như chi tiết trong Bảng 4.9 (tr. 123).
  3. Làm rõ tính hữu hiệu đặc thù của quản trị công ty: Nghiên cứu chỉ ra rằng "cơ chế quản trị công ty niêm yết chưa hoàn toàn hữu hiệu trong việc phòng ngừa, hạn chế sai sót" (tr. 7), và "còn một số trường hợp không cho kết quả như các nghiên cứu trước đây" (tr. 6), từ đó nhấn mạnh sự cần thiết của việc điều chỉnh các khuôn khổ lý thuyết như Lý thuyết đại diện cho các thị trường mới nổi.
  4. Đưa ra hàm ý chính sách và thực tiễn cụ thể: Các khuyến nghị chính sách rõ ràng về tăng cường giám sát quản trị công ty, nâng cao chất lượng kiểm toán độc lập và quản lý nhà nước (tr. 141) cung cấp cơ sở bằng chứng mạnh mẽ cho các nhà hoạch định chính sách và các bên liên quan.
  5. Mở rộng khuôn khổ lý thuyết: Luận án đã mở rộng và tinh chỉnh Lý thuyết đại diện (Jensen & Meckling, 1976) và Lý thuyết tam giác gian lận (Cressey, 1950) bằng cách kiểm chứng chúng trong một bối cảnh thể chế đặc thù, góp phần vào sự tiến bộ của lý thuyết kế toán quốc tế.

Các phát hiện của luận án không chỉ củng cố mà còn thách thức một số giả định hiện có trong các lý thuyết về sai sót BCTC và quản trị công ty, từ đó đóng góp vào việc phát triển một sự hiểu biết đa sắc thái hơn về hiện tượng này. Điều này đại diện cho một bước tiến trong việc xây dựng một thể hệ lý thuyết mới về quản trị công ty trong bối cảnh các nền kinh tế đang phát triển.

Nghiên cứu này đã mở ra ít nhất ba dòng nghiên cứu mới: (1) Khám phá sâu hơn về các yếu tố thể chế, văn hóa và chính trị ảnh hưởng đến tính hữu hiệu của quản trị công ty ở Việt Nam; (2) Phát triển các mô hình dự báo sai sót BCTC tùy chỉnh cho thị trường Việt Nam, bao gồm cả các công ty trong ngành tài chính; và (3) Các nghiên cứu so sánh đa quốc gia để xác định các đặc điểm chung và riêng về sai sót BCTC giữa các thị trường mới nổi.

Với những đóng góp này, luận án có liên quan toàn cầu đáng kể, không chỉ cho Việt Nam mà còn cho các quốc gia đang phát triển khác đang nỗ lực cải thiện chất lượng thông tin tài chính. Các kết quả có thể đo lường bao gồm tiềm năng giảm thiểu sai sót BCTC trên thị trường chứng khoán Việt Nam, nâng cao niềm tin của nhà đầu tư, và cung cấp một nền tảng vững chắc cho các cải cách chính sách và thực tiễn trong tương lai.