Luận án TS: Quản lý tài chính ĐH công lập Bộ Công Thương theo cơ chế tự chủ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TÀI CHÍNH HỌC VIỆN TÀI CHÍNH NGUYỄN ĐỒNG ANH XUÂN QUẢN LÝ TÀI CHÍNH TẠI CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG LẬP TRỰC THUỘC BỘ CÔNG THƯƠNG TRONG ĐIỀU KIỆN THỰC HIỆN CƠ CHẾ TỰ CHỦ TÀI CHÍNH LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ HÀ NỘI - 2020 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TÀI CHÍNH HỌC VIỆN TÀI CHÍNH NGUYỄN ĐỒNG ANH XUÂN QUẢN LÝ TÀI CHÍNH TẠI CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG LẬP TRỰC THUỘC BỘ CÔNG THƯƠNG TRONG ĐIỀU KIỆN THỰC HIỆN CƠ CHẾ TỰ CHỦ TÀI CHÍNH Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng Mã số: 9.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Người hướng dẫn khoa học: 1. Trần Thị Hà 2. Đỗ Thị Thanh Vân HÀ NỘI - 2020 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan những nội dung trình bày trong luận án “Quản lý tài chính tại các trường đại học công lập trực thuộc Bộ Công Thương trong điều kiện thực hiện cơ chế tự chủ tài chính” là kết quả nghiên cứu độc lập của riêng tôi. Các số liệu và trích dẫn trong luận án có nguồn gốc rõ ràng và trung thực.

Tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm về nội dung và tính chính xác của các tài liệu trích dẫn. TÁC GIẢ LUẬN ÁN Nguyễn Đồng Anh Xuân MỤC LỤC DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT. i DANH MỤC CÁC HÌNH.ii DANH MỤC CÁC BẢNG. iv MỞ ĐẦU.

1 CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH TẠI CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG LẬP TRONG ĐIỀU KIỆN THỰC HIỆN CƠ CHẾ TỰ CHỦ TÀI CHÍNH. Trường đại học công lập trong hệ thống giáo dục đại học. Khái niệm trường đại học công lập. Đặc điểm của trường đại học công lập.

Vai trò của trường đại học công lập trong hệ thống giáo dục đại học. Quản lý tài chính tại các trường đại học công lập. Khái niệm quản lý tài chính tại các trường đại học công lập. Mục tiêu quản lý tài chính tại các trường đại học công lập.

Nội dung quản lý tài chính tại các trường đại học công lập. Công cụ quản lý tài chính tại các trường đại học công lập. Cơ chế tự chủ tài chính và tác động của nó đến quản lý tài chính tại các trường đại học công lập. Cơ chế tự chủ tài chính tại các trường đại học công lập.

Tác động của cơ chế tự chủ tài chính đến quản lý tài chính tại các trường đại học công lập. Các nhân tố ảnh hưởng đến quản lý tài chính tại các trường đại học công lập trong điều kiện thực hiện cơ chế tự chủ tài chính. Nhóm nhân tố khách quan. Nhóm nhân tố chủ quan.

Kinh nghiệm quốc tế về quản lý tài chính tại các trường đại học công lập trong điều kiện thực hiện cơ chế tự chủ tài chính. Kinh nghiệm của Hoa Kỳ. Kinh nghiệm của Nhật Bản. Kinh nghiệm của Hàn Quốc.

Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam.53 CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ TÀI CHÍNH TẠI CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG LẬP TRỰC THUỘC BỘ CÔNG THƯƠNG TRONG ĐIỀU KIỆN THỰC HIỆN CƠ CHẾ TỰ CHỦ TÀI CHÍNH. Khái quát về các trường đại học công lập trực thuộc Bộ Công Thương và quá trình thực hiện cơ chế tự chủ tài chính. Các trường đại học công lập trực thuộc Bộ Công Thương. Quá trình thực hiện cơ chế tự chủ tài chính tại các trường đại học công lập trực thuộc Bộ Công Thương.

Thực trạng quản lý tài chính tại các trường đại học công lập trực thuộc Bộ Công Thương trong điều kiện thực hiện cơ chế tự chủ tài chính. Thực trạng quản lý nguồn thu, mức thu. Thực trạng quản lý sử dụng nguồn tài chính. Thực trạng quản lý tài sản.

Đánh giá thực trạng cơ chế tự chủ tài chính và quản lý tài chính tại các trường đại học công lập trực thuộc Bộ Công Thương. Những kết quả đạt được. Những tồn tại, hạn chế. Nguyên nhân hạn chế, tồn tại.112 CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN LÝ TÀI CHÍNH TẠI CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG LẬP TRỰC THUỘC BỘ CÔNG THƯƠNG TRONG ĐIỀU KIỆN THỰC HIỆN CƠ CHẾ TỰ CHỦ TÀI CHÍNH.

Bối cảnh, mục tiêu, quan điểm phát triển giáo dục đại học và hoàn thiện quản lý tài chính tại các trường đại học công lập trực thuộc Bộ Công Thương trong điều kiện tự chủ tài chính. Bối cảnh phát triển giáo dục đại học Việt Nam. Mục tiêu, quan điểm phát triển giáo dục đại học Việt Nam. Mục tiêu, quan điểm hoàn thiện quản lý tài chính tại các trường đại học công lập trực thuộc Bộ Công Thương trong điều kiện tự chủ tài chính.

Giải pháp hoàn thiện quản lý tài chính tại các trường đại học công lập trực thuộc Bộ Công Thương trong điều kiện tự chủ tài chính. Nhóm giải pháp hoàn thiện quản lý nguồn thu, mức thu. Nhóm giải pháp hoàn thiện quản lý sử dụng nguồn tài chính. Nhóm giải pháp hoàn thiện quản lý kết quả tài chính trong năm và các quỹ cơ quan.

Nhóm giải pháp hoàn thiện quản lý tài sản. Nhóm giải pháp hoàn thiện công cụ quản lý tài chính. Nhóm giải pháp nâng cao năng lực quản lý tài chính. Một số kiến nghị đối với Nhà nước.

Hoàn thiện cơ chế tự chủ tài chính đối với các trường đại học công lập. Đổi mới cơ chế phân bổ ngân sách nhà nước đối với các trường đại học công lập. Hoàn thiện chính sách học phí, chính sách hỗ trợ tài chính cho sinh viên. Hoàn thiện chính sách xã hội hóa nguồn tài chính đầu tư phát triển giáo dục đại học.163 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ.165 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.175 DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT STT Ký hiệu Nguyên nghĩa 1 BCT Bộ Công Thương 2 CGCN Chuyển giao công nghệ 3 CLTC Chênh lệch thu chi 4 ĐH Đại học 5 ĐHCL Đại học công lập 6 GDĐH Giáo dục đại học 7 HĐT Hội đồng trường 8 KBNN Kho bạc Nhà nước 9 KHCN Khoa học công nghệ 10 KSNB Kiểm soát nội bộ 11 KTX Không thường xuyên 12 KT-XH Kinh tế xã hội 13 NCKH Nghiên cứu khoa học 14 NSNN Ngân sách nhà nước 15 QLTC Quản lý tài chính 16 SV Sinh viên 17 TCĐH Tự chủ đại học 18 TCTC Tự chủ tài chính 19 TNTT Thu nhập tăng thêm 20 TP.

HCM Thành phố Hồ Chí Minh 21 TSCĐ Tài sản cố định 22 TX Thường xuyên 23 XDCB Xây dựng cơ bản DANH MỤC CÁC HÌNH Số Tên hình Trang hiệu Mô hình cơ cấu tổ chức bộ máy của các trường đại học công lập trực 2.1 59 thuộc Bộ Công Thương 2.2 Số lượng giảng viên của các trường (2014-2019) 61 2.3 Cơ cấu giảng viên theo học hàm, học vị của các trường (2014-2019) 62 2.4 Cơ cấu giảng viên theo học hàm, học vị năm học 2018-2019 63 2.5 Quy mô đào tạo hệ chính quy của các trường năm học 2018-2019 64 2.6 Cơ cấu tuyển sinh theo trình độ đào tạo của các trường (2014-2019) 65 2.7 Mức thu học phí của một số trường (2015-2019) 73 2.8 Quy mô nguồn thu của các trường (2014-2018) 75 2.9 Cơ cấu nguồn thu của các trường (2014-2018) 78 2.10 Cơ cấu ngân sách nhà nước cấp cho các trường (2014-2018) 79 2.11 Quy mô nguồn thu sự nghiệp của các trường (2014-2018) 81 2.12 Cơ cấu nguồn thu sự nghiệp của các trường (2014-2018) 83 2.13 Tình hình sử dụng nguồn tài chính của các trường (2014-2018) 85 2.14 Cơ cấu chi thường xuyên và không thường xuyên (2014-2018) 87 2.15 Tỷ trọng chi thanh toán cá nhân của các trường (2014-2018) 89 2.16 Tỷ trọng chi mua sắm, sửa chữa tài sản của các trường (2014-2018) 90 2.17 Tỷ trọng chi nghiệp vụ chuyên môn của các trường (2014-2018) 91 2.18 Tỷ trọng chi khác của các trường (2014-2018) 91 2.19 Cơ cấu chi thường xuyên của trường ĐHCN Hà Nội 92 2.20 Cơ cấu chi thường xuyên của trường ĐHCN TP.21 Cơ cấu chi thường xuyên của trường ĐHCN Thực phẩm TP.22 Cơ cấu chi thường xuyên của trường ĐHCN Quảng Ninh 94 2.23 Cơ cấu chi thường xuyên của trường ĐHCN Sao Đỏ 95 2.24 Kết quả chênh lệch thu chi tài chính của các trường (2014-2018) 96 2.25 Tình hình sử dụng kết quả hoạt động tài chính (2014-2018) 97 2.26 Trích lập các quỹ cơ quan tại các trường (2014-2018) 99 2.27 Tỷ trọng thu sự nghiệp trong tổng nguồn thu của các trường 104 2.28 So sánh thu sự nghiệp và chi thường xuyên của các trường 105 2.29 Kết quả tài chính của các trường (2014-2018) 106 2.30 Tỷ trọng NSNN cấp trong tổng nguồn thu của các trường 108 2.31 Cơ cấu nguồn thu sự nghiệp của các trường năm 2018 109 2.32 Cơ cấu chi thường xuyên của các trường (2014-2018) 110 DANH MỤC CÁC BẢNG Số Tên bảng Trang hiệu 2.1 Danh sách các trường ĐHCL trực thuộc Bộ Công Thương 57 2.2 Thống kê số lượng ngành đào tạo theo trình độ của các 63 trường ĐHCL trực thuộc Bộ Công Thương 1 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu Trong suốt tiến trình lịch sử, Đảng và Nhà nước ta luôn khẳng định vai trò then chốt của giáo dục đào tạo nói chung, GDĐH nói riêng đến sự phát triển KT-XH của đất nước. Hội nghị Trung ương 2 khóa VIII (tháng 12 năm 1996), khẳng định: “Thực sự coi giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu; đầu tư cho giáo dục là đầu tư cho phát triển”. Đặc biệt, Nghị quyết số 29- NQ/TW của Hội nghị Trung ương 8 khóa XI (tháng 11 năm 2013) “Về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế” đã nhấn mạnh: “Giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, là sự nghiệp của Đảng, Nhà nước và của toàn dân.

Đầu tư cho giáo dục là đầu tư phát triển, được ưu tiên đi trước trong các chương trình, kế hoạch phát triển KT-XH”. Thực tiễn chứng minh tài chính là nhân tố rất quan trọng ảnh hưởng đến chất lượng GDĐH, vì nguồn tài chính là cơ sở để các trường đại học đầu tư phát triển các nguồn lực khác như con người, cơ sở vật chất - Những yếu tố quyết định đến chất lượng GDĐH. Tuy nhiên, trong điều kiện NSNN cấp cho các trường ĐHCL chi thường xuyên và đầu tư còn hạn hẹp, nguồn thu sự nghiệp đứng trước thách thức từ cạnh tranh trong GDĐH ngày càng lớn, đòi hỏi phải nâng cao hiệu quả quản lý tài chính tại các trường ĐHCL ở Việt Nam. Đối với các trường ĐHCL trực thuộc Bộ Công Thương, tiền thân là các trường công nhân, trung cấp, nghề lâu đời ở Việt Nam được nâng cấp từ cao đẳng lên đại học trong giai đoạn 2004-2011.

Vì vậy, nền tảng đào tạo đại học, sau đại học, NCKH và kinh nghiệm quản trị đại học nói chung, quản lý tài chính nói riêng của nhiều trường còn những hạn chế nhất định trong quá trình 2 phát triển.