Luận án tiến sĩ kinh tế: Quản lý rủi ro trong quản lý thuế tại Việt Nam - Học viện Tài chính

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TÀI CHÍNH HỌC VIỆN TÀI CHÍNH -------------------- BÙI KHÁNH TOÀN QUẢN LÝ RỦI RO TRONG QUẢN LÝ THUẾ TẠI VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Hà Nội - 2022 luan an BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TÀI CHÍNH HỌC VIỆN TÀI CHÍNH -------------------- BÙI KHÁNH TOÀN QUẢN LÝ RỦI RO TRONG QUẢN LÝ THUẾ TẠI VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Người hướng dẫn khoa học: 1. NGUYỄN NGỌC TUYẾN 2. NGUYỄN THỊ MINH HẰNG HÀ NỘI - 2022 luan an i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận án này là sự nghiên cứu độc lập của bản thân tôi, số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận án là hoàn toàn trung thực và chưa từng được sử dụng hoặc công bố trong bất kỳ công trình nào khác, các thông tin trích dẫn trong luận án đều được ghi rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày tháng năm 2022 Học viên Bùi Khánh Toàn luan an ii LỜI CẢM ƠN Để thực hiện và hoàn thành bài luận án này, tôi đã nhận được sự quan tâm giúp đỡ tận tình, sự đóng góp quý báu của nhiều cá nhân và tập thể, đặc biệt là thầy cô giáo hướng dẫn đã luôn theo dõi và tận tình giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện bài viết.

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới các thầy cô giáo Học viện Tài chính đã hết lòng tận tụy, truyền đạt những kiến thức và kinh nghiệm quý báu trong suốt quá trình học tập tại trường. Trong suốt quá trình thực hiện mặc dù đã cố gắng hết sức để hoàn thiện luận án cũng như trao đổi, tiếp thu những ý kiến đóng góp của Quý thầy cô song luận án không tránh khỏi những thiếu sót. Tôi rất mong nhận được sự đóng góp, nhận xét của Quý thầy cô và bạn đọc để luận án được hoàn chỉnh hơn. Tôi xin chân thành cảm ơn! Hà Nội, ngày tháng năm 2022 Học viên Bùi Khánh Toàn luan an iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN.ii MỤC LỤC.

iii DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TIẾNG ANH.vi DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT TIẾNG VIỆT.vii DANH MỤC BẢNG BIỂU.viii DANH MỤC HÌNH VẼ.ix MỞ ĐẦU.1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ QUẢN LÝ RỦI RO TRONG QUẢN LÝ THUẾ. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ ĐỀ TÀI. Các công trình nghiên cứu ở ngoài nước. Các công trình nghiên cứu ở trong nước.

Nhận xét chung. KHOẢNG TRỐNG NGHIÊN CỨU VỀ QUẢN LÝ RỦI RO TRONG QUẢN LÝ THUẾ TẠI VIỆT NAM.29 KẾT LUẬN CHƯƠNG 1………………………………………………… ……. 33 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ RỦI RO TRONG QUẢN LÝ THUẾ. QUẢN LÝ THUẾ VÀ RỦI RO VỀ THUẾ.

Khái niệm quản lý thuế. Rủi ro về thuế. QUẢN LÝ RỦI RO TRONG QUẢN LÝ THUẾ. Khái niệm, nguyên tắc của quản lý rủi ro trong quản lý thuế.

Nội dung quản lý rủi ro trong quản lý thuế. Quy trình quản lý rủi ro trong quản lý thuế. Các nhân tố ảnh hưởng đến quản lý rủi ro trong quản lý thuế.68 luan an iv 2. KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VỀ QLRR TRONG QLT VÀ BÀI HỌC ĐỐI VỚI VIỆT NAM………………………………………………………………….

Cần xây dựng chương trình QLRR tuân thủ tổng thể (TCP) khi thực hiện QLRR trong QLT. Cần xây dựng khung cơ sở pháp lý đồng bộ theo định hướng xây dựng TCP và hoàn thiện các quy định pháp lý về QLRR trong QLT. Cần xây dựng bộ phận chuyên trách về QLRR trong QLT được tổ chức thống nhất từ trung ương đến địa phương. Đẩy mạnh việc ứng dụng CNTT trong QLT, xây dựng hệ thống thông tin đầy đủ về NNT làm cơ sở cho việc phân loại NNT theo mức độ tuân thủ.

CQT thực hiện các biện pháp đa dạng thúc đẩy tuân thủ của NNT.80 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2.84 CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ RỦI RO TRONG QUẢN LÝ THUẾ TẠI VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2014 - 2020. TỔNG QUAN HOẠT ĐỘNG QUẢN LÝ THUẾ TẠI VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2014 – 2020. Tình hình quản lý NNT.2 Tình hình thu ngân sách. Tình hình thực hiện quản lý thuế………………………………………89 3.

THỰC TRẠNG QLRR TRONG QLT TẠI VIỆT NAM………………. Thực trạng xây dựng hành lang pháp lý………………………………. Thực trạng tổ chức bộ máy QLRR……………………………………. Thực trạng tổ chức thực hiện các bước công việc QLRR trong QLT.1 Thực trạng xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu về NNT, hệ thống ứng dụng công nghệ thông tin phục vụ quản lý rủi ro.2 Thực trạng đánh giá mức độ tuân thủ của NNT.3 Thực trạng xây dựng tiêu chí đánh giá RR và thực hiện QLRR trong các chức năng LT…………………………………………………….

ĐÁNH GIÁ CHUNG VỀ THỰC TRẠNG QUẢN LÝ RỦI RO TRONG QUẢN LÝ THUẾ TẠI VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2014-2020. Kết quả đạt được. Nguyên nhân của các hạn chế.147 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3.152 CHƯƠNG 4: CÁC GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN LÝ RỦI RO TRONG QUẢN LÝ THUẾ TẠI VIỆT NAM ……………………………………………153 4. DỰ BÁO BỐI CẢNH KINH TẾ XÃ HỘI VÀ MỤC TIÊU, YÊU CẦU QLRR TRONG QLT TẠI VIỆT NAM ĐẾN NĂM 2025.

Dự báo tình hình kinh tế- xã hội. Mục tiêu, yêu cầu đối với QLRR trong QLT. CÁC GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN LÝ RỦI RO TRONG QUẢN LÝ THUÊ. Hoàn thiện cơ sở pháp lý về QLRR trong QLT.

Kiện toàn tổ chức bộ máy và nguồn nhân lực. Hoàn thiện cơ sở dữ liệu NNT. Xây dựng chương trình QLRR tổng thể. Hoàn thiện nội dung nghiệp vụ QLRR trong quản lý thuế.6 Ứng dụng CNTT theo chuẩn quốc tế…………………………….

CÁC ĐIỀU KIỆN ĐỂ THỰC HIỆN GIẢI PHÁP. Tăng cường sự phối hợp của các cơ quan nhà nước và cơ quan thuế. Trang bị đầy đủ cơ sở vật chất, trang thiết bị làm việc. Nâng cao trình độ chuyên môn cán bộ thuế.

Nâng cao tính tuân thủ pháp luật của NNT.187 KẾT LUẬN CHƯƠNG 4.190 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC luan an vi DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TIẾNG ANH Từ viết tắt Tiếng Anh Tiếng Việt EC European Commission Uỷ Ban Châu Âu EU European Union Cộng đồng chung Châu Âu FTA Free Trade Agreements Hiệp định Thương mại tự do OECD Organisation for Economic Tổ chức Hợp tác và Phát triển Cooperation and kinh tế Development CPTPP Comprehensive and Hiệp định đối tác toàn diện và Progressive Agreement for tiến bộ xuyên Thái Bình Trans-Pacific Partnership Dương UN United Nations Liên Hợp quốc WTO World Trade Organisation Tổ chức Thương mại Thế giới luan an vii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT TIẾNG VIỆT Từ viết tắt Từ gốc CNTT Công nghệ thông tin CQT Cơ quan thuế CSDL Cơ sơ dữ liệu GTGT Giá trị gia tăng NNT Người nộp thuế NSNN Ngân sách nhà nước QLRR Quản lý rủi ro QLT Quản lý thuế TNCN Thu nhập cá nhân TNDN Thu nhập doanh nghiệp TTĐB Tiêu thụ đặc biệt luan an viii DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 3. Thống kê NNT giai đoạn 2014-2020. Tổng hợp tình hình thực hiện thu NSNN giai đoạn 2014-2020. Tổng hợp tình hình thực hiện thu NSNN giai đoạn 2014-2020.

Kết quả khảo sát về thu nhập và khai thác thông tin, ứng dụng CNTT phục vụ QLRR. Thống kê kết quả thanh tra thuế giai đoạn 2014 - 2020. Thống kê kết quả kiểm tra thuế giai đoạn 2014-2020. Tổng hợp DN rủi ro cao về thuế giai đoạn 2014- 2020……….8: Kết quả khảo sát đánh giá về hệ thống tiêu chí, chỉ số phân tích mức độ rủi ro NNT……………………………………………………… 131 Bảng 3.

Kết quả khảo sát về tác dụng QLRR đối với công tác quản lý thuế.10: Kết quả khảo sát về chất lượng công tác QLRR trong quản lý thuế.1: Kết quả khảo sát về các giải pháp hoàn thiện QLRR trong quản lý thuế…………………………….185 luan an ix DANH MỤC HÌNH VẼ, BIỂU ĐỒ Hình 2.1 Ma trận QLRR.2: Mô hình tuân thủ của NNT……………………………………….3: Các bước xây dựng TCP…………………………………………. Mô hình CSDL và các giao thức trao đổi thông tin. Mô hình hệ thống ứng dụng ngành thuế…………………………106 Hình 3. Phân tích, tính điểm rủi ro……………………………………….Tổng quan quy trình nghiệp vụ.

Hệ thống ứng dụng phân tích rủi ro theo kiến trúc tổng thể.Quy trình CRISP-DM. Quy trình chuẩn công nghiệp khai phá dữ liệu (CRISP-DM).1: Kết quả khảo sát về đảm bảo hành lang pháp lý.2: Kết quả khảo sát đánh giá về các bộ tiêu chí phân tích mức độ rủi ro Người nộp thuế.3: Kết quả khảo sát về thời gian xây dựng nâng cấp CNTT.4: Kết quả khảo sát đánh giá các bộ tiêu chí phân tích mức độ rủi ro NNT.5: Kết quả khảo sát về chất lượng quản lý rủi ro trong quản lý thuế. Kết quả khảo sát về các giải pháp hoàn thiện QLRR trong QLT 185 luan an 1 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Cùng với sự phát triển kinh tế, sự lớn mạnh của doanh nghiệp và hộ kinh doanh, quy mô số thu thuế trong tổng thu NSNN tại Việt Nam ngày càng tăng.

Theo số liệu của Tổng Cục thuế, kết quả thu NSNN do cơ quan thuế quản lý hàng năm (không bao gồm thu từ thoái vốn) trong 5 năm gần nhất giai đoạn 2016-2020 đạt 5.112 tỷ đồng, tăng gấp 1,7 lần so với giai đoạn 2011-2015. Tỷ lệ huy động thu NSNN bình quân 5 năm giai đoạn 2016-2020 đạt 25,2% GDP (mục tiêu 23,5% GDP), trong đó huy động từ thuế, phí xấp xỉ 21% GDP. Nền kinh tế hội nhập ngày càng sâu rộng và sự phát triển của kinh tế thị trường đã kéo theo sự gia tăng về số lượng, cũng như quy mô hoạt động sản xuất kinh doanh của NNT. Theo số liệu của Tổng cục Thuế, nếu như năm 2010, ngành thuế thực hiện quản lý 429.868 doanh nghiệp với số thu khoảng 423.570 tỷ đồng thì đến năm 2020, số lượng doanh nghiệp cần quản lý lên đến 810.000 và khoảng trên 23 triệu hộ gia đình, cá nhân kinh doanh, với số thu thuế khoảng 1.645 tỷ đồng; số lượng NNT và nhiệm vụ thu ngân sách của ngành Thuế Việt Nam được dự báo sẽ tiếp tục gia tăng trong giai đoạn tới.

Với số lượng công chức ngành thuế hiện nay khoảng 44.000 người, thì trung bình mỗi công chức thuế phải quản lý khoảng 540 NNT. Tình trạng NNT kê khai gian lận thuế, nợ thuế diễn ra khá phổ biến. Theo Báo cáo của Kiểm toán nhà nước, năm 2019 qua thực hiện đối chiếu thuế 3.171 doanh nghiệp ngoài nhà nước tại 49 địa phương đã xác định nộp NSNN tăng thêm 1.635 tỷ đồng tại 2. Với nguồn nhân lực có hạn, trong khi số lượng NNT rất lớn, hoạt động đa dạng đòi hỏi CQT phải đổi mới công tác QLT, tập trung nguồn lực quản lý các đối tượng NNT rủi ro cao về thuế.