Luận án tiến sĩ: Phân cấp quản lý ngân sách nhà nước tỉnh Attapư (Lào) - Chuyên ngành Tài chính-Ngân hàng

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TÀI CHÍNH HỌC VIỆN TÀI CHÍNH KHAM PHAN KEO MA NY PHÂN CẤP QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH ATTAPƢ NƢỚC CỘNG HÒA DÂN CHỦ NHÂN DÂN LÀO LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ HÀ NỘI - 2019 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TÀI CHÍNH HỌC VIỆN TÀI CHÍNH KHAM PHAN KEO MA NY PHÂN CẤP QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH ATTAPƢ NƢỚC CỘNG HÒA DÂN CHỦ NHÂN DÂN LÀO Chuyên ngành : Tài chính - Ngân hàng Mã số : 9.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: 1. Nguyễn Công Nghiệp 2. Võ Thị Phƣơng Lan HÀ NỘI - 2019 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan bản Luận án là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong Luận án là trung thực và có nguồn gốc rõ ràng.

Tác giả Luận án Kham Phan Keo Ma Ny i DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT CBCC Cán bộ, công chức CQĐP Chính quyền địa phƣơng CQTW Chính quyền Trung ƣơng GTGT Giá trị gia tang HCNN Hành chính nhà nƣớc HĐND Hội đồng nhân dân NS Ngân sách NSĐP Ngân sách địa phƣơng NSNN Ngân sách nhà nƣớc NSTW Ngân sách Trung ƣơng TNDN Thu nhập doanh nghiệp TNCN Thu nhập cá nhân UBND Ủy ban nhân dân XDCB Xây dựng cơ bản ii MỤC LỤC Trang Lời cam đoan i Danh mục các chữ viết tắt ii Mục lục iii Danh mục bảng biểu vii Danh mục biểu đồ viii MỞ ĐẦU 1 Chƣơng 1: PHÂN CẤP QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC 11 1. LÝ LUẬN CHUNG VỀ NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC 11 1. Khái niệm và đặc điểm của ngân sách nhà nƣớc 11 1. Nguồn thu và nhiệm vụ chi ngân sách nhà nƣớc 12 1.

Quy trình ngân sách nhà nƣớc 13 1. Hệ thống ngân sách nhà nƣớc 16 1. PHÂN CẤP QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC 16 1. Khái niệm và mô hình phân cấp quản lý ngân sách nhà nƣớc 16 1.

Yêu cầu và nguyên tắc phân cấp quản lý ngân sách nhà nƣớc 21 1. Căn cứ phân cấp quản lý ngân sách nhà nƣớc 29 1. Nội dung phân cấp quản lý ngân sách nhà nƣớc 31 1. Các nhân tố ảnh hƣởng đến phân cấp quản lý ngân sách nhà nƣớc 34 1.

Kinh nghiệm phân cấp quản lý ngân sách nhà nƣớc của một số nƣớc, một địa phƣơng ở Cộng hoà dân chủ nhân dân Lào và bài học có thể vận dụng đối với tỉnh Attapƣ 43 TIỂU KẾT CHƢƠNG 1 67 Chƣơng 2: THỰC TRẠNG PHÂN CẤP QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH ATTAPƯ 68 iii 2. KHÁI QUÁT VỀ ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ XÃ HỘI TỈNH ATTAPƢ 68 2. Khái quát về điều kiện tự nhiên tỉnh Attapƣ 68 2. Điều kiện kinh tế - xã hội 71 2.

THỰC TRẠNG PHÂN CẤP QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH ATTAPƢ GIAI ĐOẠN 2010 -2017 82 2. Thực trạng phân cấp quản lý ngân sách nhà nƣớc giữa trung ƣơng và địa phƣơng 82 2. Thực trạng phân cấp quản lý ngân sách địa phƣơng tỉnh Attapƣ 92 2. ĐÁNH GIÁ CHUNG VỀ THỰC TRẠNG PHÂN CẤP QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH ATTAPƢ 123 2.

Những kết quả đạt đƣợc 123 2. Một số hạn chế và bất cập 126 2. Nguyên nhân của những hạn chế và bất cập 129 TIỂU KẾT CHƢƠNG 2 132 Chƣơng 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÂN CẤP QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH ATTAPƢ 133 3. KẾ HOẠCH PHÁT TRIỂN KINH TẾ XÃ HỘI VÀ ĐỊNH HƢỚNG PHÂN CẤP QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH ATTAPƢ TỪ NAY ĐẾN NĂM 2020, TẦM NHÌN ĐẾN NĂM 2030 133 3.

Kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội tỉnh ATTAPƢ từ nay đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030 133 3. Định hƣớng phân cấp ngân sách nhà nƣớc trân địa bàn tỉnh ATTAPƢ từ nay đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030 135 3. GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÂN CẤP QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH ATTAPƢ TỪ NAY ĐẾN NĂM 2020 VÀ TẦM NHÌN ĐẾN NĂM 2030 139 3. Hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật do Trung ƣơng ban hành có liên quan đến phân cấp quản lý 139 iv ngân sách nhà nƣớc 3.

Hoàn thiện quy trình ngân sách nhà nƣớc 141 3. Hoàn thiện cơ chế phân cấp nguồn giữa các cấp chính quyền địa phƣơng trên địa bàn tỉnh 143 3. Hoàn thiện cơ chế phân cấp nhiệm vụ chi 145 3. Phân cấp quản lý ngân sách gắn với quản lý ngân sách theo kết quả thực hiện nhiệm vụ và kế hoạch tài chính 5 năm, kế hoạch tài chính - ngân sách nhà nƣớc 3 năm 148 3.

Quy định rõ trách nhiệm của cơ quan Thuế, Kho bạc nhà nƣớc các cấp 151 3. Tăng cƣờng công tác thanh tra, kiểm tra phân cấp ngân sách địa phƣơng 152 3.8 Hoàn thiện hệ thống văn bản pháp quy do tỉnh Attapƣ ban hành về phân cấp quản lý ngân sách địa phƣơng 154 3. Hoàn thiện việc phân cấp nguồn thu, số bổ sung ngân sách địa phƣơng tỉnh Attapƣ 155 3. Hoàn thiện việc phân cấp nhiệm vụ chi ngân sách địa phƣơng tỉnh Attapƣ 155 3.

Tăng cƣờng tính công khai, minh bạch; kiểm tra chặt chẽ việc quản lý và phân cấp quản lý ngân sách địa phƣơng tỉnh Attapƣ 156 3. Nâng cao trình độ cán bộ, công chức tài chính- ngân sách các cấp tỉnh Attapƣ 159 3. Một số giải pháp khác để tổ chức thực hiện 160 3. KIẾN NGHỊ VỀ CHÍNH SÁCH PHÂN CẤP QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC CHO ĐỊA PHƢƠNG CỦA NHÀ NƢỚC LÀO TRONG THỜI GIAN TỪ NAY ĐẾN NĂM 2020 VÀ TẦM NHÌN ĐẾN NĂM 2030 162 3.

Về phân cấp nguồn thu 163 3. Về phân cấp chi đầu tƣ cho địa phƣơng 165 3. Về chính sách điều hòa ngân sách 169 v 3. Cải cách quản trị công địa phƣơng 170 TIỂU KẾT CHƢƠNG 3 175 KẾT LUẬN 176 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 178 TÀI LIỆU THAM KHẢO 179 vi DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 2.

Tình hình KT-XH tỉnh ATTAPƢ năm 2017 .2: Mức động viên so với GDP .3: Tỷ lệ thu NSTW và NSĐP với tổng thu NSNN .4: Tỷ trong thu NSĐP với tổng thu NSNN .5: Chi NSNN Lào giai đoạn 2010-2017 .6: Thu chi NSĐP tỉnh ATTAPƢ đoạn 2010- 2017 .7: Mức động viên so với GDP .8: Tỷ lệ thu Huyện với tổng thu NSNN của Tỉnh .9: Tỷ trọng thu NSNN Huyện với tổng thu NSNN tỉnh .10: Tỷ trọng thu các sở, ban, ngành với tổng thu NSNN tỉnh .11: Chi NSNN Tỉnh giai đoạn 2010-2017 .12: Chi NSNN Tỉnh bổ sung cho cấp NS cấp huyện giai đoạn 2010- 2017. 98 vii DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 2.1: Mức độ viên GDP.2: Tỷ lệ thu NSTW và NSĐP với tổng thu NSNN .3: Tỷ lệ chi NSTW và NSĐP/ Tổng chi NSNN (2010-2017). Mức động viên so với GDP. Tỷ lệ thu Huyện với tổng thu NSNN của Tỉnh.

Tỷ trọng thu NSNN Huyện với tổng thu NSNN tỉnh. Chi NSNN Tỉnh giai đoạn 2010-2017. Chi NSNN Tỉnh bổ sung cho cấp NS cấp huyện giai đoạn 2010- 2017. 99 viii MỞ ĐẦU 1.

Tính cấp thiết của đề tài Vào cuối những năm 90 của thế kỷ XX và đầu những năm của thế kỷ XXI xu hƣớng phân cấp quản lý NSNN đã và đang gia tăng ở hầu hết các nƣớc, nhất là các nƣớc đang phát triển có nền kinh tế chuyển đổi. Xu hƣớng đó bắt nguồn từ các lý do chủ yếu sau: Việc sử dụng nguồn lực của NSNN có quan hệ mật thiết với quyền lợi kinh tế, chính trị giữa các vùng miền, sắc tộc có thể dẫn đến sự chia rẽ quốc gia làm mất ổn định chính trị. Một khi một đất nƣớc mất ổn định chính trị thì không thể phát triển đƣợc. Vì vậy, việc mở rộng phân cấp quản lý NSNN theo hƣớng hiệu quả, công bằng, hợp lý đƣợc coi là biện pháp để quy tụ lại sự đoàn kết quốc gia, ổn định chính trị của đất nƣớc.

Việc phân cấp quản lý NSNN là hệ quả của việc phân cấp quản lý kinh tế xã hội và khả năng đáp ứng của các cấp chính quyền địa phƣơng đối với nhu cầu của ngƣời dân địa phƣơng. Một nguyên lý đơn giản là việc giao nhiệm vụ phải gắn với việc giao điều kiện vật chất và quyền lực để thực hiện nhiệm vụ. Phân cấp hành chính, kinh tế xã hội, thực chất là giao trách nhiệm quản lý hành chính, kinh tế, xã hội cho chính quyền địa phƣơng. Để thực hiện trách nhiệm đó, chính quyền địa phƣơng phải có nguồn lực tài chính và đƣợc độc lập tƣơng đối trong việc sử dụng nguồn lực tài chính theo pháp luật quy định.

Phân cấp quản lý NSNN chính là cách thức để thỏa mãn nhu cầu này vừa là một lĩnh vực quan trọng của phân cấp quản lý nhà nƣớc. Mỗi cấp chính quyền đƣợc phân cấp chỉ có thể độc lập thực hiện và thực hiện có hiệu quả các nhiệm vụ đƣợc giao khi họ chủ động có đƣợc các nguồn lực cần thiết và có quyền đƣa ra các quyết định chi tiêu. Trên phƣơng diện lý thuyết cũng nhƣ thực tiễn, phân cấp quản lý NSNN đã đƣợc thừa nhận là phƣơng thức quan trọng để nâng cao hiệu quả quản lý NSNN; từ đó, đảm bảo giải quyết kịp thời các nhiệm vụ quản lý nhà 1 nƣớc ở các cấp chính quyền từ Trung ƣơng đến cơ sở. Một trong các vấn đề đặc biệt quan trọng của phân cấp quản lý NSNN là phân cấp quản lý NSNN đối với một tỉnh cụ thể.

Trong những năm qua, sau khi đƣợc Trung ƣơng phân cấp, việc phân cấp quản lý NSĐP (phân cấp quản lý NS giữa chính quyền cấp tỉnh với chính quyền cấp huyện) trên địa bàn tỉnh Attapƣ đã bám sát Luật NSNN, đặc điểm của địa phƣơng và thu đƣợc những kết quả đáng ghi nhận. Nguồn thu và nhiệm vụ chi của từng cấp CQĐP đã đƣợc quy định cụ thể, rõ ràng. CQĐP đã bƣớc đầu chủ động trong việc xây dựng và phân bổ NS cấp mình, chủ động khai thác tiềm năng, thế mạnh của địa phƣơng. Việc bố trí chi tiêu NS bƣớc đầu hiệu quả hơn, hạn chế tình trạng cấp trên can thiệp sâu vào công việc của cấp dƣới.

Tuy nhiên, trong xu hƣớng toàn cầu hóa, hội nhập kinh tế quốc tế và khu vực, bối cảnh kinh tế trong nƣớc và trên địa bàn tỉnh ATTAPU có nhiều thay đổi, cải cách hành chính địa phƣơng đƣợc thực hiện ngày càng mạnh mẽ đã dẫn đến phân cấp quản lý NSNN trƣờng hợp tỉnh Attapƣ cũng phải thay đổi, hoàn thiện theo.