Luận án tiến sĩ: Kế toán công cụ tài chính phái sinh tại các doanh nghiệp xuất nhập khẩu Đà Nẵng

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TÀI CHÍNH HỌC VIỆN TÀI CHÍNH  Nguyễn Phi Sơn Kế toán các công cụ tài chính phái sinh nhằm phòng ngừa rủi ro trong các doanh nghiệp xuất nhập khẩu Đà Nẵng Luận án tiến sĩ kinh tế Hà Nội 2013 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TÀI CHÍNH HỌC VIỆN TÀI CHÍNH Nguyễn Phi Sơn Kế toán các công cụ tài chính phái sinh nhằm phòng ngừa rủi ro trong các doanh nghiệp xuất nhập khẩu Đà Nẵng Chuyên ngành: Kế toán Mã số: 62.01 Luận án tiến sĩ kinh tế Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: 1. Hoàng Đức Long 2. Phạm Đình Phùng Hà Nội 2013 -i- LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan bản Luận án này là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong Luận án là hoàn toàn trung thực và có nguồn gốc rõ ràng.

Các đánh giá, kết luận khoa học của Luận án chƣa từng đƣợc ai công bố trong bất cứ công trình nào khác. TÁC GIẢ LUẬN ÁN - ii - MỤC LỤC Trang Trang bìa phụ Lời cam đoan Mục lục Danh mục các chữ viết tắt MỞ ĐẦU. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI LUẬN ÁN. TỔNG QUAN VỀ CÁC NGHIÊN CỨU.

MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI LUẬN ÁN. ĐỐI TƢỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU CỦA LUẬN ÁN. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. NHỮNG ĐÓNG GÓP CỦA LUẬN ÁN.

BỐ CỤC CỦA LUẬN ÁN .16 Chƣơng 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ KẾ TOÁN CÁC CÔNG CỤ TÀI CHÍNH PHÁI SINH NHẰM PHÕNG NGỪA RỦI RO TRONG CÁC DOANH NGHIỆP XUẤT NHẬP KHẨU. ĐẶC ĐIỂM HOẠT ĐỘNG XUẤT NHẬP KHẨU VÀ NHỮNG RỦI RO TRONG CÁC DOANH NGHIỆP XUẤT NHẬP KHẨU. Đặc điểm hoạt động xuất nhập khẩu. Rủi ro trong các doanh nghiệp xuất nhập khẩu.

KHÁI QUÁT CHUNG VỀ CÔNG CỤ TÀI CHÍNH PHÁI SINH. Khái niệm và vai trò của công cụ tài chính phái sinh. Lịch sử ra đời của công cụ tài chính phái sinh. Các loại công cụ tài chính phái sinh.

PHÕNG NGỪA RỦI RO BẰNG CÔNG CỤ TÀI CHÍNH PHÁI SINH. Phòng ngừa rủi ro bằng hợp đồng kỳ hạn. Phòng ngừa rủi ro bằng hợp đồng tƣơng lai. Phòng ngừa rủi ro bằng hợp đồng quyền chọn.

Phòng ngừa rủi ro bằng hợp đồng hoán đổi. KẾ TOÁN CÁC CÔNG CỤ TÀI CHÍNH PHÁI SINH NHẰM PHÕNG NGỪA RỦI RO. Chuẩn mực kế toán quốc tế và của các nƣớc về CCTC phái sinh nhằm phòng ngừa rủi ro. Kế toán các công cụ tài chính phái sinh nhằm phòng ngừa rủi ro của các nƣớc .58 Chƣơng 2: THỰC TRẠNG KẾ TOÁN CÁC CÔNG CỤ TÀI CHÍNH PHÁI SINH NHẰM PHÕNG NGỪA RỦI RO TRONG CÁC DOANH NGHIỆP XUẤT NHẬP KHẨU ĐÀ NẴNG.

TỔNG QUAN VỀ CÁC DOANH NGHIỆP XUẤT NHẬP KHẨU TẠI ĐÀ NẴNG. Doanh nghiệp xuất nhập khẩu và vai trò của nó trong nền kinh tế. Đặc điểm về hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp xuất nhập khẩu Đà Nẵng. Đặc điểm của doanh nghiệp xuất nhập khẩu Đà Nẵng ảnh hƣởng đến kế toán các công cụ tài chính phái sinh nhằm phòng ngừa rủi ro.

THỊ TRƢỜNG CÔNG CỤ TÀI CHÍNH PHÁI SINH VÀ THỰC TRẠNG SỬ DỤNG ĐỂ PHÕNG NGỪA RỦI RO TRONG CÁC DOANH NGHIỆP XUẤT NHẬP KHẨU ĐÀ NẴNG. Thực trạng cơ sở pháp lý về công cụ tài chính phái sinh. Thực trạng về thị trƣờng công cụ tài chính phái sinh. Thực trạng sử dụng công cụ tài chính phái sinh phòng ngừa rủi ro trong các doanh nghiệp xuất nhập khẩu Đà Nẵng.

THỰC TRẠNG CƠ SỞ PHÁP LÝ VỀ KẾ TOÁN CÁC CÔNG CỤ TÀI CHÍNH PHÁI SINH NHẰM PHÕNG NGỪA RỦI RO. Cơ sở pháp lý về kế toán các công cụ tài chính phái sinh quy định cho các tổ chức tín dụng. Cơ sở pháp lý về kế toán các công cụ tài chính phái sinh nhằm phòng ngừa rủi ro áp dụng cho doanh nghiệp. THỰC TRẠNG KẾ TOÁN CÁC CÔNG CỤ TÀI CHÍNH PHÁI SINH NHẰM PHÕNG NGỪA RỦI RO TRONG CÁC DOANH NGHIỆP XUẤT NHẬP KHẨU ĐÀ NẴNG.

Tổ chức vận dụng chứng từ kế toán. Tổ chức vận dụng hệ thống tài khoản kế toán. Phƣơng pháp kế toán. Tổ chức vận dụng sổ kế toán.

Trình bày và thuyết minh báo cáo tài chính. ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG SỬ DỤNG VÀ KẾ TOÁN CÁC CÔNG CỤ TÀI CHÍNH PHÁI SINH NHẰM PHÕNG NGỪA RỦI RO TRONG CÁC DOANH NGHIỆP XUẤT NHẬP KHẨU ĐÀ NẴNG. Đánh giá thực trạng sử dụng công cụ tài chính phái sinh nhằm phòng ngừa rủi ro trong các doanh nghiệp xuất nhập khẩu Đà Nẵng. Đánh giá thực trạng cơ sở pháp lý về kế toán các công cụ tài chính phái sinh nhằm phòng ngừa rủi ro.

Đánh giá thực trạng kế toán các công cụ tài chính phái sinh nhằm phòng ngừa rủi ro trong các doanh nghiệp xuất nhập khẩu Đà Nẵng. KINH NGHIỆM KẾ TOÁN CÁC CÔNG CỤ TÀI CHÍNH PHÁI SINH NHẰM PHÕNG NGỪA RỦI RO CỦA CÁC ĐỊA PHƢƠNG KHÁC VÀ BÀI HỌC CHO DOANH NGHIỆP XUẤT NHẬP KHẨU ĐÀ NẴNG. Kinh nghiệm kế toán các công cụ tài chính phái sinh nhằm phòng ngừa rủi ro của các địa phƣơng khác. Bài học kinh nghiệm cho các doanh nghiệp xuất nhập khẩu Đà Nẵng.122 Chƣơng 3: HOÀN THIỆN KẾ TOÁN CÁC CÔNG CỤ TÀI CHÍNH PHÁI SINH NHẰM PHÕNG NGỪA RỦI RO TRONG CÁC DOANH NGHIỆP XUẤT NHẬP KHẨU ĐÀ NẴNG.

SỰ CẦN THIẾT SỬ DỤNG CÔNG CỤ TÀI CHÍNH PHÁI SINH NHẰM PHÕNG NGỪA RỦI RO TRONG CÁC DOANH NGHIỆP XUẤT NHẬP KHẨU ĐÀ NẴNG. Sự cần thiết sử dụng công cụ tài chính phái sinh nhằm phòng ngừa rủi ro tỷ giá trong các doanh nghiệp xuất nhập khẩu Đà Nẵng. Sự cần thiết sử dụng công cụ tài chính phái sinh nhằm phòng ngừa rủi ro lãi suất trong các doanh nghiệp xuất nhập khẩu Đà Nẵng. Sự cần thiết sử dụng công cụ tài chính phái sinh nhằm phòng ngừa rủi ro giá cả hàng hóa trong các doanh nghiệp xuất nhập khẩu Đà Nẵng.

SỰ CẦN THIẾT HOÀN THIỆN KẾ TOÁN CÁC CÔNG CỤ TÀI CHÍNH PHÁI SINH NHẰM PHÕNG NGỪA RỦI RO TRONG CÁC DOANH NGHIỆP XUẤT NHẬP KHẨU ĐÀ NẴNG. YÊU CẦU HOÀN THIỆN KẾ TOÁN CÁC CÔNG CỤ TÀI CHÍNH PHÁI SINH NHẰM PHÕNG NGỪA RỦI RO TRONG CÁC DOANH NGHIỆP XUẤT NHẬP KHẨU ĐÀ NẴNG. Phải phù hợp với hệ thống pháp luật Việt Nam. Phải phù hợp với sự phát triển của thị trƣờng tài chính.

Phải phù hợp với yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế. Phải phù hợp với thông lệ và chuẩn mực kế toán quốc tế. Phải phù hợp với yêu cầu đổi mới quản lý và cải cách kế toán. Phải phù hợp với quy định về tài chính, kế toán của Nhà nƣớc.

Phải đảm bảo cung cấp thông tin kịp thời, đầy đủ và trung thực. Phải đảm bảo yêu cầu tiết kiệm và có tính khả thi. HOÀN THIỆN KẾ TOÁN CÁC CÔNG CỤ TÀI CHÍNH PHÁI SINH NHẰM PHÕNG NGỪA RỦI RO TRONG CÁC DOANH NGHIỆP XUẤT NHẬP KHẨU ĐÀ NẴNG. Hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về kế toán làm cơ sở cho hƣớng dẫn kế toán các công cụ tài chính phái sinh nhằm phòng ngừa rủi ro.

Quy định nguyên tắc kế toán các công cụ tài chính phái sinh nhằm phòng ngừa rủi ro. Hoàn thiện tài khoản sử dụng trong kế toán các công cụ tài chính phái sinh nhằm phòng ngừa rủi ro. Hƣớng dẫn phƣơng pháp kế toán các công cụ tài chính phái sinh nhằm phòng ngừa rủi ro. Hoàn thiện sổ kế toán sử dụng trong kế toán các công cụ tài chính phái sinh nhằm phòng ngừa rủi ro.

Hoàn thiện báo cáo kế toán trong kế toán các công cụ tài chính phái sinh nhằm phòng ngừa rủi ro. ĐIỀU KIỆN THỰC HIỆN HOÀN THIỆN KẾ TOÁN CÁC CÔNG CỤ TÀI CHÍNH PHÁI SINH NHẰM PHÕNG NGỪA RỦI RO TRONG CÁC DOANH NGHIỆP XUẤT NHẬP KHẨU ĐÀ NẴNG. Về phía Nhà nƣớc. Về phía các đơn vị cung cấp sản phẩm phái sinh.

Về phía các doanh nghiệp xuất nhập khẩu .190 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC - vii - DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT BCĐKT Bảng cân đối kế toán BCKQHĐK Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh D BCTC Báo cáo tài chính CBOE Chicago Board Options Exchange CBOT Chicago Board of Trafe CCTC Công cụ tài chính CMKT Chuẩn mực kế toán DN Doanh nghiệp ĐTNN Đầu tƣ nƣớc ngoài HĐHĐ Hợp đồng hoán đổi HĐKH Hợp đồng kỳ hạn HĐPS Hợp đồng phái sinh HĐQC Hợp đồng quyền chọn HĐTL Hợp đồng tƣơng lai NHNN Ngân hàng Nhà nƣớc NHTM Ngân hàng thƣơng mại SPPS Sản phẩm phái sinh SXKD Sản xuất kinh doanh TK Tài khoản TKKT Tài khoản kế toán XNK Xuất nhập khẩu -1- MỞ ĐẦU 1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI LUẬN ÁN Trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh (SXKD), sự biến động khó lƣờng của tỷ giá, lãi suất, giá cả hàng hoá trên thị trƣờng là những nguyên nhân gây ra rủi ro cho các doanh nghiệp (DN), nhất là các DN xuất nhập khẩu (XNK). Để hạn chế thấp nhất những rủi ro có thể xảy ra, các công cụ tài chính (CCTC) phái sinh đã ra đời và phổ biến ngày càng rộng rãi trong nền kinh tế của các nƣớc, đó thực chất là những hợp đồng tài chính mà giá trị của nó phụ thuộc vào một hợp đồng mua bán cơ sở. Đến nay, trên thị trƣờng tài chính quốc tế, CCTC phái sinh đã phát triển rất mạnh với các nghiệp vụ phái sinh rất đa dạng và thị trƣờng CCTC phái sinh đóng vai trò quan trọng trong hệ thống tài chính toàn cầu.

Sở dĩ nó phát triển thành công nhƣ vậy, là do sử dụng các CCTC phái sinh đem lại lợi ích cho DN trong việc giảm thiểu hoặc loại bỏ rủi ro do sự biến động giá cả của sản phẩm, biến động tỷ giá, thay đổi lãi suất; ngƣời đầu cơ sử dụng các công cụ này nhằm mang lại lợi ích trong việc đánh cuộc trên những biến động giá cả của sản phẩm, họ sử dụng công cụ này nhƣ một đòn bẩy đặc biệt; ngƣời cơ lợi thì lại sử dụng linh hoạt các công cụ này để hƣởng chênh lệch giá. Mặc dù, CCTC phái sinh phát triển mạnh mẽ ở các nền kinh tế phát triển trên thế giới và đã hình thành ở Việt Nam, tuy nhiên còn rất nhỏ bé và chƣa phổ biến.