Luận án tiến sĩ: Cơ chế quản lý tài chính Nhà nước với tập đoàn tài chính Việt Nam

i BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TÀI CHÍNH HỌC VIỆN TÀI CHÍNH  PHẠM THỊ TƢỜNG VÂN CƠ CHẾ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH CỦA NHÀ NƢỚC VỚI TẬP ĐOÀN TÀI CHÍNH Ở VIỆT NAM Chuyên ngành: Tài chính - ngân hàng Mã số: 62.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: 1.TS Phạm Ngọc Dũng 2.TS Nguyễn Xuân Thạch HÀ NỘI – 2017 ii LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan bản luận án là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực và có nguồn gốc rõ ràng. Phạm Thị Tƣờng Vân iii MỤC LỤC TRANG PHỤ BÌA LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT DANH MỤC BẢNG, BIỂU DANH MỤC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ, SƠ ĐỒ LỜI NÓI ĐẦU. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN CƠ CHẾ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH CỦA NHÀ NƢỚC VỚI TẬP ĐOÀN TÀI CHÍNH. Các nghiên cứu về mô hình Tập đoàn Tài chính trong và ngoài nƣớc. Các nghiên cứu về cơ chế quản lý, giám sát tài chính trong Tập đoàn Tài chính trong và ngoài nƣớc. Tổng hợp các kết quả chính của các công trình nghiên cứu.

Khoảng trống nghiên cứu. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ĐƢỢC SỬ DỤNG. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CƠ CHẾ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH CỦA NHÀ NƢỚC VỚI TẬP ĐOÀN TÀI CHÍNH. TỔNG QUAN VỀ TẬP ĐOÀN TÀI CHÍNH.

Khái niệm và đặc điểm Tập đoàn Tài chính. Phân loại Tập đoàn Tài chính. CƠ CHẾ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH CỦA NHÀ NƢỚC VỚI TẬP ĐOÀN TÀI CHÍNH. Khái niệm cơ chế quản lý tài chính của Nhà nƣớc với Tập đoàn Tài chính.

Nội dung của cơ chế quản lý tài chính của Nhà nƣớc với Tập đoàn Tài chính. Tổ chức quản lý tài chính của Nhà nƣớc với Tập đoàn Tài chính. Các nhân tố ảnh hƣởng đến cơ chế quản lý tài chính của Nhà nƣớc với Tập đoàn Tài chính. KINH NGHIỆM HOÀN THIỆN CƠ CHẾ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH CỦA NHÀ NƢỚC VỚI TẬP ĐOÀN TÀI CHÍNH TẠI MỘT SỐ QUỐC GIA TRÊN THẾ GIỚI VÀ BÀI HỌC CHO VIỆT NAM.

Cơ chế quản lý tài chính của Nhà nƣớc đối với Tập đoàn Tài chính ở một số quốc gia. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam. 77 KẾT LUẬN CHƢƠNG 2. THỰC TRẠNG CƠ CHẾ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH CỦA NHÀ NƢỚC VỚI TẬP ĐOÀN TÀI CHÍNH Ở VIỆT NAM.

TỔNG QUAN VỀ TẬP ĐOÀN TÀI CHÍNH Ở VIỆT NAM. Sự hình thành Tập đoàn Tài chính ở Việt Nam. Đặc trƣng của Tập đoàn Tài chính ở Việt Nam. Cơ cấu tổ chức của Tập đoàn Tài chính ở Việt Nam.

Hoạt động kinh doanh chủ yếu của Tập đoàn Tài chính ở Việt Nam. THỰC TRẠNG CƠ CHẾ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH CỦA NHÀ NƢỚC VỚI TẬP ĐOÀN TÀI CHÍNH Ở VIỆT NAM. Quá trình xây dựng khung pháp lý về quản lý tài chính đối với Tập đoàn Tài chính ở Việt Nam. Thực trạng tổ chức quản lý tài chính của Nhà nƣớc với Tập đoàn Tài chính ở Việt Nam.

Thực trạng cơ chế quản lý tài chính của Nhà nƣớc với Tập đoàn Tài chính ở Việt Nam. ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG CƠ CHẾ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH CỦA NHÀ NƢỚC VỚI TẬP ĐOÀN TÀI CHÍNH Ở VIỆT NAM. Kết quả đạt đƣợc. Hạn chế và nguyên nhân.

146 KẾT LUẬN CHƢƠNG 3. 166 CHƢƠNG 4: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CƠ CHẾ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH CỦA NHÀ NƢỚC VỚI TẬP ĐOÀN TÀI CHÍNH Ở VIỆT NAM. QUAN ĐIỂM HOÀN THIỆN CƠ CHẾ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH CỦA NHÀ NƢỚC VỚI TẬP ĐOÀN TÀI CHÍNH Ở VIỆT NAM. Định hƣớng, mục tiêu phát triển của Tập đoàn Tài chính ở Việt Nam.

Quan điểm hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính của Nhà nƣớc với Tập đoàn Tài chính ở Việt Nam. GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CƠ CHẾ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH CỦA NHÀ NƢỚC VỚI TẬP ĐOÀN TÀI CHÍNH Ở VIỆT NAM. Hoàn thiện cơ chế quản lý huy động vốn của Nhà nƣớc với Tập đoàn Tài chính. Hoàn thiện cơ chế quản lý sử dụng vốn của Nhà nƣớc với Tập đoàn Tài chính.

Hoàn thiện cơ chế quản lý doanh thu, chi phí và phân chia lợi nhuận của Nhà nƣớc với Tập đoàn Tài chính. Hoàn thiện cơ chế giám sát tài chính của Nhà nƣớc với Tập đoàn Tài chính. Hoàn thiện mô hình quản lý tài chính của Nhà nƣớc với Tập đoàn Tài chính. Nhóm giải pháp hỗ trợ.

ĐIỀU KIỆN THỰC HIỆN GIẢI PHÁP. 208 KẾT LUẬN CHƢƠNG 4. 214 DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC vi DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Agribank Ngân hàng TMCP Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn ABC Ngân hàng Nông nghiệp Trung Quốc APE Cơ quan quản lý phần vốn góp Nhà nƣớc BKS Ban kiểm soát BIDV Ngân hàng TMCP Đầu tƣ và Phát triển Việt Nam BSP Ngân hàng Trung ƣơng Philipines BOC Ngân hàng Trung Quốc CNH – HĐH Công nghiệp hóa – Hiện đại hóa CSH Chủ sở hữu CBRC Ủy ban điều tiết ngân hàng Trung Quốc CCB Ngân hàng Xây dựng Trung Quốc CIECB Ngân hàng tín dụng Xuất nhập khẩu Trung Quốc CIRC Ủy ban điều tiết bảo hiểm Trung Quốc CSRC Ủy ban điều tiết chứng khoán Trung Quốc CITIC Tập đoàn Đầu tƣ và Tín thác Quốc tế CTCK Công ty chứng khoán DNNN Doanh nghiệp Nhà nƣớc DNBH Doanh nghiệp Bảo hiểm ĐCSTQ Đảng Cộng sản Trung Quốc ĐHĐCĐ Đại hội đồng cổ đông ĐTCB Đề tài cấp Bộ ĐTCV Đề tài cấp Viện ECB Ngân hàng Trung ƣơng Châu Âu FSA Cơ quan dịch vụ tài chính FSMC Hội đồng quản lý hệ thống tài chính FCD Cơ quan lập pháp Châu Âu HĐQT Hội đồng quản trị ICBC Ngân hàng Công thƣơng Trung Quốc KH Kế hoạch KT-XH Kinh tế - xã hội LATS Luận án tiến sĩ vii MAS Ngân hàng Trung ƣơng Singapore M&A Mua bán, sáp nhập NHTM Ngân hàng thƣơng mại NCRC Ủy ban cải cách và phát triển Quốc gia NDRC Ủy ban cải cách NSNN Ngân sách Nhà nƣớc PBC Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc PBOC Ngân hàng Trung ƣơng Trung Quốc PTGĐ Phó Tổng giám đốc QLTC Quản lý tài chính QL&GSBH Quản lý và giám sát bảo hiểm ROA Tỷ suất lợi nhuận/ Tổng Tài sản ROE Tỷ suất lợi nhuận/ Vốn chủ sở hữu SXKD Sản xuất kinh doanh SAFE Tổng cục Quản lý ngoại hối Nhà nƣớc SASAC Ủy ban quản lý, giám sát tài sản Nhà nƣớc Trung Quốc SCIC Tổng công ty Đầu tƣ và Kinh doanh vốn Nhà nƣớc TĐKT Tập đoàn Kinh tế TĐTC Tập đoàn Tài chính TNHH Trách nhiệm hữu hạn TGĐ Tổng Giám đốc TTCK Thị trƣờng Chứng khoán UBGSTCQG Ủy ban Giám sát tài chính Quốc gia UBCK Ủy ban Chứng khoán Vietinbank Ngân hàng TMCP Công thƣơng Việt Nam Vietcombank Ngân hàng TMCP Ngoại thƣơng Việt Nam VAMC Công ty Quản lý tài sản XHCN Xã hội chủ nghĩa viii DANH MỤC BẢNG, BIỂU Bảng 3. Các loại hình NHTM và số lƣợng.

Kết quả hoạt động kinh doanh bình quân của một số TĐTC. mức vốn điều lệ trong các công ty con của TĐTC Bảo hiểm - Bảo Việt 111 Bảng 3. Chỉ số CAR của TĐTC Bảo hiểm – Bảo Việt so với các TĐTC – Ngân hàng lớn. Huy động vốn vay của các TĐTC – BH Bảo Việt so với NHTMCP Nhà nƣớc.

Tình hình quản lý, sử dụng tài sản của TĐTC Bảo hiểm – Bảo Việt. Thù lao của thành viên HĐQT, TGĐ và thành viên Ban Kiểm soát của TĐTC Bảo hiểm – Bảo Việt. Tình hình tăng vốn Điều lệ của các NHTM Nhà nƣớc. Các chỉ tiêu cụ thể để đánh giá hiệu quả hoạt động của DNNN.

Các chỉ tiêu chi tiết hóa cấp 3, cấp 4. Chỉ tiêu đánh giá tình hình hoạt động kinh doanh quốc tế của DNNN Trung ƣơng. 183 ix DANH MỤC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ, SƠ ĐỒ Sơ đồ 2. Mô hình của Tập đoàn Tài chính.

Mô hình một chủ sở hữu hoặc sở hữu cổ phần chi phối. Mô hình có nhiều chủ sở hữu tham gia đầu tƣ. Mô hình tổ chức của Tập đoàn Tài chính. Mô hình tổ chức quản lý tài chính tổng thể của Nhà nƣớc đối với Tập đoàn Tài chính.

Tăng vốn điều lệ từ lợi nhuận, các quỹ của TĐTC – Bảo hiểm Bảo Việt 115 Đồ thị 3. Mức tăng các khoản phải trả ngắn hạn của TĐTC Bảo hiểm – Bảo Việt. Tình hình đầu tƣ của TĐTC – Bảo hiểm Bảo Việt. Khả năng thanh toán, Tỷ lệ an toàn vốn của TĐTC Bảo hiểm – Bảo Việt.

Tình hình áp dụng Basel tại các quốc gia. Mô hình quản lý tài chính của Nhà nƣớc đối với TĐTC.2: Mô hình quản lý tài chính của Nhà nƣớc đối với TĐTC. Tính cấp thiết của đề tài Ý tƣởng hình thành và phát triển Tập đoàn Tài chính (TĐTC) ở Việt Nam đƣợc bắt đầu đồng thời với ý tƣởng phát triển tổng công ty lớn thành tập đoàn kinh tế (TĐKT) từ Quyết định số 91/TTg ngày 7/3/1994 của Thủ tƣớng Chính phủ. Cho đến Nghị quyết Trung ƣơng ba Khóa IX, chủ trƣơng hình thành và phát triển TĐKT đã chính thức đƣợc đƣa ra “hình thành một số TĐKT mạnh trên cơ sở các tổng công ty Nhà nƣớc, có sự tham gia của các thành phần kinh tế”.

Đây chính là tiền đề cho việc hình thành TĐTC với mô hình thí điểm TĐTC – Bảo hiểm Bảo Việt theo Quyết định số 310/2005/QĐ- TTg ngày 28/11/2005 của Thủ tƣớng Chính phủ về việc phê duyệt Đề án cổ phần hóa Tổng công ty Bảo hiểm Việt Nam và thí điểm thành lập TĐTC – Bảo hiểm Bảo Việt. Trong giai đoạn tái cơ cấu các Tổ chức tín dụngViệt Nam, các TĐTC trong lĩnh vực ngân hàng cũng đã xuất hiện và có xu hƣớng phát triển mạnh. Trong đó, tiên phong là các Ngân hàng thƣơng mại (NHTM) cổ phần Nhà nƣớc. Để quản lý tài chính (QLTC) đối với các TĐKT, Nhà nƣớc đã ban hành cơ chế QLTC.

Trong quá trình thực hiện, cơ chế này đã góp phần tách bạch chức năng quản lý của chủ sở hữu, quản lý Nhà nƣớc và tăng cƣờng quyền tự chủ, tự quyết, tự chịu trách nhiệm của các doanh nghiệp Nhà nƣớc (DNNN), các TĐKT. Đồng thời đảm bảo phần vốn Nhà nƣớc đầu tƣ vào các TĐKT đƣợc bảo toàn và phát triển; nâng cao năng lực cạnh tranh của TĐKT theo hƣớng quản trị doanh nghiệp hiện đại. Tuy nhiên, cùng với những đổi thay của môi trƣờng kinh doanh, những đổi thay của chính các TĐTC, cơ chế QLTC của Nhà nƣớc đối với TĐTC đang tỏ ra không phù hợp.