Luận án tiến sĩ Chuyển giá và chống chuyển giá trong quản lý thuế doanh nghiệp FDI

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI LÊ QUANG HÙNG CHUYỂN GIÁ VÀ CHỐNG CHUYỂN GIÁ TRONG QUẢN LÝ THUẾ ĐỐI VỚI CÁC DOANH NGHIỆP CÓ VỐN ĐẦU TƢ NƢỚC NGOÀI Ở VIỆT NAM Chuyên ngành: Quản lý kinh tế Mã số: 62.10 LUẬN ÁN TIẾN SỸ KINH TẾ NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC 1. Quách Đức Pháp 2. Trần Minh Tuấn HÀ NỘI - 2017 i LỜI CẢM ƠN Em xin chân thành cảm ơn PGS. Quách Đức Pháp, chân thành cảm ơn PGS.

Trần Minh Tuấn, các Thầy giáo đã tận tình hướng dẫn khoa học, đã định hướng và giúp đỡ em hoàn thành Luận án Tiến sỹ. Xin trân trọng cảm ơn ngành Thuế Việt Nam và các bạn đồng nghiệp đã giúp đỡ tôi về tài liệu nghiên cứu. Tác giả Luận án ii LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu, kết quả nêu trong Luận án là trung thực và có nguồn gốc rõ ràng. Tác giả Luận án Lê Quang Hùng iii MỤC LỤC Trang phụ bìa.

ii Lời cam đoan. iii Mục lục. iv Danh mục các ký hiệu, các từ viết tắt. vi Danh mục các bảng.

vii Danh mục các hình vẽ, biểu đồ. viii MỞ ĐẦU. 1 Chƣơng 1: TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CÁC VẤN ĐỀ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI. Các công trình nghiên cứu trên thế giới về chuyển giá và chống chuyển giá.

Các công trình nghiên cứu ở trong nước về chuyển giá và chống chuyển giá. Những vấn đề nghiên cứu liên quan đến đề tài. 18 Chƣơng 2: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ CHUYỂN GIÁ VÀ CHỐNG CHUYỂN GIÁ TRONG QUẢN LÝ THUẾ ĐỐI VỚI CÁC DOANH NGHIỆP CÓ VỐN ĐẦU TƢ TRỰC TIẾP NƢỚC NGOÀI. Lý luận chung về chuyển giá trong các doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài.

Chống chuyển giá trong quản lý thuế đối với doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài. 45 Chƣơng 3: THỰC TRẠNG VỀ CHUYỂN GIÁ VÀ CHỐNG CHUYỂN GIÁ TRONG QUẢN LÝ THUẾ ĐỐI VỚI CÁC DOANH NGHIỆP CÓ VỐN ĐẦU TƢ TRỰC TIẾP NƢỚC NGOÀI Ở VIỆT NAM. Một số nét về các doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài ở Việt Nam. Thực trạng về hoạt động chuyển giá của các doanh nghiệp có vốn FDI ở Việt Nam.

Thực trạng về chống chuyển giá trong quản lý thuế đối với các doanh nghiệp có vốn FDI ở Việt Nam. Đánh giá chung về hoạt động chống chuyển giá trong quản lý thuế đối với các doanh nghiệp có vốn FDI ở Việt NamError! Bookmark not defined.102 Chƣơng 4: GIẢI PHÁP TĂNG CƢỜNG CHỐNG CHUYỂN GIÁ TRONG QUẢN LÝ THUẾ ĐỐI VỚI CÁC DOANH NGHIỆP CÓ VỐN ĐẦU TƢ TRỰC TIẾP NƢỚC NGOÀI Ở VIỆT NAM TRONG THỜI GIAN TỚI. Thu hút nguồn vốn FDI và các hoạt động chuyển giá ở Việt Nam trong thời gian tới .2 Quan điểm về chống chuyển giá trong quản lý thuế đối với các doanh nghiệp có vốn FDI. Giải pháp tăng cường chống chuyển giá trong quản lý thuế đối với các doanh nghiệp có vốn FDI ở Việt Nam trong thời gian tới.

Một số khuyến nghị. 149 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ. 151 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 163 v DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC TỪ VIẾT TẮT STT Viết tắt Viết đầy đủ Tiếng Anh 1 APA Thỏa thuận trước về phương Advance Pricing pháp xác định giá tính thuế Ảgreement Dự án chống xói mòn nguồn Base Erosion and Profit 2 BEPS thu và chuyển lợi nhuận Shifting 3 CSDL Cơ sở dữ liệu Database 4 DN Doanh nghiệp Company 5 FDI Đầu tư trực tiếp nước ngoài Foreign Direct Investment 6 GDLK Giao dịch liên kết Unite transaction Multinational 7 MNCs Công ty đa quốc gia Corporations 8 NNT Người nộp thuế Taxpayer 9 NSNN Ngân sách nhà nước National budget Organization for Tổ chức hợp tác kinh tế và 10 OECD Economic Cooperation phát triển and Development 11 TNDN Thu nhập doanh nghiệp Business income 12 TNHH Trách nhiệm hữu hạn Limited liability TTĐB Special Comsumption 13 Thuế tiêu thụ đặc biệt Tax 14 TSCĐ Tài sản cố định Fixed assets 15 TSVH Tài sản vô hình Intangible assets 16 UBND Ủy ban Nhân dân People’s Commitee 17 VAT Thuế giá trị gia tăng Value Added Tax 18 WB Ngân hàng thế giới World Bank 19 WTO Tổ chức thương mại thế giới World Trade vi Organization DANH MỤC CÁC BIỂU Biểu đồ Nội dung Số trang Đầu tư trực tiếp nước ngoài tại Việt Nam theo hình Biểu 3.1 67 thức đầu tư Cơ cấu vốn đầu tư vào Việt Nam của các DN - Biểu 3.2 69 FDI giai đoạn 1988 - 2015 Tỷ lệ đóng góp của các doanh nghiệp FDI vào Biểu 3.3 tăng trưởng kinh tế của Việt Nam trong giai đoạn 70 2005 - 2014 Số doanh nghiệp phân theo quy mô lao động đến Biểu 3.4 70 31/12/2014 Tỷ lệ đóng góp của các doanh nghiệp FDI cho nền Biểu 3.5 71 kinh tế Việt Nam trong giai đoạn 2005 - 2014 Biểu 3.6 Số doanh nghiệp FDI lỗ qua các năm 72 Tình hình các DN có vốn FDI ở TP Hồ Chí Minh Biểu 3.7 kê khai lỗ, lãi 73 Tình hình các DN có vốn FDI ở tỉnh Hải Dương Biểu 3.8 kê khai lãi, lỗ 73 Biểu 3.9 Thuế và các khoản phải nộp NSNN 77 Hiệu quả phân tích tiêu chí rủi ro trong lập kế Biểu 3.10 99 hoạch thanh tra đối với các doanh nghiệp Hiệu quả áp dụng chấm điểm rủi ro trong lập kế Biểu 3.11 99 hoạch thanh tra Kết quả truy thu, truy hoàn thuế qua thanh tra, Biểu 3.12 kiểm tra đối với các doanh nghiệp có hoạt động 100 giao dịch liên kết giai đoạn 2010 – 2016 vii Tình hình thu NSNN khối các doanh nghiệp có Biểu 3.13 106 vốn FDI giai đoạn 2008 - 2010 DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, BIỂU ĐỔ Hình vẽ Nội dung Số trang Mục đích tối đa hóa lợi nhuận, tối ưu hóa số Hình 2.1 32 thuế phải nộp Các phương pháp xác định lại giá chuyển Hình 2.2 49 nhượng theo nguyên tắc thị trường Hình 3.1 Mô hình trung tâm xuất hóa đơn 96 Biểu đồ Nội dung Số trang Biểu đồ Số doanh nghiệp FDI kê khai lỗ 72 3.1 giai đoạn 2007- 2010 viii MỞ ĐẦU 1.

Tính cấp thiết của đề tài Trong bối cảnh hội nhập và toàn cầu hóa ngày càng gia tăng, các công ty đa quốc gia (MNCs) và các tập đoàn kinh tế phát triển mạnh mẽ cả về quy mô và cơ cấu tổ chức. Với sự khác biệt về thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) và chế độ ưu đãi thuế giữa các nước thì vấn đề chuyển giá, tránh thuế không chỉ phát sinh tại Việt Nam mà còn diễn ra tại nhiều quốc gia trên thế giới, kể cả các nước phát triển. Đây là vấn đề “nóng” của toàn cầu và được nhiều quốc gia đưa ra để bàn thảo tại nhiều hội nghị quốc tế trong suốt nhiều thập kỷ qua, như hội nghị các nước G8, G20, diễn đàn thuế quốc tế. Tại Việt Nam, đã hình thành nền kinh tế thị trường với những chính sách mở cửa, thu hút đầu tư, các doanh nghiệp (DN) đặc biệt là các DN có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đang gia tăng nhanh cả về số lượng DN và vốn đầu tư vào Việt Nam.

Tính đến hết năm 2016 cả nước đã có trên 11.200 DN có vốn FDI của 116 quốc gia và vùng lãnh thổ đăng ký hoạt động tại 63 tỉnh, thành phố của Việt Nam, với 22.594 dự án còn hiệu lực và với tổng vốn đăng ký là 293,7 tỷ USD. Thời gian qua, các DN có vốn FDI hoạt động ở Việt Nam đạt được nhiều kết quả góp phần quan trọng vào việc thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Nhưng bên cạnh những tác động tích cực, hoạt động của các DN có vốn FDI cũng phát sinh nhiều tiêu cực ảnh hưởng xấu đến công tác quản lý kinh tế nói chung và quản lý thuế nói riêng. Tình trạng kinh doanh lỗ giả, lãi thật trong các DN, đặc biệt là các DN có vốn FDI ngày càng gia tăng với những hình thức tinh vi, phức tạp.

Nhiều DN có vốn FDI đang hoạt động tại Việt Nam sau thời gian hết hạn ưu đãi, miễn, giảm thuế thường báo cáo kết quả kinh doanh bị lỗ, quyết toán thuế TNDN không phát sinh số thuế phải nộp. Tuy kết quả kinh doanh bị lỗ, nhưng các DN này vẫn tiến hành mở rộng hoạt động sản xuất kinh 1 doanh, đầu tư mới, doanh thu năm sau thường cao hơn năm trước, đây là một điều bất thường đối với các DN hoạt động kinh doanh trong nền kinh tế thị trường. Theo Tổng cục Thống kê, năm 2011, thành phố Hồ Chi Minh có 104.299 DN đang kinh doanh, trong đó có 50.908 DN khai báo lỗ, chiếm 53,58%. Thực trạng nói trên được cơ quan thuế Việt Nam xác định là do các DN đã thực hiện hành vi “lách thuế/tránh thuế” thông qua hoạt động chuyển giá (transfer pricing) dẫn đến làm thất thu ngân sách nhà nước (NSNN) và cạnh tranh không bình đẳng giữa DN có vốn FDI và DN trong nước.

DN có vốn FDI còn sử dụng việc chuyển giá để thâm nhập thị trường và chiếm lĩnh thị trường trong nước, làm ảnh hưởng đến kế hoạch phát triển nền kinh tế của nhà nước… Các hoạt động chuyển giá của các DN, đặc biệt ở các DN có vốn FDI đang ngày càng gia tăng cả về chiều rộng và chiều sâu, diễn ra liên tục, ở mọi nơi, mọi lúc cũng là một trong những nguyên nhân làm cho nền kinh tế Việt Nam đã khó khăn càng khó khăn hơn. Hoạt động chuyển giá và chống chuyển giá đang là vấn đề thu hút sự quan tâm của nhiều người dân, nhiều doanh nghiệp, nhiều cấp, nhiều ngành. Tình hình này đòi hỏi công tác quản lý thuế phải được tiếp tục hoàn thiện theo hướng tăng cường chống chuyển giá trong các DN có vốn FDI nhằm tăng thu cho NSNN và thu hút đầu tư nước ngoài có kết quả cao hơn. Thời gian qua, ngành thuế đã triển khai quyết liệt nhiều biện pháp quản lý hoạt động chuyển giá, thường xuyên rút kinh nghiệm trong việc xây dựng, ban hành các chính sách về quản lý giá chuyển nhượng, tăng cường kiểm tra, thanh tra đối với hoạt động chuyển giá.