Luận án TS: XKLĐ chất lượng cao VN hội nhập KTQT - Vũ Hoàng Mạnh Trung, 2020

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI VŨ HOÀNG MẠNH TRUNG XUẤT KHẨU LAO ĐỘNG CHẤT LƯỢNG CAO CỦA VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Hà Nội, Năm 2020 VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI VŨ HOÀNG MẠNH TRUNG XUẤT KHẨU LAO ĐỘNG CHẤT LƯỢNG CAO CỦA VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ Chuyên ngành : Kinh tế quốc tế Mã số : 9 31 01 06 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. Nguyễn Thị Kim Chi 2. Nguyễn Xuân Trung Hà Nội, Năm 2020 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan bản luận án là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực và có nguồn gốc rõ ràng.

TÁC GIẢ LUẬN ÁN Vũ Hoàng Mạnh Trung MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT DANH MỤC CÁC BẢNG DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ MỞ ĐẦU. 1 Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU XUẤT KHẨU LAO ĐỘNG CHẤT LƯỢNG CAO. Các nghiên cứu ngoài nước. Các nghiên cứu trong nước.

Các vấn đề rút ra từ tổng quan tình hình nghiên cứu. 29 Chương 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ HOẠT ĐỘNG XUẤT KHẨU LAO ĐỘNG CHẤT LƯỢNG CAO. Những vấn đề lý luận chung về xuất khẩu lao động chất lượng cao. Xuất khẩu lao động chất lượng cao trong hội nhập kinh tế quốc tế.

Kinh nghiệm xuất khẩu lao động chất lượng cao của một số nước và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam. 57 Chương 3: THỰC TRẠNG XUẤT KHẨU LAO ĐỘNG CHẤT LƯỢNG CAO CỦA VIỆT NAM TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP QUỐC TẾ. Hoạt động xuất khẩu lao động chất lượng cao của Việt Nam giai đoạn 2007- 2018. Đánh giá quá trình xuất khẩu lao động chất lượng cao của Việt Nam giai đoạn 2007-2018.

96 Chương 4: MỘT SỐ GIẢI PHÁP VÀ KIẾN NGHỊ NHẰM ĐẨY MẠNH XUẤT KHẨU LAO ĐỘNG CHẤT LƯỢNG CAO CỦA VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP QUỐC TẾ. Dự báo tình hình kinh tế - xã hội trong và ngoài nước ảnh hưởng đến xuất khẩu lao động chất lượng cao của Việt Nam trong bối cảnh quốc tế mới. Giải pháp thúc đẩy xuất khẩu lao động chất lượng cao của Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Một số kiến nghị.

149 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT STT Từ viết Nguyên nghĩa tiếng Anh Nguyên nghĩa tiếng Việt tắt 1 AEC ASEAN Economic Cộng đồng Kinh tế ASEAN Community 2 AMM ASEAN Ministerial Meeting Hội nghị Bộ trưởng ASEAN 3 APEC Asia-Pacific Economic Diễn đàn Hợp tác Kinh tế Châu Á – Cooperation Thái Bình Dương 3 ARF ASEAN Regional Forum Diễn đàn Khu vực ASEAN 4 ASEAN Association of South East Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á Asian Nations 5 IILS International Institute for Viện Nghiên cứu Lao động Quốc tế Labour Studies 6 ILO International Labour Tổ chức Lao động Quốc tế Organization 7 IOM International Organization for Tổ chức Di cư Quốc tế Migration 8 LĐTBXH Lao động, Thương binh và Xã hội 9 MOU Memorandum of Biên bản ghi nhớ Understanding 10 OECD Organization for Economic Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế Cooperation and Development 11 RM Malaysian Ringgit Ringgit Malaysia 12 USD United States Dollar Đô la Mỹ 13 WMR World Migration Report Báo cáo Di cư Thế giới 14 WTO World Trade Organization Tổ chức Thương mại Thế giới 15 TNC Transnational Corporation Công ty xuyên quốc gia DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 3. Tốc độ tăng trưởng kinh tế của Việt Nam giai đoạn 2007-2018. Tình hình xuất khẩu lao động giai đoạn 2007-2018. Số lượng lao động Việt Nam đi xuất khẩu tại một số thị trường trọng điểm giai đoạn 2007-2018.

Độ tuổi phù hợp với những ngành nghề lao động được xuất khẩu ở Việt Nam. Độ tuổi và giới tính phù hợp với những ngành nghề để đi lao động tại Hàn Quốc. Độ tuổi và giới tính phù hợp với những ngành nghề để đi lao động tại Nhật Bản. Độ tuổi và giới tính phù hợp với những ngành nghề để đi lao động tại Đài Loan.

Độ tuổi và giới tính phù hợp với những ngành nghề để đi lao động tại Malaysia. Tỷ lệ lao động nam và nữ đi lao động tại nước ngoài giai đoạn 2013-2018. Tổng hợp ngành nghề của thị trường xuất khẩu lao động Việt Nam.120 DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ Hình 4. Dự báo dân số thế giới trong độ tuổi lao động.

Mô hình quản lý lao động Việt Nam làm việc ở nước ngoài. Tính cấp thiết của đề tài Từ khi thực hiện đường lối đổi mới của Đảng được đưa vào Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI (tháng 12-1986) đến nay, nền kinh tế Việt Nam ngày càng phát triển sâu rộng và đạt được nhiều kết quả đáng khích lệ. Từ một quốc gia có nền kinh tế lạc hậu, kém phát triển, Việt Nam đã vươn lên trở thành một trong những quốc gia có tốc độ tăng trưởng kinh tế cao trong suốt một thời gian dài. Thêm vào đó, đời sống nhân dân không ngừng được cải thiện đã góp phần đáng kể vào những thành tựu trong công cuộc xoá đói, giảm nghèo, đưa nền kinh tế Việt Nam thoát khỏi nghèo nàn lạc hậu.

Mở cửa và hội nhập kinh tế đã đặt nền kinh tế Việt Nam trước những cơ hội và thách thức lớn lao. Cơ hội mở ra cho các doanh nghiệp Việt Nam trao đổi thương mại với các thị trường hấp dẫn như Hoa Kỳ, EU, Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản,… Tuy nhiên, quá trình hội nhập kinh tế, nhất là kể từ khi Việt Nam gia nhập WTO và tham gia mạnh mẽ hơn các hiệp định thương mại tự do (FTA), còn làm bộc lộ rõ hơn những yếu kém nội tại của nền kinh tế Việt Nam. Đến nay, Việt Nam đã tham gia và đang đàm phán 17 FTA, trong đó có 10 hiệp định đã có hiệu lực và đang thực thi cam kết, 03 hiệp định đã ký kết hoặc kết thúc đàm phán nhưng chưa có hiệu lực, 04 hiệp định đang đàm phán. Trong số các hiệp định thương mại tự do đó có các FTA thế hệ mới, là các FTA với những cam kết sâu rộng và toàn diện, bao hàm những cam kết về tự do thương mại hàng hóa và dịch vụ như các “FTA truyền thống”; mức độ cam kết sâu nhất (cắt giảm thuế gần như về 0%, có thể có lộ trình); có cơ chế thực thi chặt chẽ và hơn thế,ngoài ra các FTA thế hệ mới còn bao gồm những lĩnh vực được coi là “phi truyền thống” như: lao động, môi trường, doanh nghiệp nhà nước, mua sắm chính phủ, minh bạch hóa, cơ chế giải quyết tranh chấp về đầu tư… Việt Nam hiện nay đã tham gia một số FTA thế hệ mới, trong đó nổi bật là Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) và Hiệp định thương mại tự do giữa Việt Nam và Liên minh châu Âu (EU) – EVFTA.

1 Đảng và Nhà nước đã đưa ra nhiều chủ trương, chính sách để thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển, trong đó có xuất khẩu lao động. Đây là một xu hướng tất yếu khách quan ở các nước đang phát triển có cơ cấu dân số trẻ và dồi dào như Việt Nam, bên cạnh đó còn do quá trình toàn cầu hóa kinh tế, tự do hóa thương mại và phân công lao động quốc tế. Xuất khẩu lao động nhằm góp phần giải quyết việc làm, tăng thu nhập và cải thiện đời sống cho một bộ phận lao động trong nước, tạo nguồn thu ngoại tệ cho quốc gia. Đồng thời nó còn góp phần tiếp thu, chuyển giao công nghệ tiên tiến từ nước ngoài; đào tạo nguồn lao động chất lượng cao; tăng cường quan hệ hợp tác quốc tế về nhiều mặt giữa Việt Nam và các quốc gia khác trên thế giới.

Theo ước tính, Việt Nam hiện có hơn 550.000 lao động đang làm việc trong 30 ngành công nghiệp khác nhau ở 40 quốc gia và vùng lãnh thổ, bình quân mỗi năm gửi về nước khoảng 2,5 tỷ USD. Số liệu thống kê của Cục Quản lý lao động ngoài nước (Bộ LĐ-TB và XH), năm 2019, tổng số lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài khoảng 148.000 người so với mục tiêu người đặt ra. Trước đó, năm 2018 cũng ghi nhận số lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài rất cao, hơn 142. Như vậy, đây cũng là năm thứ 5 số lượng lao động trong nước đi làm việc ở nước ngoài liên tục vượt mốc 115.000 người kể từ năm 2015.

Nhật Bản tiếp tục giữ vị trí thị trường lao động thu hút nhiều lao động Việt Nam nhiều nhất trong năm qua. Tiếp đó là các thị trường Đài Loan (Trung Quốc) và Hàn Quốc. Nhiều thị trường mới, tiềm năng ở khu vực châu Âu đã được mở. Bản ghi nhớ hợp tác về khung pháp lý cơ bản để thực hiện đúng chương trình “lao động kỹ năng đặc định” cũng được ký kết vào tháng 7/2019 nhằm tăng cường bảo hộ, tạo thuận lợi cho việc phái cử, tiếp nhận lao động kỹ năng đặc định trên cơ sở tuân thủ quy định pháp luật của hai nước.

Thêm vào đó, chất lượng các chương trình đưa lao động đi làm việc theo hợp đồng cũng được đảm bảo, thu hút nhiều lao động có kỹ năng cao. Số lượng lao động đi làm việc tại các thị trường có thu nhập cao như Nhật Bản, Hàn Quốc, Đức…liên tục tăng. 2 Theo đánh giá của nhiều chuyên gia thuộc lĩnh vực này, những năm qua lĩnh vực xuất khẩu lao động của Việt Nam mặc dù có nhiều phát triển, song những phát triển đó chưa tương xứng với tiềm năng lao động trong nước, chất lượng lao động xuất khẩu còn chưa cao. Nguyên nhân là do trình độ tay nghề của lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài chưa đáp ứng được yêu cầu của nhiều thị trường mới.

Ngoài ra tình trạng lao động làm việc ở nước ngoài bỏ hợp đồng, trốn ở lại, gây ảnh hưởng đến hoạt động đưa lao động đi làm việc ở nước ngoài. Trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu ngày càng phát triển cùng với sự phát triển như vũ bão của công nghệ thì các nước nhập khẩu lao động có xu hướng đòi hỏi những lao động có trình độ tay nghề, vì vậy mà các nước này dần dần chuyển sang nhập khẩu lao động có trình độ chuyên môn kỹ thuật cao nhằm đáp ứng yêu cầu của những lĩnh vực, ngành nghề mới và cả các ngành nghề “không hẳn là mới”.